Thông tư 81 cấm quỹ lớp: Ý nghĩa tích cực nhưng khoảng trống thực tiễn
Lệnh cấm quỹ lớp theo Thông tư 81/2026 là quy định chấm dứt việc Ban đại diện cha mẹ học sinh thu, tiếp nhận và quản lý tiền hỗ trợ, nhằm giảm lạm thu, bảo vệ quyền lợi học sinh và đưa quan hệ gia đình – nhà trường trở về đúng mục tiêu giáo dục, thay vì xoay quanh chuyện tiền bạc. Đây là bước đi cần thiết sau nhiều năm phụ huynh chịu áp lực từ các khoản “quỹ lớp”, “quỹ trường” khó phân biệt về bản chất. Từ ngày 15/11, Ban đại diện không còn tư cách lập quỹ, không được ấn định mức đóng, mức bình quân hay tối thiểu, cũng không được lập danh sách phụ huynh phải hỗ trợ. Về nguyên tắc, đây là cú cắt mạch đối với lạm thu, nhưng đồng thời mở ra một khoảng trống: nếu cấm quỹ lớp, hoạt động lớp học lấy nguồn từ đâu, và ai chịu trách nhiệm cho những khoản chi chính đáng?
Phụ huynh xoay xở, trường tìm cách “lách luật”: áp lực không biến mất, chỉ đổi hình thức
Khi quỹ lớp bị cấm, nhiều phụ huynh không ngồi yên. Tại một trường tiểu học ở Hà Đông, trưởng ban phụ huynh cho biết lớp chuyển sang phương án “không lập quỹ, nhưng vẫn có người nhận tiền”. Mỗi khi có sự kiện, phụ huynh tùy tâm đóng góp bằng tiền hoặc hiện vật, một người đứng ra nhận rồi đi mua bánh kẹo, nước uống, quà tặng cho học sinh. Với chương trình đại hội liên đội, năm trước lớp chi khoảng 8 triệu đồng từ quỹ chung, năm nay anh này hình dung tổng tiền quyên góp thậm chí có thể lên đến 10 triệu đồng. Câu nói “chẳng phải quyết toán gì, không cần hóa đơn, không phải sổ sách gì cả” cho thấy một kiểu quỹ lớp không tên đang hình thành. Áp lực cũng không biến mất: dù nguyên tắc là “ai có điều kiện thì ủng hộ, ai không có thì thôi”, việc vận động theo từng sự kiện vẫn tạo ra sức ép vô hình khiến phụ huynh khó từ chối.
Lo ngại chính đáng: Không quỹ lớp, học sinh có bị thiệt thòi trong hoạt động tập thể?
Nỗi lo của phụ huynh không phải chuyện danh nghĩa “cấm quỹ lớp”, mà là trải nghiệm của con mình. Một phụ huynh đặt câu hỏi: nếu tham gia chương trình tập thể mà không có bánh kẹo, nước uống hay quà nhỏ như trước, trẻ sẽ cảm thấy thiệt thòi. Những hoạt động lớp học như trung thu, sinh nhật, liên hoan, đại hội liên đội… thường cần vài triệu đồng cho bánh, nước, quà. Khi 30–40 phụ huynh mỗi người hỗ trợ một khoản nhỏ, nếu ai cũng phải tự chuyển trực tiếp cho nhà cung cấp sẽ phát sinh hàng chục giao dịch, vừa bất tiện vừa khó tổ chức. Ngược lại, nếu nhờ một người – thường là thành viên Ban đại diện – nhận tiền để thanh toán một lần, rất dễ bị hiểu là “thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ”, tức vi phạm quy định Ban đại diện. Bài toán công bằng càng phức tạp: nếu chỉ 30/39 gia đình tham gia, dùng tiền 30 gia đình để mua đủ 39 phần quà thì họ phải gánh thêm phần của 9 gia đình còn lại; nếu chỉ 30 học sinh được nhận quà thì nguy cơ phân biệt đối xử xuất hiện.
Thông điệp của Bộ GD&ĐT: Trách nhiệm nhà trường không được biến thành nghĩa vụ đóng góp
Ở góc độ quản lý, Bộ GD&ĐT nhấn mạnh một nguyên tắc: hoạt động thuộc trách nhiệm nhà trường không được chuyển thành nghĩa vụ tài chính của phụ huynh. Điều 17 quy định Ban đại diện cha mẹ học sinh không thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ; không ấn định mức hỗ trợ, không yêu cầu cha mẹ hỗ trợ theo mức kinh phí xác định trước. Việc cha mẹ không tham gia thỏa thuận hoặc không hỗ trợ không làm phát sinh nghĩa vụ thanh toán, và không được dùng làm căn cứ gây bất lợi hay phân biệt đối xử với học sinh. Khi nguồn hỗ trợ không đủ, Ban đại diện phải điều chỉnh nội dung, quy mô hoặc phương thức thực hiện hoạt động cho phù hợp, thậm chí không tổ chức nếu chưa bảo đảm điều kiện cần thiết. Nói cách khác, thay vì “bằng mọi giá phải có quỹ lớp”, nhà trường và phụ huynh buộc phải chấp nhận giới hạn thực tế, tổ chức hoạt động an toàn, thiết thực, không đặt ra nghĩa vụ đóng góp bắt buộc.
Giải pháp hợp pháp để hoạt động lớp vẫn trơn tru: Cần hướng dẫn rõ và minh bạch hơn
Điều phụ huynh cần lúc này không phải “mẹo lách luật”, mà là hướng dẫn rõ ràng để phối hợp với nhà trường mà không vi phạm quy định Ban đại diện. Một chuyên gia giáo dục cho rằng lợi ích thấy ngay của Thông tư 81 là phụ huynh bớt áp lực, người làm công tác đại diện tránh được nghi ngờ quanh tiền bạc, giáo viên thoát khỏi thế đứng giữa mong muốn của nhà trường và khả năng của từng gia đình. Nhưng để hoạt động lớp học vẫn trơn tru, phải phân biệt rạch ròi giữa tiền hỗ trợ hoạt động của Ban đại diện và giao dịch mua chung hàng hóa, dịch vụ cho chính con mình. Trường hợp cha mẹ thống nhất cùng thanh toán chi phí, việc thực hiện phải bảo đảm sự tự nguyện thực chất của từng người, phù hợp với bản chất giao dịch và pháp luật liên quan. Việc triển khai Thông tư cần bảo đảm thống nhất, phát huy sự đồng hành của cha mẹ với nhà trường, đồng thời phòng ngừa lạm thu và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của học sinh. Nói thẳng: bài toán cuối cùng không phải làm sao thu tiền mà không gọi là quỹ lớp, mà là giữ được những hoạt động thật sự cần thiết cho trẻ trên nền tảng tự nguyện, minh bạch và tôn trọng khác biệt kinh tế giữa các gia đình.
