Cuộc thi sáng tạo số: Từ sân chơi đến “phòng thí nghiệm” AI cho học sinh
Cuộc thi sáng tạo số dành cho học sinh, đặc biệt các cuộc thi thiết kế với AI, là những sân chơi học thuật nơi học sinh từ lớp 3 đến lớp 12 được rèn luyện năng lực số, tư duy thẩm mỹ và khả năng dùng công cụ trí tuệ nhân tạo một cách an toàn, có trách nhiệm, thông qua các thử thách thiết kế, trình bày và xây dựng sản phẩm số mang tính thực tiễn. Cuộc thi Canva Creative Challenge với chủ đề “Đánh thức năng lực số - Hành trình làm chủ tương lai” được phát động tại Trường THPT Lê Quý Đôn (TP HCM) đã cho thấy một bước chuyển quan trọng: học sinh không còn ở vai trò người dùng thụ động mà trở thành người sáng tạo nội dung số trên nền tảng AI. Chính trong áp lực thời gian, yêu cầu ý tưởng và trách nhiệm với sản phẩm, các em mới thực sự “học bằng làm” thay vì nghe giảng.
Canva Creative Challenge: Thiết kế với AI để rèn kỹ năng công nghệ tương lai
Canva Creative Challenge không chỉ là một cuộc thi đẹp – xấu, mà là chuỗi nhiệm vụ công nghệ được thiết kế tăng dần độ khó để buộc học sinh làm chủ công cụ số. Cuộc thi tuyển học sinh từ lớp 3 đến lớp 12 toàn quốc, chia ba bảng A, B, C tương ứng với tiểu học, THCS, THPT. Mỗi đội gồm 2 học sinh và 1 giáo viên hướng dẫn, tối đa 5 đội mỗi trường, giúp tạo môi trường làm việc nhóm có định hướng nhưng vẫn tôn trọng tính tự chủ của học sinh. Các vòng thi – từ “Khởi động cùng Canva” đến “Đỉnh cao sáng tạo” – buộc thí sinh phải hình thành ý tưởng, kể câu chuyện và bảo vệ sản phẩm, thay vì sao chép mẫu có sẵn. Đây là thiết kế chương trình ít thấy trong lớp học truyền thống, nhưng lại rất gần với yêu cầu của kỹ năng công nghệ tương lai: biết phân tích vấn đề, chọn công cụ và chịu trách nhiệm về kết quả.
Học sinh Lâm Đồng: Tập làm nhà thiết kế số, lập trình viên ý tưởng với AI
Khi Sở Giáo dục và Đào tạo Lâm Đồng đề nghị các đơn vị phổ biến và khuyến khích học sinh tham gia Canva Creative Challenge, thông điệp rất rõ: đây không phải hoạt động ngoại khoá “cho vui”, mà là kênh giáo dục AI cho học sinh ngay trong đời sống học tập. Học sinh Lâm Đồng sẽ đi trọn hành trình từ thiết kế poster, trình chiếu tương tác đến xây dựng website tích hợp AI, qua đó rèn năng lực số, tư duy sáng tạo và kỹ năng sử dụng trí tuệ nhân tạo an toàn, có trách nhiệm. Ở vòng sơ loại, các em phải thiết kế poster kèm thuyết minh ý tưởng trong 90 phút; lên vòng khu vực là bài trình chiếu tối thiểu 10 trang; đến chung kết là website truyền thông đa phương tiện tích hợp ít nhất 3 tính năng Canva AI. Chuỗi thử thách này biến học sinh thành “nhà thiết kế sản phẩm công nghệ” hơn là người dùng công cụ trang trí.
AI hỗ trợ sáng tạo, không làm thay: Bài học về trách nhiệm công nghệ
Điểm đáng giá nhất của cuộc thi không nằm ở việc học sinh dùng được bao nhiêu tính năng AI, mà ở chỗ các em được học cách chịu trách nhiệm với mọi dòng chữ, hình ảnh mình tạo ra. Thể lệ yêu cầu sản phẩm do chính thành viên đội thi thực hiện, bảo đảm tính nguyên bản, tôn trọng bản quyền và quyền riêng tư; học sinh dùng AI phải kiểm tra độ chính xác, sự phù hợp, bản quyền và rủi ro nội dung. Nói cách khác, AI chỉ được phép hỗ trợ sáng tạo, không được “làm thay” hay che lấp tư duy của người học. Theo PGS.TS Lê Thái Hưng, phát triển năng lực số và làm chủ trí tuệ nhân tạo cho thế hệ trẻ là nền tảng để hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao trong kỷ nguyên số. Đây là cách giáo dục AI cho học sinh dịch chuyển từ lý thuyết sang ứng dụng thực tiễn và trách nhiệm công nghệ.
Từ cuộc thi đến lớp học tương lai
Lộ trình nhiều vòng thi – từ vòng trường 19/9–30/10, vòng sơ loại trực tuyến, đến vòng khu vực và chung kết toàn quốc ngày 17/1 với 54 đội xuất sắc – không chỉ tạo kịch tính mà còn là một mô hình học tập theo dự án có thời hạn, mục tiêu rõ ràng. Ở mỗi chặng, học sinh phải nâng cấp sản phẩm và kỹ năng: làm việc nhóm, tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, thuyết trình trước hội đồng, kiểm chứng thông tin do AI hỗ trợ. Nếu các trường coi cuộc thi sáng tạo số như Canva Creative Challenge là phần nối dài tự nhiên của chương trình, thay vì “cuộc chơi bên lề”, lớp học tương lai sẽ khác hiện tại ở một điểm cốt lõi: học sinh được học cách thiết kế với AI, chứ không bị AI dẫn dắt; được rèn kỹ năng công nghệ tương lai bằng những vấn đề thật, sản phẩm thật và trách nhiệm thật.
