Từ sân khấu quốc tế đến quyết định trở về
Câu chuyện nghệ sĩ opera Việt Nam từ bỏ cơ hội làm việc ở châu Âu để quay về quê hương cho thấy âm nhạc cổ điển không chỉ là nghệ thuật biểu diễn mà còn là một sứ mệnh giáo dục, nơi người nhạc sĩ dùng kinh nghiệm quốc tế để xây nền tảng bản địa, đồng thời nuôi dưỡng thế hệ nhạc sĩ tài năng trẻ trong nước, và qua đó góp phần nâng trình độ văn hóa cộng đồng. Nguyễn Khắc Hòa (sinh năm 1993, Quảng Bình) là nghệ sĩ opera giọng baritone được đào tạo bài bản tại Nga, từng biểu diễn tại nhiều sân khấu quốc tế và lọt vào vòng chung kết Cuộc thi Âm nhạc Quốc tế Tchaikovsky năm 2023. Sau 12 năm học tập, nghiên cứu và biểu diễn tại Nga, anh có cơ hội ký hợp đồng với một số đơn vị ở châu Âu nhưng đã lựa chọn trở về Việt Nam. Đó không phải là bước lùi, mà là một lựa chọn mang tính tuyên ngôn: đặt âm nhạc cổ điển giáo dục và trách nhiệm văn hóa lên trên lợi ích cá nhân.
Tuổi thơ nghèo, tiếng hò Quảng Bình và động lực bước ra thế giới
Để hiểu vì sao một nghệ sĩ opera Việt Nam lại quyết tâm quay về, cần nhìn vào xuất phát điểm của anh. Khắc Hòa lớn lên ở vùng kinh tế mới Tuyên Hóa, Quảng Bình, nơi đến tận những năm 2005 vẫn chưa có điện sinh hoạt ổn định. Tuổi thơ của anh gắn với những bữa cơm độn sắn, khoai, món thân đu đủ muối và ánh đèn dầu trên bàn học. Trong bối cảnh thiếu thốn đó, âm nhạc đến với anh từ tiếng hò của bà ngoại, người thường tham gia các buổi diễn ở làng, ở xã và hát những câu hò Quảng Bình. Bà không dạy kỹ thuật, nhưng truyền cho anh tình yêu tiếng hát – thứ vốn liếng tinh thần quan trọng nhất của một nghệ sĩ. Hình ảnh những chuyến tàu Thống Nhất xuyên đêm, ánh sáng loé lên rồi khuất xa trên nền tối của quê nghèo đã gợi cho Hòa khát vọng bước ra khỏi làng nhỏ, đi tìm một thế giới rộng hơn thông qua âm nhạc cổ điển.
Hành trình Nga: từ "cuối danh sách" đến tài năng trẻ
Nhìn vào hồ sơ chuyên môn, dễ thấy Nguyễn Khắc Hòa thuộc lớp nhạc sĩ tài năng trẻ có nền tảng học thuật vững vàng. Khi thi vào Học viện Âm nhạc Huế, trong số 21 người trúng tuyển, anh là người cuối cùng, nhưng ngay năm đầu đã trở thành sinh viên đứng đầu lớp. Câu nói của anh đáng để trích lại: "Đôi khi thứ quyết định không phải mình bắt đầu ở vị trí nào mà là sau khi bước vào cánh cửa ấy, mình làm gì". Năm 2013, Hòa sang Nga với vốn tiếng Nga gần như bằng không, trải qua một năm dự bị ngôn ngữ rồi liên tiếp tốt nghiệp xuất sắc bậc cử nhân thanh nhạc tại Đại học Văn hóa Mát-xcơ-va, thạc sĩ tại Học viện Âm nhạc Gnesin và hoàn thành nghiên cứu sinh tiến sĩ nghệ thuật học. Anh tiếp tục chương trình thực hành biểu diễn opera sau thạc sĩ tại Gnesin theo học bổng Chính phủ Nga và giành nhiều giải thưởng quốc tế, từ Bella Voce 2018 đến Kabalevsky 2021 và Elena Obraztsova 2023. Với hồ sơ ấy, việc từ chối cơ hội ký hợp đồng tại châu Âu càng cho thấy lựa chọn trở về là quyết định có ý thức, không phải vì thiếu cơ hội.
Chọn sứ mệnh giáo dục: mang kinh nghiệm quốc tế về nước
Khi nói "Tôi muốn mang những gì mình học được về Việt Nam", Khắc Hòa không chỉ bày tỏ tình cảm với quê hương mà đang phác ra một hướng đi cho âm nhạc cổ điển sứ mệnh ở Việt Nam. Hiện anh là nghệ sĩ soloist của Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam và giảng dạy thanh nhạc tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Quyết định tập trung vào giảng dạy, kết nối với thế hệ trẻ nghệ sĩ opera cho thấy anh xem nhạc cổ điển giáo dục là đường dài chứ không phải dự án ngắn hạn. Năm 2024, anh tổ chức chương trình "Giai điệu Nga tại Việt Nam", mời các nghệ sĩ châu Âu về biểu diễn và mở các lớp masterclass miễn phí tại Hà Nội, Huế, Đà Nẵng. Năm 2025, anh tiếp tục kết nối với Conservatorio Vecchi-Tonelli của Italy để đưa những dự án giáo dục âm nhạc về Việt Nam. Thay vì giữ kinh nghiệm quốc tế cho riêng mình, Hòa cố ý biến chúng thành hạ tầng tri thức chung, nơi người trẻ Việt có cơ hội chạm vào chuẩn mực opera thế giới ngay trên sân khấu quê nhà.
Âm nhạc cổ điển và trách nhiệm xây nền văn hóa lâu dài
Lựa chọn trở về của Nguyễn Khắc Hòa phản chiếu một vấn đề sâu rộng hơn: cách chúng ta đối xử với âm nhạc cổ điển và nguồn lực trong nước. Hiện nay, nhiều đơn vị sẵn sàng chi mạnh để mời dàn nhạc, nghệ sĩ nước ngoài về biểu diễn, bán vé cao, trong khi phần lớn nghệ sĩ, nhà soạn nhạc trong nước vẫn chật vật để sống với nghề. Số lượng concert giao hưởng dày lên, nhưng dễ rơi vào lối nghĩ đơn giản: nhập chương trình, nhập nghệ sĩ, nhập tác phẩm. Nhà soạn nhạc Trần Mạnh Hùng cảnh báo nếu chỉ chăm chăm tôn vinh nguồn lực bên ngoài mà không đầu tư xây dựng và sản xuất chương trình cho lực lượng trong nước, sức mạnh văn hóa sẽ bị ảnh hưởng về lâu dài. Bản thân ông tiếp tục viết giao hưởng, opera, musical và phát triển nhạc cụ truyền thống, nhưng vẫn thấy nỗ lực của mình "như một giọt nước trong đại dương" so với toàn cảnh âm nhạc Việt. Khắc Hòa đồng quan điểm khi cho rằng âm nhạc cổ điển là thước đo trình độ văn hóa, giáo dục và cho thấy xã hội có dám đầu tư cho những giá trị lâu dài hay không. Trong thế cân bằng đó, những nghệ sĩ opera Việt Nam chọn quay về, dạy học, làm chương trình, kết nối quốc tế… chính là những người đặt gạch đầu tiên cho một nền tảng văn hóa bền vững hơn.
