AI mở rộng không gian học tập và sáng tạo
AI trong đại học là việc dùng công nghệ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ học tập, nghiên cứu và sáng tạo, từ tìm kiếm thông tin, giải bài tập đến thiết kế, mô phỏng và hoàn thiện sản phẩm. Giá trị lớn nhất của công nghệ này không nằm ở việc làm bài nhanh hơn, mà ở khả năng giúp người học thử nhiều hướng đi trước khi quyết định.
Mức độ ứng dụng tùy ngành: sinh viên Cơ điện tử chủ yếu dùng AI ở cấp độ 2 đến 3 trên thang 5 cấp độ, còn các ngành Mỹ thuật, Thiết kế Thời trang và Thiết kế Đồ họa ở cấp độ 3 đến 4. Khác biệt đó cho thấy không thể áp một quy tắc sử dụng duy nhất cho mọi môn học. Ứng dụng AI giáo dục có ích khi gắn với mục tiêu chuyên môn, thay vì biến công nghệ thành một lối tắt tách rời kiến thức.
Từ ý tưởng đến sản phẩm: AI hỗ trợ, sinh viên quyết định
Một đồ án tủ đồ thông minh cho thấy AI đã đi vào cả phần trình bày lẫn khâu thực hiện. Nguyễn Hoàng Dương An, sinh viên ngành Cơ điện tử, Khoa Cơ khí, Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh, cho biết mình dùng AI tạo hình ảnh, video giới thiệu sản phẩm và hỗ trợ đồ án tốt nghiệp; kết hợp công cụ với kiến thức chuyên ngành giúp đẩy nhanh tiến độ và xử lý hình ảnh, tính năng.
Ở Thiết kế Thời trang, giảng viên Nguyễn Vũ Cẩm Ly cho biết AI được dùng để thử nghiệm chất liệu, màu sắc, hoa văn và họa tiết. Sinh viên vẫn phải nghiên cứu đề tài, xác định đặc trưng rồi chuyển hóa chúng thành yếu tố thiết kế; AI giúp hình dung và thử phương án nhanh hơn. Đó là ranh giới cần giữ: AI hỗ trợ sáng tạo bằng cách mở rộng lựa chọn, nhưng con người phải chịu trách nhiệm về ý tưởng, lựa chọn và chất lượng sản phẩm.
Chấm cả quá trình, không chỉ chấm sản phẩm
Khi AI có thể tham gia tạo ra một phần sản phẩm, điểm số chỉ dựa trên thành phẩm cuối cùng sẽ khó phản ánh chính xác năng lực của người học. Đánh giá năng lực sinh viên cần xem xét quá trình nghiên cứu, cách triển khai, khả năng giải thích lựa chọn và dấu ấn sáng tạo. Nếu không, bài làm đẹp mắt có thể che khuất việc người học chưa thực sự hiểu nội dung hoặc làm chủ công cụ.
Tại ngành Thiết kế Đồ họa, giảng viên Nguyễn Quốc Thanh cho biết quy định dùng AI được đặt ra từ đầu môn học và quá trình làm việc của từng nhóm được theo dõi để đánh giá tư duy sáng tạo thay vì chỉ chấm sản phẩm cuối. Cách này còn giúp nêu rõ trách nhiệm về bản quyền, sở hữu trí tuệ và đạo nhái. Đây không phải việc siết công nghệ, mà là cách khiến người học minh bạch hơn về phần đóng góp của mình.
Đổi cách dạy để người học làm chủ công cụ
AI có thể cá nhân hóa nội dung và tăng tốc tìm kiếm, xử lý thông tin cho sinh viên; với giảng viên, công nghệ có thể giảm một số việc hành chính để dành thêm thời gian cho chuyên môn. Nhưng hiệu quả không nên đo bằng số bài hoàn thành hay tốc độ tạo sản phẩm. Điều đáng đánh giá là người học có nền tảng kiến thức, biết kiểm chứng thông tin và giải thích được vì sao chọn một phương án hay không.
Các trường cần từng bước điều chỉnh phương pháp đào tạo và đánh giá theo sự phát triển của công nghệ. Giảng viên nên xác định rõ từ đầu môn học những khâu được dùng AI và cách ghi nhận đóng góp; sinh viên cần coi công cụ là trợ lý, không phải tác giả thay mình. Kết luận rất rõ: đại học không cần chạy theo mọi khả năng mới của AI, nhưng phải dạy người học sử dụng nó có hiểu biết, có trách nhiệm và có tư duy riêng.
