Diễn tập phải đo năng lực thật
Diễn tập thực chiến an ninh mạng là hoạt động đặt các đội kỹ thuật trước tình huống tấn công mô phỏng để kiểm tra khả năng phát hiện, điều tra, phối hợp và xử lý sự cố trên hệ thống thông tin. Giá trị của nó không nằm ở một buổi trình diễn suôn sẻ, mà ở việc bộc lộ những điểm yếu cần sửa trước khi sự cố thật xảy ra. Bắc Ninh triển khai diễn tập thực chiến bảo đảm an ninh mạng năm 2026, còn Ninh Bình tổ chức cuộc diễn tập lần đầu vào ngày 30/10/2026. Cả hai cùng coi an ninh mạng là điều kiện để chuyển đổi số và xây dựng chính quyền số vận hành an toàn. Tuy nhiên, cách tổ chức và quy mô khác nhau cho thấy mỗi địa phương đang dùng bài tập này để kiểm tra những mắt xích riêng trong năng lực ứng phó.
Ở Bắc Ninh, Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thành phố tổ chức chương trình, với sự tham gia của 10 đội thuộc Đội ứng cứu sự cố an ninh mạng thành phố, chuyên gia VNCERT và doanh nghiệp an ninh thông tin, cùng cán bộ phụ trách công nghệ và chuyển đổi số. Cách huy động này đặt lực lượng ứng cứu nòng cốt vào trung tâm, đồng thời kéo các đơn vị vận hành hệ thống vào cuộc. Thành phố đã phát hiện 95.536 cảnh báo an ninh mạng trong 9 tháng đầu năm 2026, trong đó 21.948 cảnh báo nghiêm trọng; con số ấy khiến việc kiểm tra năng lực xử lý không thể chỉ dừng ở lý thuyết.
Hai địa phương, hai cách đặt trọng tâm
Ninh Bình chọn mô hình phối hợp rộng hơn ngay từ cuộc diễn tập đầu tiên: Công an tỉnh cùng VNCERT tổ chức, với 170 thành viên chia thành 17 đội. Thành phần tham gia gồm cán bộ ứng cứu sự cố, người phụ trách công nghệ thông tin và chuyển đổi số ở các cơ quan, địa phương, cùng đại diện doanh nghiệp viễn thông, công nghệ thông tin. Trong 180 phút, các đội thu thập dữ liệu, khoanh vùng ảnh hưởng, phân tích kỹ thuật, truy vết nguồn tấn công, đánh giá hậu quả rồi ứng cứu, khắc phục. Đây là cách kiểm tra cả kỹ năng chuyên môn lẫn khả năng phối hợp liên cơ quan, thay vì chỉ chấm một cá nhân xử lý nhanh đến đâu.
Điểm đáng chú ý là Ninh Bình chưa ghi nhận vụ tấn công mạng nghiêm trọng trong năm 2026, nhưng kiểm tra và giám sát đã phát hiện nguy cơ tiềm ẩn. Tỉnh hiện có 110 hệ thống thông tin được phê duyệt cấp độ an toàn; quy mô đó đòi hỏi phương án ứng cứu phải được luyện tập trước, không chờ đến khi gián đoạn mới phân công trách nhiệm. Bắc Ninh có lực lượng ứng cứu thành phố làm nòng cốt, còn Ninh Bình đặt nhiều cơ quan và doanh nghiệp vào cùng một kịch bản. Khác biệt này không phải cuộc đua về số đội: nó phản ánh nhu cầu kiểm tra cụ thể của từng địa phương.
Từ kịch bản mô phỏng đến năng lực ứng cứu
Ở Bắc Ninh, tình huống giả định gồm rà quét hệ thống, phát hiện lỗ hổng và tấn công từ Internet; các đội phải truy vết, phân tích mức độ ảnh hưởng rồi xử lý trên hệ thống mô phỏng. Bài tập này kiểm tra liệu cảnh báo có được chuyển thành hành động đúng lúc hay không, đồng thời cho thấy các lực lượng có chia sẻ thông tin và phối hợp khắc phục hiệu quả không. Khi cuộc diễn tập được tổ chức an toàn nhưng vẫn phản ánh đúng năng lực thực chất, kết quả có thể chỉ ra khoảng cách giữa quy trình trên giấy và khả năng ứng phó sự cố mạng trong thực tế.
Ninh Bình cũng dùng thực hành trực tiếp để rèn kỹ năng phát hiện, phân tích, điều tra và xử lý, đồng thời đánh giá năng lực của lực lượng chuyên trách và nhận diện lỗ hổng cần khắc phục. Sau diễn tập, tỉnh yêu cầu các cơ quan rà soát phương án ứng cứu, bảo vệ dữ liệu, quản lý tài khoản, phân quyền truy cập, sao lưu và vá lỗ hổng; Công an tỉnh tiếp tục phối hợp xây dựng Trung tâm An ninh mạng hiện đại, đồng bộ. Bắc Ninh dự kiến tổng hợp kết quả, chỉ ra hạn chế và đề xuất giải pháp nâng cao giám sát, phát hiện, ứng cứu. Nếu những phát hiện sau buổi tập được chuyển thành thay đổi trong vận hành, diễn tập mới tạo ra giá trị bền vững.
An ninh mạng là điều kiện của chính quyền số
Cả hai cuộc diễn tập đều đặt an ninh mạng địa phương trong bài toán rộng hơn: bảo vệ dữ liệu và dịch vụ công khi chuyển đổi số mở rộng. Chính quyền số không thể đáng tin nếu hệ thống chưa được kiểm tra, cán bộ chưa rõ vai trò khi có cảnh báo, hoặc phương án khôi phục chỉ tồn tại trong văn bản. Bởi vậy, diễn tập thực chiến có ý nghĩa như một phép thử cho cả con người, quy trình và phối hợp, chứ không chỉ là bài kiểm tra kỹ thuật.
Bắc Ninh và Ninh Bình cùng chọn hướng chủ động phòng ngừa, nhưng muốn biến thông điệp ấy thành năng lực thì cần duy trì kiểm tra, xử lý điểm yếu và cập nhật phương án sau mỗi lần tập. Một cuộc diễn tập thành công không phải là không phát hiện lỗi; trái lại, phát hiện được lỗ hổng và sửa được chúng mới là kết quả đáng giá. Đây là thước đo thiết thực nhất để bảo đảm an ninh mạng phục vụ chuyển đổi số thay vì trở thành khâu yếu của chính quyền số.
