Một nghệ sĩ opera Việt Nam và lựa chọn đi ngược dòng
Câu chuyện về nghệ sĩ opera Việt Nam Nguyễn Khắc Hòa là hành trình một giọng baritone sinh năm 1993 từ cánh đồng lúa Quảng Bình, qua 12 năm học tập và biểu diễn ở Nga, lọt vào vòng chung kết Cuộc thi Âm nhạc Quốc tế Tchaikovsky năm 2023, rồi chủ động từ chối cơ hội ở châu Âu để trở về, vừa đứng trên sân khấu Nhà hát Opera, vừa giảng dạy và gieo đam mê giáo dục âm nhạc cổ điển cho thế hệ trẻ. Điều quan trọng ở Nguyễn Khắc Hòa không phải danh hiệu, mà là thái độ đi ngược dòng: trong khi nhiều người xem châu Âu là đích đến, anh coi Việt Nam là điểm quay về. Sau 12 năm ở Nga, anh có cơ hội tiếp tục làm việc tại nước ngoài, thậm chí ký hợp đồng với một số đơn vị, nhưng đã nói thẳng: “Tôi có cơ hội ở lại châu Âu… nhưng tôi muốn trở về”. Đó không chỉ là quyết định cảm tính, mà là tuyên ngôn về sứ mệnh âm nhạc mà anh tự đặt cho mình.
Từ ánh đèn dầu đến hào quang opera: cổ tích viết bằng thiếu thốn
Để hiểu vì sao một nghệ sĩ opera Việt Nam đang có đường nghề quốc tế lại chọn quay về, cần quay lại tuổi thơ của anh. Nguyễn Khắc Hòa lớn lên ở Tuyên Hóa, Quảng Bình – vùng kinh tế mới còn nhiều khó khăn, nơi từ 1998 đến 2005, những buổi tối học bài vẫn diễn ra dưới ánh đèn dầu vì chưa có điện. Bữa cơm độn sắn, khoai, thân đu đủ muối với vị mặn chát là ký ức không dễ phai, cùng ánh sáng của những ô cửa tàu Thống Nhất vụt qua trong đêm khiến cậu bé nông thôn mơ về một thế giới rộng hơn. Tình yêu âm nhạc cổ điển của anh lại bắt đầu rất không “cổ điển”: từ tiếng hò Quảng Bình của bà ngoại, người không dạy kỹ thuật nhưng trao cho anh tình yêu tiếng hát. Sau này, khi kể với truyền thông Nga rằng “từ những cánh đồng lúa đến Nhà hát Opera là cả một câu chuyện cổ tích”, anh nhấn mạnh đó không phải phép màu mà là chuỗi thiếu thốn, thi trượt, lao động bền bỉ và niềm tin không bỏ cuộc. Chính nền tảng gian khó ấy khiến sự lựa chọn quay về càng có trọng lượng: anh biết mình sinh ra từ đâu, và muốn âm nhạc quay lại chạm vào những nơi tương tự.
Học để quay về: kiến thức từ Nga và sứ mệnh âm nhạc
Hành trình học tập của Nguyễn Khắc Hòa là minh chứng cho cách một người dùng cơ hội quốc tế để phục vụ cộng đồng trong nước. Năm 2013, ở tuổi 21, anh lần đầu ra nước ngoài, sang Nga với vốn tiếng Nga gần như bằng không. Năm 2014, anh nhận học bổng Chính phủ Việt Nam, tốt nghiệp xuất sắc Cử nhân Thanh nhạc tại Đại học Văn hóa Moscow, Thạc sĩ Thanh nhạc tại Học viện Âm nhạc Gnesin, đồng thời hoàn thành chương trình nghiên cứu sinh Tiến sĩ Nghệ thuật học và đào tạo chuyên sâu về biểu diễn opera. Đó là khối kiến thức mà nhiều người sẽ dùng để định cư lâu dài ở các trung tâm opera châu Âu. Nhưng anh chọn khác. Quyết định trở về gắn với mong muốn “mang những gì mình học được về Việt Nam”, vừa biểu diễn, vừa truyền lại cho thế hệ sau. Hiện anh là nghệ sĩ soloist của Nhà hát Nhạc Vũ kịch, đồng thời giảng dạy thanh nhạc tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Với anh, sứ mệnh âm nhạc không dừng ở việc thêm một tên tuổi vào bản đồ opera, mà là mở cửa cho người trẻ bước vào thế giới này: “Tôi chỉ muốn góp một phần nhỏ để những cánh cửa từng mở ra với tôi cũng có thể mở ra với các bạn trẻ khác”.
Từ vai diễn đến lớp học: bức tranh giáo dục âm nhạc cổ điển
Trên sân khấu, Nguyễn Khắc Hòa có thể hóa thân thành Scarpia – tên cảnh sát trưởng tàn nhẫn trong Tosca – đến mức đồng nghiệp nói nhìn anh thấy sợ. Nhưng ngoài đời, anh chọn một vai khác: người thầy. Với anh, giáo dục âm nhạc cổ điển không chỉ là dạy kỹ thuật hát đúng nốt, mà là gieo đam mê: “Khi một người trẻ thực sự yêu âm nhạc, họ sẽ tự tìm cách học, tự tìm cách đi tiếp”. Từ trải nghiệm của mình, anh nhìn rõ mặt trái của đời sống nghệ sĩ: vẫn còn những người phải tập ba ca nhưng chế độ chỉ tính hai ca, thu nhập thấp, hy sinh vì nghệ thuật mà chưa chắc đã sống được bằng nghệ thuật. Thay vì phớt lờ, anh đòi hỏi một hệ sinh thái cho opera và nhạc cổ điển: nhà hát, dàn nhạc, nghệ sĩ, nhà giáo, nhà quản lý, nhà sản xuất và khán giả cùng tồn tại để loại hình này phát triển bền vững. Đây là lập luận sắc sảo từ người ở giữa hai thế giới – từng đứng trong môi trường opera chuyên nghiệp ở Nga và nay đối diện thực tế nghệ sĩ trong nước.
Tự giới hạn tham vọng để mở rộng cánh cửa cho người trẻ
Điều đáng kể ở Nguyễn Khắc Hòa là cách anh cân bằng tham vọng cá nhân với sứ mệnh âm nhạc. Anh đã từng thi trượt, từng đứng cuối danh sách trúng tuyển rồi vượt lên đứng đầu lớp năm đầu tại Học viện Âm nhạc Huế, và nếu ngày đó bỏ cuộc sau những lần không đỗ, đã không có nghệ sĩ opera Việt Nam như hôm nay. Kinh nghiệm ấy khiến anh tôn trọng nỗ lực dài hơi hơn là hào quang tức thời: “Càng về sau, tôi càng hiểu rằng mình không cần chứng minh với ai cả. Chỉ cần biết mình muốn gì và cố gắng đến cùng”. Với chương trình “Giai điệu Nga tại Việt Nam” năm 2024, anh mời các nghệ sĩ châu Âu về biểu diễn và tổ chức masterclass miễn phí tại Hà Nội, Huế, Đà Nẵng; năm 2025 tiếp tục kết nối với Conservatorio Vecchi-Tonelli của Italy để đưa các dự án giáo dục âm nhạc về Việt Nam. Anh nói rõ mong muốn: người trẻ Việt Nam có cơ hội gặp gỡ nghệ sĩ, giáo sư giỏi, được nghe những dàn nhạc lớn, rồi tự quyết định con đường. Đó là lời nhắc cho chúng ta: một nền âm nhạc cổ điển mạnh không chỉ cần những tên tuổi đi xa, mà cần những người chấp nhận quay về, tự thu hẹp biên độ tham vọng cá nhân để mở rộng không gian phát triển cho thế hệ sau.
