Bảo mật phải tính đến những năng lực chưa phổ biến
Bảo mật dữ liệu là tập hợp biện pháp kỹ thuật và quy trình nhằm ngăn thông tin bị truy cập, tiết lộ hoặc thay đổi trái phép, đồng thời giữ cho các hệ thống số an toàn và đáng tin cậy. Điểm đáng chú ý tại VCRIS 2026 không phải là một công nghệ đơn lẻ, mà là yêu cầu chuẩn bị cho những năng lực tấn công đang đổi thay. Hội thảo khoa học quốc tế lần thứ III về Mật mã và An toàn thông tin khai mạc tại Hà Nội sáng 29/10, với AI và công nghệ lượng tử là hai chủ đề nổi bật trong chương trình. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thu Lâm, nguy cơ an toàn thông tin vốn đã tồn tại, nhưng cách thức tấn công thay đổi theo tiến bộ công nghệ. Vì vậy, coi bảo mật là việc vá lỗi sau sự cố sẽ không đủ: nghiên cứu và kiểm chứng giải pháp phải đi trước triển khai.
AI đặt câu hỏi mới về quyền riêng tư
AI mở rộng khả năng suy luận từ dữ liệu, khiến việc bảo vệ quyền riêng tư không thể dừng ở câu hỏi thông tin nào được mã hóa. Còn cần xác định dữ liệu nào vẫn có thể bị suy ra hoặc tiết lộ, và cách kiểm chứng hệ thống có thực hiện đúng cam kết an toàn hay không. Tại VCRIS, Giáo sư Hyung Tae Lee của Đại học Chung-Ang trình bày về các vấn đề này thông qua nghiên cứu suy luận AI và học liên kết có bảo vệ quyền riêng tư. Đây là hướng tiếp cận đáng chú ý vì nó đặt trách nhiệm chứng minh mức bảo vệ bên cạnh việc xây dựng thuật toán. Với người dùng, chất lượng bảo vệ không chỉ nằm ở lời hứa rằng dữ liệu được giữ kín, mà còn ở khả năng hạn chế và kiểm tra những gì mô hình có thể làm lộ. Bảo vệ quyền riêng tư cần được tính vào thiết kế hệ thống, thay vì bổ sung sau.
Mật mã hậu lượng tử cần được kiểm chứng trước khi áp dụng
Điện toán lượng tử đang thúc đẩy nghiên cứu các phương pháp mật mã có thể ứng phó với nguy cơ mới; bởi vậy, mật mã hậu lượng tử trở thành một hướng được quan tâm tại hội thảo. Điều đó chưa có nghĩa mọi hệ thống hiện nay đã bị phá vỡ, nhưng là lý do để tổ chức không chờ đến lúc công nghệ thay đổi rồi mới bắt đầu chuẩn bị. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thu Lâm nhấn mạnh các thuật toán và giải pháp mới cần được cộng đồng khoa học kiểm chứng tính an toàn, thử nghiệm khả năng ứng dụng trước khi triển khai rộng. Đây là nguyên tắc đúng: đổi thuật toán trên diện rộng mà chưa thử nghiệm có thể tạo ra rủi ro mới thay vì giảm rủi ro cũ. Với các hệ thống thiết yếu và giao tiếp cần mức an toàn cao, việc nghiên cứu, đánh giá và triển khai có lộ trình là phần cốt lõi của bảo mật dữ liệu.
Từ diễn đàn nghiên cứu đến bước chuẩn bị thực tế
Quy mô VCRIS cho thấy đây không phải cuộc trao đổi hẹp: ban tổ chức nhận 106 bài báo, chấp nhận 45 bài để trình bày trong 9 phiên; 27 bài có đồng tác giả quốc tế, với 40 tác giả từ nhiều quốc gia. Các bài được chấp nhận sẽ xuất bản trong kỷ yếu trên thư viện số IEEE Xplore. Tại lễ khai mạc, quyền đăng cai VCRIS 2027 được chuyển cho Đại học Đà Nẵng; Viện Nghiên cứu và Đào tạo Việt-Anh cùng Viện Khoa học và Công nghệ tiên tiến sẽ phối hợp tổ chức. Nhưng giá trị của nghiên cứu chỉ thành hành động khi cơ quan và đơn vị vận hành đánh giá hệ thống, xác định dữ liệu cần ưu tiên bảo vệ, rồi thử nghiệm giải pháp phù hợp. AI và điện toán lượng tử không đòi hỏi hoảng sợ; chúng đòi hỏi chuẩn bị có kiểm chứng. Kết luận nên rõ ràng: đầu tư vào mật mã và bảo vệ quyền riêng tư hôm nay là cách giữ niềm tin vào các dịch vụ số ngày mai.
