Tháo gỡ thủ tục hạ tầng khu công nghiệp: bước ngoặt thể chế của Đồng Nai
Động thái ưu tiên tháo gỡ thủ tục đầu tư hạ tầng khu công nghiệp tại Đồng Nai trong tháng 8, với mục tiêu tạo quỹ đất sạch để thu hút nhà đầu tư thứ cấp, là một bước điều chỉnh thể chế quan trọng nhằm chuyển từ tư duy xử lý giấy tờ sang chủ động chuẩn bị không gian sản xuất cho kinh tế tư nhân phát triển bền vững.
Tín hiệu quyết liệt này xuất phát từ thực tế Đồng Nai sau sáp nhập đã có 89 khu công nghiệp với tổng diện tích 43.386 ha, trong đó 44 khu đang hoạt động và 45 khu quy hoạch cho giai đoạn 2021-2030. Quy mô lớn nhưng nếu thủ tục tiếp tục kéo dài thì quỹ đất vẫn là “tiềm năng nằm trên giấy”, không tạo được lợi thế cạnh tranh so với các địa phương cùng vùng. Việc công khai thông tin và cam kết tháo gỡ trong một khung thời gian cụ thể cho thấy tỉnh chấp nhận tự tạo áp lực để tăng tốc, thay vì yên tâm với thành tích thu hút đầu tư hiện có.
Theo Ban Quản lý các khu công nghiệp, khu kinh tế tỉnh, chỉ trong 7 tháng đầu năm, các khu công nghiệp Đồng Nai đã thu hút lượng vốn đầu tư mới khá ấn tượng, thể hiện sức hút của hạ tầng hiện hữu. Tuy nhiên, nếu không nhanh chóng tạo thêm quỹ đất sạch, làn sóng nhà đầu tư thứ cấp sẽ sớm chững lại. Thông điệp chính trị ở đây khá rõ: Đồng Nai không muốn chỉ dừng ở việc “có nhiều khu công nghiệp”, mà muốn trở thành nơi nhà đầu tư có thể triển khai nhà máy theo lịch trình của mình, không bị mắc kẹt bởi các vòng xin – chờ – bổ sung hồ sơ.
Tạo quỹ đất sạch để thu hút nhà đầu tư thứ cấp: chọn đúng điểm nghẽn
Đồng Nai không nói chung chung về cải cách mà chạm thẳng vào điểm nghẽn: hạ tầng và quỹ đất sạch. Kế hoạch trong tháng 8 tập trung tháo gỡ thủ tục cho các dự án đầu tư hạ tầng khu công nghiệp có khả năng sớm tạo quỹ đất và thu hút nhà đầu tư thứ cấp. Đây là cách tiếp cận khá thực dụng: giải quyết những hồ sơ có tác động ngay, thay vì dàn trải. Trọng tâm là một loạt khu công nghiệp ở cả phía Bắc và phía Nam tỉnh như Bình Phước, Đồng Nơ, Minh Hưng, Long Đức 3, Bàu Cạn – Tân Hiệp, Xuân Quế – Sông Nhạn, cùng việc mở rộng Định Quán và Amata.
Đáng chú ý, đã có 14 khu công nghiệp được chấp thuận chủ trương đầu tư toàn bộ hoặc một phần diện tích và các nhà đầu tư hạ tầng đang trong giai đoạn hoàn thiện thủ tục. Nếu các nút thắt hành chính được gỡ trong vài tháng, Đồng Nai sẽ lập tức có thêm một lượng đáng kể quỹ đất sạch sẵn sàng bàn giao. Trong bối cảnh nhà đầu tư thứ cấp ngày càng chú trọng tiến độ, việc rút ngắn thời gian chuẩn bị đất trở thành lợi thế cạnh tranh lớn hơn cả ưu đãi thuế.
Quan trọng hơn, cách làm này cho thấy tỉnh hiểu đúng nhu cầu thị trường: nhà đầu tư thứ cấp không muốn đi cùng rủi ro giải phóng mặt bằng hay chờ quy hoạch; họ cần hợp đồng thuê trong một khu công nghiệp hoàn chỉnh. Bằng việc tập trung vào những dự án hạ tầng “gần về đích”, Đồng Nai đang chuyển ưu tiên chính sách sang những yếu tố mà doanh nghiệp đánh giá cao nhất: chắc chắn về pháp lý, rõ ràng về tiến độ và sẵn sàng về mặt bằng.
Từ mở rộng khu công nghiệp đến kiến tạo hệ sinh thái cho kinh tế tư nhân
Nếu chỉ nhìn vào bản đồ khu công nghiệp Đồng Nai, người ta sẽ thấy một chiến lược dịch chuyển không gian sản xuất được tính toán khá kỹ: tái cấu trúc, dịch chuyển không gian công nghiệp về phía Bắc, đồng bộ với quy hoạch phát triển đô thị. Nhưng đằng sau sự điều chỉnh địa lý này là một lựa chọn thể chế: ưu tiên khu vực kinh tế tư nhân như một động lực chính cho tăng trưởng, thay vì chỉ dựa vào các dự án FDI lớn. Tại diễn đàn về phát triển kinh tế tư nhân, nhiều chuyên gia đã nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao sức cạnh tranh doanh nghiệp tư nhân thông qua đổi mới sáng tạo và liên kết chuỗi giá trị.
Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Nguyễn Kim Long nhận định Đồng Nai hội tụ các điều kiện để phát triển cộng đồng doanh nghiệp và nhấn mạnh rằng hạ tầng tốt là điều kiện cần, còn chất lượng điều hành và niềm tin mới là yếu tố giữ doanh nghiệp ở lại. Đây là lời nhắc thẳng thắn: nếu tháo gỡ thủ tục đầu tư chỉ dừng ở vài quyết định hành chính, khu công nghiệp vẫn có thể thiếu doanh nghiệp nội địa đủ sức bám trụ trong các chuỗi cung ứng. Do đó, song song với việc mở rộng khu công nghiệp, tỉnh cam kết tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh, kết nối nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp.
Điểm đáng chú ý là tư duy mới về “trải nghiệm đầu tư”: thay vì chỉ đếm số thủ tục đã giải quyết, Đồng Nai được khuyến nghị chuyển sang thiết kế hành trình nhà đầu tư từ lúc tìm hiểu, nộp hồ sơ, triển khai dự án đến khi vận hành ổn định. Điều này chỉ có ý nghĩa khi được gắn vào những khu công nghiệp Đồng Nai mới với hạ tầng số, dữ liệu dùng chung và mô hình quản lý hiện đại. Nếu làm tốt, khu công nghiệp sẽ không chỉ là nơi cho thuê đất, mà là “nền tảng dịch vụ” giúp doanh nghiệp tư nhân phát triển nhanh hơn.
Tháo gỡ thủ tục đầu tư có đủ để khơi thông nguồn lực?
Việc Đồng Nai chọn tháo gỡ thủ tục đầu tư hạ tầng khu công nghiệp như một ưu tiên ngay trong tháng 8 cho thấy tỉnh hiểu rằng nút thắt lớn nhất hiện nay không nằm ở thiếu quỹ đất trên giấy, mà ở khả năng biến quỹ đất đó thành tài sản sẵn sàng khai thác. Tuy vậy, câu hỏi đặt ra là: chỉ cải cách thủ tục có đủ để khơi thông nguồn lực phát triển kinh tế địa phương? Các chuyên gia đã lưu ý rằng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao, địa phương phải tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư và phát huy hiệu quả các nguồn lực phát triển chứ không chỉ dừng ở xử lý từng hồ sơ.
Một tín hiệu tích cực là tỉnh không coi khu công nghiệp như “đích đến”, mà như hạ tầng nền để phát triển kinh tế tư nhân, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia vào chuỗi giá trị. Việc ưu tiên thu hút các dự án công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ tiên tiến, vốn lớn, sử dụng lao động chất lượng cao và hạn chế dự án công nghệ lạc hậu cho thấy nỗ lực tránh bẫy gia công giá rẻ. Nếu giữ vững được định hướng này, quỹ đất sạch được tạo ra sẽ không bị lấp đầy bởi những dự án ngắn hạn, mà trở thành nền tảng cho một cơ cấu kinh tế công nghiệp cân bằng hơn giữa FDI và doanh nghiệp nội.
Điểm mấu chốt trong giai đoạn tới nằm ở tính nhất quán: Đồng Nai cần biến cam kết hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh và kết nối nguồn lực thành các thay đổi có thể đo được trong quy hoạch, trong thời hạn xử lý hồ sơ và trong các dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp. Nếu không, làn sóng rút ngắn thủ tục hiện nay sẽ chỉ là “chiến dịch” chứ chưa phải cải cách. Ngược lại, nếu tỉnh kiên trì hướng tới một trải nghiệm đầu tư minh bạch, hiện đại và lấy doanh nghiệp làm trung tâm, khu công nghiệp Đồng Nai sẽ trở thành ví dụ điển hình cho cách địa phương dùng cải cách thể chế để chuyển hóa quỹ đất thành động lực tăng trưởng dài hạn.
