Thông tư 81/2026: Từ lệnh cấm quỹ phụ huynh đến mục tiêu giảm áp lực
Thông tư 81/2026 về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh là quy định mới của Bộ GD&ĐT, có hiệu lực từ ngày 15/11/2026, cấm Ban đại diện thu, tiếp nhận, quản lý tiền hỗ trợ và ấn định mức đóng, nhằm chấm dứt tình trạng quỹ phụ huynh biến khoản đóng góp tự nguyện thành nghĩa vụ tài chính gây áp lực cho cha mẹ học sinh. Đây không chỉ là thay đổi kỹ thuật về quản lý tiền, mà là bước xoay trục quan hệ gia đình – nhà trường từ chuyện tiền bạc sang trách nhiệm giáo dục. Khi Ban đại diện không còn tư cách pháp nhân, không có con dấu, tài khoản riêng và không được lập danh sách người phải hỗ trợ, "quỹ lớp" do phụ huynh nắm giữ về cơ bản bị xóa bỏ. Bộ GD&ĐT đồng thời khẳng định hoạt động của trường không được chuyển thành nghĩa vụ đóng góp tài chính bắt buộc, tránh việc học sinh bị phân biệt vì điều kiện kinh tế của gia đình.
Phụ huynh: Từ tâm lý khó nói lời từ chối đến quyền tự nguyện thực chất
Điểm được nhiều phụ huynh hoan nghênh nhất trong lệnh cấm quỹ phụ huynh là cảm giác nhẹ nhõm khi không còn cơ chế thu tiền chính thức kèm danh sách, thời hạn nộp và mức đóng bình quân. Trước đây, chỉ một bảng tổng hợp "gia đình đã đóng" trong nhóm lớp cũng đủ tạo áp lực vô hình: ai không tham gia hoặc đóng ít dễ lo con bị chú ý, bị đánh giá. Nay, khi Ban đại diện cha mẹ không được ấn định mức tối thiểu, không được lập danh sách người phải hỗ trợ, ranh giới giữa tự nguyện và ép buộc trở nên rõ ràng hơn. Một câu nói đáng để trích lại là nhận định: "Thước đo của tự nguyện là người từ chối có cảm thấy an toàn hay không". Tuy vậy, bài toán công bằng vẫn còn đó. Với những hoạt động như Trung thu dự kiến chi vài triệu đồng cho 39 học sinh, nếu chỉ 30 gia đình tham gia, họ khó chấp nhận gánh phần của 9 gia đình còn lại, nhưng cũng không muốn trẻ bị phân biệt đối xử. Quy định mới buộc phụ huynh phải đối thoại thẳng thắn hơn về nhu cầu, khả năng và cách tổ chức, thay vì trông chờ vào một quỹ lớp "giải quyết mọi việc".
Giáo viên và Ban đại diện cha mẹ: Trở về đúng vai trò, thoát khỏi "ma trận" sổ sách
Thông tư 81/2026 không chỉ cấm quỹ phụ huynh mà còn tái định nghĩa vai trò của Ban đại diện cha mẹ và giáo viên. Khi Ban đại diện không còn được thu, tiếp nhận, quản lý tiền, không được sử dụng danh nghĩa để vận động tài trợ cho cơ sở giáo dục, trọng tâm công việc chuyển sang kết nối gia đình với nhà trường, phản ánh nguyện vọng và cùng xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh. Giáo viên, vốn nhiều năm phải đứng giữa mong muốn của nhà trường và khả năng của từng gia đình, nay có cơ hội tập trung vào chuyên môn dạy học thay vì quản lý sổ sách, khoản thu, quyết toán chi tiêu. Một chuyên gia nhận xét thẳng: khi hoạt động thu – chi trở thành trọng tâm, Ban đại diện dễ sa vào tranh luận về mức đóng, tính hợp lý của khoản chi và trách nhiệm giải trình, làm méo mó quan hệ phụ huynh – nhà trường. Quy định mới buộc các bên phải bỏ thói quen "lấy tiền giải quyết vấn đề", thay bằng đối thoại và xây dựng kế hoạch giáo dục rõ ràng.
Nhà trường và hiệu trưởng: Không để quỹ lớp biến tướng dưới tên gọi khác
Thách thức lớn nhất của quy định mới nhà trường không phải trên giấy tờ, mà ở khâu thực thi. Dù quỹ lớp bị cấm, nhiều nơi đã xuất hiện những khoản "phí hoạt động", "kinh phí lớp", "đóng góp tự nguyện" khiến phụ huynh nhận ra "người quen" dưới tên gọi mới. Nếu các khoản này vẫn được ấn định mức đóng, phân bổ cho từng học sinh hoặc tạo áp lực, việc đổi tên chỉ là cách lách luật, giữ nguyên bản chất lạm thu. Vai trò hiệu trưởng vì thế trở nên then chốt: ngay từ đầu năm học phải chỉ đạo rõ ràng, không để giáo viên hoặc phụ huynh đứng ra vận động, thu tiền trái quy định, đồng thời công khai kênh tiếp nhận phản ánh và xử lý, yêu cầu hoàn trả khoản thu sai. Hoạt động nào thuộc kế hoạch giáo dục và trách nhiệm tổ chức của nhà trường thì phải được thực hiện bằng nguồn lực hợp pháp của nhà trường, không đẩy thành nghĩa vụ tài chính của phụ huynh. Khoản 5 Điều 17 cũng yêu cầu, nếu mức hỗ trợ thực tế không đáp ứng nhu cầu, Ban đại diện phải điều chỉnh nội dung, quy mô hoặc phương thức thực hiện hoạt động cho phù hợp, thay vì tìm cách tăng thu.
Hoạt động lớp không thu tiền: Thay đổi cách làm, không chấm dứt sự đồng hành
Lo ngại phổ biến hiện nay là: khi cấm quỹ phụ huynh, liệu hoạt động lớp có bị "đóng băng"? Thực tế, nhu cầu tổ chức Trung thu, tổng kết năm học, trải nghiệm, vui chơi cho học sinh vẫn hiện hữu, nhưng cách tổ chức phải thay đổi. Thay vì thu tiền bình quân ngay đầu năm, mỗi hoạt động cần được xây dựng kế hoạch cụ thể: mục tiêu giáo dục, nội dung, nguồn lực nhà trường có thể đảm nhận, phần nào phụ huynh muốn và có thể tự nguyện hỗ trợ. Cha mẹ học sinh vẫn có thể góp công, góp thời gian, hoặc tự thỏa thuận mua chung dịch vụ cho chính con mình mà không biến thành quỹ tập trung do Ban đại diện nắm giữ. Một ví dụ là việc các lớp trả lại tiền quỹ học kỳ I sau khi trừ khoản đã chi, rồi chuyển sang cách tổ chức linh hoạt từng hoạt động, giúp phụ huynh thấy rõ tiền mình bỏ ra gắn với lợi ích trực tiếp của con. Nhìn rộng hơn, việc bỏ cơ chế quỹ lớp không làm giảm sự gắn kết giữa phụ huynh, giáo viên và học sinh; nó chỉ buộc sự đồng hành phải minh bạch hơn, tôn trọng sự khác biệt về điều kiện kinh tế và đặt lợi ích của trẻ lên trước thói quen chi tiền cho những hoạt động "cho có".
