Không uống rượu bia không đồng nghĩa gan an toàn
Thói quen hại gan là những hành vi lặp lại trong ăn uống, vận động, nghỉ ngơi hoặc dùng thuốc có thể góp phần làm rối loạn chuyển hóa và khiến mỡ tích tụ, tổn thương gan theo thời gian. Không uống rượu bia không có nghĩa lá gan luôn khỏe mạnh: người không dùng đồ uống có cồn vẫn có thể mắc gan nhiễm mỡ, kể cả khi cân nặng bình thường.
Điều đáng ngại là gan nhiễm mỡ có thể tiến triển nhiều năm mà không gây dấu hiệu rõ ràng; một số trường hợp tiến triển thành viêm gan, hình thành sẹo rồi xơ gan. Bác sĩ Jaya Agarwal, chuyên gia phẫu thuật tiêu hóa tại Bệnh viện Amrita, cho biết họ ngày càng gặp bệnh nhân gan nhiễm mỡ không có tiền sử uống rượu bia. Vì vậy, cảm giác khỏe mạnh hay việc kiêng rượu bia chưa đủ để bảo đảm sức khỏe gan.
Ăn uống và ngồi lâu: những nguy cơ dễ bị xem nhẹ
Ăn tối muộn không tự động làm hỏng gan, nhưng những bữa lớn sát giờ ngủ thường có thể đi cùng ăn quá nhiều, ăn vặt liên tục và giờ giấc thất thường. Nếu khẩu phần dư năng lượng, nhiều tinh bột tinh chế hoặc đồ ngọt, cơ thể có thể tích trữ thêm mỡ trong gan. Nước ép đóng hộp cũng không mặc nhiên là lựa chọn lành mạnh: sản phẩm có thể ít chất xơ hơn trái cây nguyên quả và được bổ sung đường. Uống thường xuyên khiến năng lượng nạp vào tăng mà không tạo cảm giác no tương đương.
Một buổi tập thể dục không xóa được tác động của việc ngồi gần như suốt ngày. Ít vận động kéo dài có thể ảnh hưởng đến độ nhạy insulin và khả năng xử lý đường, chất béo; kháng insulin lại có thể thúc đẩy gan tích trữ mỡ. Cách điều chỉnh hợp lý là chọn trái cây nguyên quả, uống nước lọc, ăn tối cân bằng và đứng dậy đi lại giữa các quãng làm việc. Đây là những thay đổi nhỏ nhưng thiết thực hơn việc trông chờ một buổi tập bù cho cả ngày ít vận động.
Thiếu ngủ, tự ý dùng thuốc và căng thẳng cũng đáng lưu tâm
Ngủ thiếu thường xuyên có thể làm rối loạn cảm giác thèm ăn, điều hòa đường huyết và các quá trình chuyển hóa, khiến kiểm soát cân nặng khó hơn. Thức khuya cũng được cảnh báo là thói quen bất lợi, nhưng không nên vì thế mà quy mọi vấn đề về gan cho giờ ngủ: bài viết thứ hai còn nêu lạm dụng thuốc, uống nhiều rượu bia và tâm trạng thất thường, đặc biệt căng thẳng hoặc tức giận quá mức.
Dùng thuốc giảm đau, kháng sinh, thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn hay thuốc bổ sai liều và không theo hướng dẫn có thể tăng gánh nặng lên gan, nơi tham gia chuyển hóa nhiều loại thuốc. Hai bài viết cùng nhấn mạnh rằng nguy cơ không chỉ nằm ở một hành vi riêng lẻ: thiếu ngủ, ít vận động, chế độ ăn dư đường và dùng thuốc tùy tiện có thể cùng tồn tại trong nếp sống hằng ngày. Đừng tự ý ngừng thuốc đang được kê; hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ khi chưa rõ cách dùng.
Bảo vệ gan bằng những điều chỉnh bền vững
Bảo vệ gan không đòi hỏi một mẹo giải độc, mà bắt đầu từ nếp sống có thể duy trì: vận động thường xuyên, ăn uống cân bằng, hạn chế đồ uống nhiều đường, ngủ đủ và quan tâm đến sức khỏe chuyển hóa. Hãy xen kẽ những quãng đứng dậy, đi bộ ngắn trong ngày thay vì chỉ tập một lần rồi ngồi liên tục; ưu tiên trái cây nguyên quả thay cho nước ép đóng hộp thường xuyên.
Người mắc tiểu đường, cholesterol cao, béo bụng hoặc có yếu tố nguy cơ chuyển hóa nên trao đổi với bác sĩ về việc đánh giá sức khỏe gan. Do bệnh có thể âm thầm, không nên đợi đến khi xuất hiện triệu chứng mới quan tâm. Kết luận cần nhớ rất rõ: kiêng rượu bia là điều có lợi, nhưng không thay thế được giấc ngủ đủ, vận động đều, ăn uống hợp lý và dùng thuốc đúng chỉ dẫn. Những thói quen nhỏ lặp lại mỗi ngày mới là phần đáng để xem xét nếu muốn giảm nguy cơ cho gan.
