Mối đe dọa chưa đến vẫn cần được tính từ hôm nay
Mật mã hậu lượng tử là các phương pháp mã hóa được thiết kế để chống lại khả năng giải mã của máy tính lượng tử, giúp bảo vệ dữ liệu khi công nghệ này phát triển. Đây không còn là bài toán xa vời: điều đáng lo không chỉ là ngày máy tính lượng tử đủ mạnh, mà còn là dữ liệu bị lấy cắp từ bây giờ để giải mã về sau.
Chiều 27/10, tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 ở TP.HCM, phiên chuyên đề về an toàn dữ liệu và an ninh mạng trong kỷ nguyên lượng tử tập trung thảo luận nguy cơ từ điện toán lượng tử, kinh nghiệm quốc tế và hướng thí điểm chuyển đổi tại Việt Nam. PGS.TS Lê Quốc Cường nhấn mạnh yêu cầu giữ vững chủ quyền số và an toàn hệ thống trước những thay đổi do công nghệ lượng tử tạo ra.
Kịch bản Q-Day — thời điểm máy tính lượng tử có thể phá vỡ một số thuật toán mật mã khóa công khai hiện hành — chưa có mốc xác định. Nhưng chiến lược “thu thập dữ liệu ngay, giải mã sau” khiến việc chờ đến khi công nghệ trưởng thành trở thành lựa chọn rủi ro: một khi thông tin bị lộ, mã hóa lại không thể thu hồi bản sao đã bị lấy.
Rủi ro an ninh mạng chạm tới dịch vụ thiết yếu
Thách thức không dừng ở bí mật của cơ quan nhà nước hay doanh nghiệp công nghệ. Dữ liệu gắn với y tế, giao thông, năng lượng, hành chính công và giao dịch tài chính cần được giữ an toàn lâu dài. Với người dân, những hệ thống này là nơi lưu trữ thông tin cá nhân, xử lý dịch vụ công và hỗ trợ các hoạt động thường nhật; một lỗ hổng kéo dài có thể biến thành rủi ro thực tế cho cả cộng đồng.
TP.HCM đang phát triển theo mô hình siêu đô thị, trong đó quản lý và điều hành ngày càng dựa vào dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo. Vì thế, hệ thống tài chính, ngân hàng, dịch vụ công và hạ tầng số trọng yếu cần tiêu chuẩn bảo mật nghiêm ngặt. Càng nhiều hoạt động thiết yếu phụ thuộc vào dữ liệu, càng khó chấp nhận cách tiếp cận đợi có sự cố rồi mới nâng cấp.
Chuyển sang mật mã hậu lượng tử vì vậy không chỉ là thay một thuật toán. Đó là phần của chiến lược bảo vệ dữ liệu, duy trì hoạt động ổn định của đô thị và bảo vệ chủ quyền số.
Lộ trình cần bắt đầu bằng kiểm kê và ưu tiên
Hành động sớm không đồng nghĩa thay thế đồng loạt mọi hệ thống. Một lộ trình có trách nhiệm phải dựa trên độ quan trọng của dữ liệu, khả năng thích ứng của hạ tầng và điều kiện triển khai, đồng thời tránh làm gián đoạn dịch vụ thiết yếu. Việc đầu tiên nên là kiểm toán an toàn dữ liệu ở các lĩnh vực trọng yếu, nhất là tài chính, ngân hàng và hành chính công, để nhận diện hệ thống dễ bị ảnh hưởng và sắp xếp thứ tự chuyển đổi.
Diễn đàn cũng nêu các hướng chuẩn bị gồm cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho công nghệ mã hóa kháng lượng tử, tiêu chuẩn kỹ thuật giúp thay thuật toán mà không phải làm lại toàn bộ hạ tầng, thương mại hóa công nghệ và phát triển nhân lực. Đây là những điều kiện thiết thực hơn một tuyên bố chuyển đổi chung chung: nếu hệ thống không được thiết kế để nâng cấp, quá trình chuyển đổi có thể chậm và làm tăng nguy cơ gián đoạn.
Kết luận cần rút ra là không nên đợi Q-Day mới hành động. Đánh giá dữ liệu, xác định ưu tiên và thử nghiệm giải pháp theo từng giai đoạn sẽ giúp nâng năng lực an ninh mạng mà vẫn duy trì hoạt động. Mật mã hậu lượng tử nên được xem là một ưu tiên bảo vệ dữ liệu lâu dài, không phải việc có thể để lại cho tương lai.
