Từ môn học sang sinh ngữ: vì sao phải thay đổi ngay bây giờ?
Biến tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là quá trình xây dựng môi trường giao tiếp tiếng Anh thường xuyên, nơi học sinh dùng tiếng Anh để học tập, trao đổi và trải nghiệm, thay vì chỉ học lý thuyết, làm bài kiểm tra và chạy theo điểm số, qua đó hình thành năng lực sử dụng ngôn ngữ sống động gắn với đời sống học đường và hội nhập tương lai. Nói thẳng: nếu tiếng Anh vẫn chỉ là một môn thi, chủ trương tiếng Anh ngôn ngữ thứ hai sẽ thất bại. Vấn đề cốt lõi không nằm ở thêm tiết học, thêm bài tập, mà ở việc thay đổi tư duy giáo dục tiếng Anh trường học: từ “dạy cho đủ chương trình” sang “tạo môi trường giao tiếp tiếng Anh”. Chính vì vậy, các địa phương tiên phong đang thử nghiệm mô hình mới, chấp nhận gỡ từng nút thắt về chương trình, giáo viên, cơ sở vật chất và thói quen học để lấy điểm.
Hà Nội: lộ trình nhiều tham vọng và bài toán hệ sinh thái tiếng Anh
Hà Nội chọn cách đi bài bản: coi năm học 2026–2027 là bước khởi đầu lộ trình đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, với 20 cơ sở giáo dục được chọn làm điểm để thực hành và kiểm chứng mô hình trước khi nhân rộng. Đáng chú ý, thành phố không chỉ đặt chỉ tiêu về tỉ lệ trường đạt các mức độ môi trường tiếng Anh mà còn nhấn mạnh xây dựng hệ sinh thái: từ cơ chế, chính sách, học liệu đến công nghệ và đội ngũ giáo viên cốt cán. "Theo Sở GDĐT Hà Nội, tổng kinh phí dự kiến cho giai đoạn 2026–2035 khoảng 4.500 tỷ đồng". Con số này cho thấy tham vọng lớn, nhưng tiền không tự tạo ra môi trường giao tiếp tiếng Anh nếu trường học vẫn giữ thói quen coi tiếng Anh là môn thi hơn là sinh ngữ. Thành công hay không phụ thuộc vào việc lộ trình có thực sự buộc nhà trường thay đổi cách dạy và cách dùng tiếng Anh trong đời sống học đường, chứ không chỉ hoàn thành các tiêu chí trên giấy.
Việt Đức và mô hình lớp học không biên giới: dùng tiếng Anh thay vì học thuộc
Ở cấp trung học, Trường THPT Việt Đức cho thấy một cách tiếp cận rất khác: xây dựng "Mô hình lớp học không biên giới" để học sinh giao tiếp trực tuyến hoặc trực tiếp với bạn bè quốc tế bằng tiếng Anh, biến kiến thức thành trải nghiệm thực tế. Song song, trường phát triển câu lạc bộ hợp tác quốc tế, câu lạc bộ tiếng Anh với lực lượng nòng cốt là học sinh giỏi ngoại ngữ, tạo nên các "vùng tiếng Anh" trong khuôn viên trường. Quan điểm được nêu rõ: học sinh phải dùng được tiếng Anh như sinh ngữ, thoát khỏi tư duy chạy theo điểm số hay chỉ làm bài kiểm tra hàn lâm trên lớp. Đây là cách đổi mới dạy tiếng Anh đáng chú ý: thay vì ép mọi giáo viên bộ môn dạy ngay bằng tiếng Anh, trường huy động phụ huynh, chuyên gia, hợp tác quốc tế để từng bước mở rộng không gian sử dụng ngôn ngữ. Nếu nhiều trường phổ thông học được tinh thần này, mục tiêu tiếng Anh ngôn ngữ thứ hai mới có cơ hội thành hiện thực.
Tiểu học Hải Phòng: khi tiếng Anh bước xuống sân trường và lên sóng phát thanh
Ở tiểu học, các trường Hải Phòng cho thấy sự dịch chuyển tư duy rõ rệt: chuyển từ "dạy tiếng Anh" sang "sử dụng tiếng Anh", tạo thêm cơ hội để học sinh nghe, nói, đọc và dùng tiếng Anh trong học tập, sinh hoạt, hoạt động trải nghiệm. Trường Tiểu học Minh Tân xây dựng cảnh quan song ngữ, tổ chức English Corner, Word of the Week, góc đọc sách tiếng Anh và sản xuất sản phẩm song ngữ. Đáng chú ý nhất là chương trình "Minh Tan English Radio" ra mắt ngay lễ khai giảng, nơi học sinh làm phát thanh viên, kể chuyện, giới thiệu sách và trình bày sản phẩm bằng tiếng Anh. Cô hiệu trưởng nhấn mạnh mục tiêu không phải tạo phong trào, mà hình thành môi trường để tiếng Anh trở nên quen thuộc, giúp học sinh hình thành phản xạ và tự tin giao tiếp. Tại Trường Tiểu học Chu Văn An, câu lạc bộ "Thắp sáng đam mê tiếng Anh" với "Hộ chiếu tiếng Anh", sân chơi trí tuệ, thi hùng biện, giao lưu văn nghệ tiếp tục mở rộng không gian thực hành 4 kỹ năng, biến tiếng Anh từ trang vở ra đời sống học đường.
Thách thức phía trước: từ mô hình thí điểm đến thay đổi căn bản
Điểm chung của các địa phương là thừa nhận một sự thật: muốn tiếng Anh hiện diện tự nhiên hơn trong học tập, giao tiếp và trải nghiệm, học sinh phải có cơ hội dùng tiếng Anh cả trong lớp lẫn ngoài lớp thông qua phim ảnh, âm nhạc, trò chơi và các hoạt động phù hợp. Nhưng từ vài chục trường điểm đến hàng nghìn cơ sở giáo dục là một bước nhảy lớn. Hệ sinh thái tiếng Anh muốn bền vững cần ba trụ cột: giáo viên đủ năng lực và sẵn sàng dạy học, tổ chức hoạt động bằng tiếng Anh; chương trình và chính sách cho phép linh hoạt thời lượng, đánh giá theo năng lực sử dụng, không chỉ theo bài thi; và một môi trường giao tiếp tiếng Anh nơi giáo viên, học sinh, phụ huynh đều được khuyến khích dùng những mẫu câu đơn giản trong đời sống trường học. Nếu những sáng kiến như lớp học không biên giới, English Radio, câu lạc bộ "Thắp sáng đam mê" chỉ dừng ở điểm nhấn truyền thông, tiếng Anh sẽ vẫn là môn học lý thuyết. Ngược lại, nếu được nhân rộng và điều chỉnh theo điều kiện từng trường, chúng có thể trở thành nền tảng để chủ trương tiếng Anh ngôn ngữ thứ hai không chỉ đúng về mặt chính sách, mà đúng trong trải nghiệm hàng ngày của học sinh.
