Nhà máy ray Hòa Phát Dung Quất là gì và vì sao đáng chú ý?
Nhà máy ray Hòa Phát Dung Quất là dự án sản xuất ray đường sắt và thép đặc biệt quy mô lớn, sử dụng dây chuyền công nghệ hiện đại từ châu Âu, nhằm cung cấp ray chất lượng cao cho các dự án hạ tầng trong nước và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, đồng thời tạo nền tảng để Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ sản xuất ray trong dài hạn.
Điểm đáng nói không phải chỉ là tiến độ xây dựng nhanh, mà là cách Hòa Phát kết hợp đầu tư nhà máy với chiến lược công nghệ dài hơi. Sau 9 tháng thi công, dự án nhà máy sản xuất ray và thép đặc biệt tại Quảng Ngãi đã hoàn thành gần 70% tiến độ. Hạ tầng mặt bằng, kết cấu nhà xưởng, đường vận chuyển, cầu trục, hệ thống điện, nước và hạ tầng phụ trợ đang được triển khai song song, hạng mục nào đủ điều kiện là được bàn giao để lắp thiết bị ngay, không đợi hoàn thiện toàn bộ công trình. Cách triển khai “cuốn chiếu” này cho thấy mục tiêu của Hòa Phát là rút ngắn tối đa quãng đường từ đầu tư xây dựng đến vận hành dây chuyền công nghệ sản xuất ray.
Từ 70% tiến độ đến giai đoạn lắp đặt thiết bị quyết định
Với công suất thiết kế 700.000 tấn/năm và tổng vốn đầu tư hơn 10.000 tỷ đồng, nhà máy ray Hòa Phát Dung Quất được định vị như một năng lực sản xuất mới của ngành thép công nghệ cao trong nước. Điểm cốt lõi nằm ở dây chuyền công nghệ của SMS group (Đức), trong đó có hệ thống giá cán bốn trục độ chính xác cao để đáp ứng yêu cầu khắt khe của các sản phẩm ray và thép đặc biệt.
Dự án hiện chuyển sang giai đoạn nhạy cảm nhất: tiếp nhận và lắp đặt thiết bị công nghệ. Dự kiến từ tháng 10/2026, nhà máy sẽ bước vào cao điểm tiếp nhận, lắp đặt, điều chỉnh, hiệu chỉnh và chạy thử thiết bị với sự phối hợp kỹ thuật của chuyên gia SMS. Ở giai đoạn này, mọi sai số thiết kế, lắp đặt hay đào tạo nhân lực đều có thể quyết định việc nhà máy có đạt được các tiêu chuẩn ray đường sắt tốc độ cao hay không. Tham vọng cho ra sản phẩm ray đường sắt tốc độ cao đầu tiên ngay trong quý I/2027 cho thấy Hòa Phát đang chấp nhận một lịch trình cực kỳ dồn nén giữa xây dựng, lắp đặt, chạy thử và ổn định sản xuất.
Công nghệ sản xuất ray: không chỉ là dây chuyền nhập khẩu
Nếu chỉ nhìn vào dây chuyền SMS hiện đại bậc nhất, có thể nghĩ công nghệ sản xuất ray đã “xong bài”. Thực tế, đây mới là bước khởi đầu. Dây chuyền được thiết kế để sản xuất ray đường sắt tốc độ cao, ray đường sắt đô thị, ray cầu trục cùng các dòng thép hình U, I, H, V và nhiều loại thép đặc biệt khác. Ray có thể đạt chiều dài tới 100 m, được kiểm soát hình học bằng thiết bị laser và siêu âm khuyết tật bên trong để bảo đảm chất lượng đồng nhất trước khi ra thị trường.
Điều quan trọng hơn là mục tiêu sản phẩm phải tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế như EN 3674, JIS E1101, GB/T 2585 hay TB/T 2344, vốn đòi hỏi khả năng kiểm soát chất lượng ở mức rất cao. Ở đây, dây chuyền nhập khẩu đóng vai trò “nền”, nhưng khả năng vận hành, tinh chỉnh, phân tích lỗi và duy trì ổn định chất lượng qua thời gian mới là thước đo thực sự của năng lực công nghệ. Nói cách khác, sở hữu thiết bị chỉ giúp Việt Nam sản xuất được ray; làm chủ công nghệ ray lại là một câu chuyện hoàn toàn khác.
Hợp tác với Viện Công nghệ: con đường dài để làm chủ công nghệ ray
Bước ngoặt chiến lược nằm ở quyết định đi song song hai đường: nhận chuyển giao dây chuyền SMS và cùng lúc tham gia chương trình nghiên cứu làm chủ công nghệ. Ngày 22/9/2026, Công ty cổ phần Ray và Thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất và Viện Công nghệ thuộc Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng ký biên bản ghi nhớ hợp tác nghiên cứu, làm chủ công nghệ sản xuất ray và phụ kiện đường sắt. Hoạt động này gắn với nhiệm vụ nghiên cứu làm chủ công nghệ sản xuất ray, phụ kiện, bộ ghi đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao do Bộ Xây dựng chủ trì, dự kiến kéo dài đến tháng 12/2030.
Trong phân công, Viện Công nghệ tập trung giải mã tiêu chuẩn kỹ thuật và xây dựng quy trình công nghệ cho ray và phụ kiện ray, trong khi Hòa Phát cung cấp nền tảng sản xuất từ luyện gang, tinh luyện đến cán thép cùng hệ thống phòng thí nghiệm để thử nghiệm kết quả nghiên cứu ở quy mô công nghiệp. Đồng thời, Hòa Phát phối hợp với SMS và Trường Vật liệu – Đại học Bách khoa đào tạo kỹ sư, nhân sự kỹ thuật, chuẩn bị cho quá trình nhận chuyển giao công nghệ và vận hành dây chuyền. Sự kết hợp giữa viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghiệp và nhà cung cấp công nghệ nước ngoài cho thấy ý đồ rõ ràng: không chấp nhận “làm thuê” cho dây chuyền nhập khẩu mà hướng tới từng bước làm chủ công nghệ ray.
Từ nhà máy đến độc lập công nghệ ray cho các tuyến đường sắt trong nước
Điểm đáng bàn nhất của dự án không nằm ở con số 700.000 tấn/năm, mà ở việc nó được gắn chặt với mục tiêu giảm phụ thuộc nhập khẩu vật tư ray và phụ kiện cho các dự án giao thông trọng điểm. Khi nhà máy đi vào vận hành ổn định và chương trình nghiên cứu đến năm 2030 hình thành được hệ thống tài liệu kỹ thuật, quy trình công nghệ và tiêu chuẩn chất lượng, Việt Nam sẽ bước một bước dài từ “mua ray ngoại” sang thế chủ động hơn về công nghệ ray trong nước.
Hòa Phát đặt mục tiêu sản xuất ray đường sắt tốc độ cao đầu tiên vào quý I/2027, kịp thời phục vụ các dự án đường sắt trọng điểm của quốc gia. Song cần nhìn nhận đây mới chỉ là mốc khởi động, không phải đích đến. Năng lực thực sự sẽ được kiểm chứng ở khả năng duy trì chất lượng theo chuẩn quốc tế, nội địa hóa dần vật tư, phụ kiện và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi công nghệ ray. Nếu chiến lược song hành giữa đầu tư nhà máy và làm chủ công nghệ được triển khai đúng hướng, nhà máy ray Hòa Phát Dung Quất có thể trở thành hình mẫu cho cách Việt Nam thoát khỏi thế lệ thuộc công nghệ trong các dự án hạ tầng trọng điểm.
