Nhà máy ray Hòa Phát Dung Quất: bước ngoặt cho công nghệ ray Việt Nam
Nhà máy ray Hòa Phát Dung Quất là dự án xây dựng dây chuyền sản xuất ray đường sắt và thép đặc biệt quy mô lớn tại Dung Quất Quảng Ngãi, được thiết kế để sản xuất ray đường sắt đô thị, ray đường sắt tốc độ cao, ray cầu trục và thép hình khổ lớn, nhằm từng bước làm chủ công nghệ ray Việt Nam và thay thế nguồn nhập khẩu trong các dự án hạ tầng trọng điểm. Nhìn ở góc độ chiến lược, việc nhà máy đã hoàn thành gần 70% khối lượng xây dựng sau 9 tháng thi công cho thấy Trần Đình Long đang đi rất nhanh trên con đường làm chủ sản xuất ray đường sắt trong nước. Đây không chỉ là một dự án thép mới, mà là mảnh ghép quan trọng trong tham vọng nâng tầm công nghiệp hạ tầng. Hòa Phát chọn đi vào lĩnh vực khó, lợi nhuận dài hạn nhưng giá trị nền tảng lớn, thay vì tập trung vào những sản phẩm thép dễ làm, dễ bán. Đó là một lựa chọn mang tính "công nghiệp hóa lần hai" cho đường sắt, nếu Việt Nam thật sự bước vào kỷ nguyên cao tốc.
Tăng tốc thi công, chuẩn bị bước vào giai đoạn lắp đặt và chạy thử
Điểm đáng chú ý là dự án nhà máy ray Hòa Phát Dung Quất được triển khai với tư duy công nghiệp rõ rệt: cuốn chiếu, song song và hướng vào mốc vận hành sớm. Đến tháng 9, các hạng mục xây dựng đã hoàn thành gần 70%, trong đó Hòa Phát đang tập trung hoàn thiện kết cấu nhà xưởng, đường vận chuyển, cầu trục, hệ thống điện nước và hạ tầng phụ trợ. "Sau 9 tháng thi công, dự án đã hoàn thành gần 70% khối lượng xây dựng và dự kiến cho ra sản phẩm ray đầu tiên vào quý I/2027". Theo kế hoạch, từ tháng 10, nhà máy sẽ bước vào giai đoạn cao điểm tiếp nhận, lắp đặt, điều chỉnh và chạy thử thiết bị, dưới sự giám sát của các chuyên gia từ SMS Group Đức. Công suất thiết kế lên tới 700.000 tấn sản phẩm mỗi năm cho thấy mục tiêu không phải là thử nghiệm nhỏ lẻ mà là sản xuất công nghiệp quy mô lớn, đủ sức đáp ứng các dự án đường sắt cao tốc nếu được triển khai.
Bắt tay Bộ Quốc phòng: làm chủ công nghệ ray và phụ kiện đường sắt
Nếu chỉ xây nhà máy, Hòa Phát sẽ vẫn phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài. Điểm then chốt nằm ở việc doanh nghiệp này vừa ký biên bản ghi nhớ hợp tác với Viện Công nghệ thuộc Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng. Ngày 22/9/2026, Công ty CP Ray và Thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất và Viện Công nghệ ký thỏa thuận nghiên cứu, làm chủ công nghệ sản xuất ray và phụ kiện đường sắt, hưởng ứng chủ trương nội địa hóa và tự chủ phát triển ngành công nghiệp đường sắt. Trong nhiệm vụ do Bộ Xây dựng chủ trì đến tháng 12/2030, mục tiêu cốt lõi là làm chủ chuỗi công nghệ sản xuất ray và phụ kiện ray, từng bước nội địa hóa các vật tư chiến lược của ngành đường sắt, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu cho các dự án giao thông trọng điểm. Viện Công nghệ sẽ giải mã tiêu chuẩn kỹ thuật, xây dựng quy trình công nghệ cho ray đô thị và ray tốc độ cao, trong khi Hòa Phát cung cấp nền tảng luyện gang, tinh luyện, cán, hệ thống phòng thí nghiệm và năng lực sản xuất quy mô lớn phục vụ thương mại hóa sản phẩm.
Ray dài 100m và chuẩn kỹ thuật quốc tế: tham vọng đáp ứng đường sắt cao tốc
Điểm nhấn công nghệ của nhà máy ray Hòa Phát là định hướng sản xuất thanh ray dài đến 100m, điều mà trước giờ Việt Nam phải nhập khẩu từ những nhà sản xuất chuyên biệt nước ngoài. Với nguồn quặng sắt đầu vào ít tạp chất, dây chuyền sử dụng công nghệ của SMS Group và hệ thống giá cán bốn trục linh hoạt, nhà máy có khả năng kiểm soát hình học thanh ray bằng thiết bị laser, dùng siêu âm phát hiện khuyết tật bên trong sản phẩm. Các sản phẩm ray đường sắt được định hướng đáp ứng nhiều chuẩn kỹ thuật quốc tế như EN 3674 (châu Âu), JIS E1101 (Nhật Bản), GB/T 2585 và TB/T 2344 (Trung Quốc). Đây là bước đi rõ ràng: nếu Việt Nam triển khai đường sắt cao tốc, công nghệ ray Việt Nam phải đứng được trên sân chơi quốc tế, không chỉ đảm bảo an toàn vận hành mà còn giúp giảm mạnh chi phí nhập ray. Hòa Phát dự kiến cho ra lò những thanh ray đường sắt cao tốc đầu tiên vào quý I/2027, hướng tới cung cấp cho các dự án trọng điểm trong nước.
Ý nghĩa với công nghiệp hạ tầng và vai trò của Trần Đình Long
Đặt dự án nhà máy ray Hòa Phát trong bức tranh lớn hơn của hạ tầng Việt Nam, có thể thấy đây là nỗ lực dịch chuyển từ "mua công nghệ" sang "tự xây chuỗi công nghệ" trong một lĩnh vực cốt lõi. Khi công nghệ sản xuất ray đường sắt đô thị, ray tốc độ cao, ray cầu trục và thép hình khổ lớn được nội địa hóa, Việt Nam không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn chủ động hơn trước các dự án giao thông chiến lược. Từ góc nhìn cá nhân, đây là bước đi cho thấy Trần Đình Long không bằng lòng với vai trò nhà sản xuất thép xây dựng truyền thống. Ông đang đẩy Hòa Phát vào vùng khó của công nghiệp nặng, nơi giá trị nằm ở việc tạo ra nền tảng cho cả một ngành – đường sắt cao tốc, đô thị và công nghiệp – chứ không chỉ là vài dòng sản phẩm mới. Nếu nhiệm vụ nghiên cứu kéo dài đến 2030 đạt kết quả và nhà máy Dung Quất Quảng Ngãi vận hành đúng tiến độ, tham vọng làm chủ công nghệ ray Việt Nam sẽ không còn là khẩu hiệu mà trở thành năng lực thực sự, góp phần nâng tầm công nghiệp hạ tầng của cả nền kinh tế.
