Kinh tế đêm Việt Nam: “mỏ vàng” đang bị bỏ quên
Kinh tế đêm Việt Nam là toàn bộ hoạt động dịch vụ, du lịch, văn hóa, giải trí, ẩm thực và mua sắm diễn ra sau chiều tối nhằm kéo dài thời gian lưu trú, tăng chi tiêu của du khách và tạo thêm nguồn thu cho địa phương. Kinh tế đêm được ví như mỏ vàng để kéo dài thời gian lưu trú và tăng chi tiêu của khách quốc tế, đóng góp vào GDP nhưng Việt Nam vẫn thiếu những sản phẩm đủ sức giữ chân du khách.
Câu chuyện của anh Nate, một du khách Mỹ lần đầu đến Việt Nam, cho thấy nghịch lý đó: anh bị chinh phục bởi nhịp sống sôi động và những trải nghiệm vượt xa tưởng tượng khi chọn TPHCM làm điểm dừng chân. Thế nhưng, sau 22h, ngoài dạo phố, đi du thuyền hoặc ghé khu phố Tây Bùi Viện - Phạm Ngũ Lão, anh gần như không còn hoạt động nào khác đủ sức giữ chân mình; phần lớn các đêm còn lại, anh và bạn bè chỉ biết vào quán bar gọi vài chai bia vì không còn gì khác để làm.
Trong khi đó, ngành du lịch đặt mục tiêu đón 25 triệu lượt khách quốc tế và 150 triệu lượt khách nội địa, với tổng doanh thu dự kiến khoảng 1,1 triệu tỷ đồng. Nếu không có sản phẩm kinh tế đêm đẳng cấp, phần tăng trưởng này sẽ dừng lại ở những “lớp chi tiêu” ban ngày, thay vì mở rộng sang những trải nghiệm đêm đa tầng, sâu và có giá trị lan tỏa.
“Vào bar rồi về ngủ”: Khoảng trống trải nghiệm đêm bị phơi bày
Hiện tượng du khách quốc tế chi tiêu ít vào buổi tối không phải vì họ không muốn chi tiền, mà vì kinh tế đêm Việt Nam thiếu sản phẩm để họ chi. Câu chuyện của vợ chồng Mia từ Australia là minh chứng: nghe giới thiệu phố đêm Chợ Lớn gắn với vui chơi, ẩm thực, họ bắt taxi đến, nhưng chợ Bình Tây dù lên đèn đã đóng cửa, xung quanh chỉ lác đác vài xe bán nước ngọt, đồ ăn vặt phục vụ giới trẻ địa phương. Kỳ vọng về một trải nghiệm văn hóa cộng đồng người Hoa vụt tắt, họ nhìn quanh một lúc rồi quay về khách sạn.
Hình ảnh “khách Tây chỉ vào bar rồi về ngủ” phản ánh rõ khoảng trống trải nghiệm đêm TPHCM: sau 22h, chỉ khu vực dành cho khách nước ngoài còn nhộn nhịp, trong khi các cung đường khác vắng vẻ hoặc chỉ có show diễn vào cuối tuần. Điều này đặt ra câu hỏi: vì sao kinh tế đêm Việt Nam vẫn dừng ở ăn uống, quán nhậu, chợ đêm, hàng rong mà hiếm khi trở thành chuỗi điểm du lịch đủ sức kéo dài lưu trú khách?
Theo phân tích, một món ăn đêm có thể hình thành từ năng lực của một hộ kinh doanh, nhưng một trải nghiệm đủ sức hút cần đồng thời có nội dung, không gian, con người, giao thông, ánh sáng, an toàn, thời gian hoạt động và khả năng vận hành lặp lại. Thực tế, những sản phẩm dựa trên văn hóa, nghệ thuật, di sản hay chăm sóc sức khỏe cần thời gian nghiên cứu, thử nghiệm, trong khi chi phí ban đầu thấy ngay, còn quy mô nhu cầu tương lai lại khó dự báo, khiến nhà đầu tư thận trọng.
Giá trị một đêm: khi chi tiêu tăng gấp nhiều lần tour ban ngày
Kinh tế đêm không phải là hoạt động “bán thêm giờ” cho sản phẩm ban ngày, mà là một chuỗi giá trị hoàn toàn khác, mở ra một lớp chi tiêu mới của du khách. Ở Hạ Long, một chuyến tham quan trong ngày thường có mức chi tiêu khoảng 1,8-2,5 triệu đồng mỗi khách, trong khi một hành trình nghỉ đêm cao cấp có thể đạt 6-8 triệu đồng hoặc cao hơn. Nghĩa là chỉ một đêm, giá trị tăng thêm khoảng 4-6 triệu đồng, tương đương gấp 2-3 lần tour ban ngày phổ thông.
Tại Nha Trang, chương trình cocktail hoàng hôn kết hợp bữa tối và âm nhạc trên vịnh không thay thế tour ban ngày, mà tạo thêm một “lớp chi tiêu” mới trong khung giờ trước đây khách thường đã quay về khách sạn, với giá trị có thể gấp khoảng 5 lần một tour vịnh phổ thông. Qua đó, du khách quốc tế chi tiêu không chỉ cho bữa ăn, mà cho không gian, cảm xúc, sự riêng tư và ký ức đêm. Như nhận định, hiệu quả cốt lõi của kinh tế đêm là khiến toàn bộ hành trình trở nên dài hơn, sâu hơn và đáng nhớ hơn.
Trong bức tranh mục tiêu, du lịch Việt Nam kỳ vọng tổng thu đạt khoảng 1 triệu tỷ đồng vào năm 2025, tăng 19% so với năm 2024 và cao hơn gần 38% so với năm 2019. Nếu không “cài” kinh tế đêm vào chiến lược, những con số này sẽ đảo chiều khi các điểm đến cạnh tranh trong khu vực đều đang nâng cấp trải nghiệm đêm để giữ khách ở lại lâu hơn và chi tiêu sâu hơn.
TPHCM và tham vọng tái cấu trúc thành chuỗi trải nghiệm liền mạch
TPHCM hiện là nơi hiếm hoi sở hữu cùng lúc ba lớp tài nguyên trong một đơn vị hành chính: đô thị di sản và sáng tạo, công nghiệp và đô thị dịch vụ, cùng biển đảo. Ghi nhận tại Dinh Độc Lập, Chợ Bến Thành, dòng du khách nội địa và quốc tế luôn nhộn nhịp; nhiều người như chị Julia từ Ba Lan thừa nhận hai ngày ở TPHCM là không đủ, và muốn quay lại ít nhất 3-4 ngày để khám phá trọn vẹn hơn. Điều này cho thấy nền tảng nhu cầu đã có, vấn đề là tổ chức lại sản phẩm.
Thành phố đang chuyển trọng tâm từ tạo thêm sản phẩm rời rạc sang cấu trúc những gì đã có thành chuỗi trải nghiệm liền mạch. Không gian du lịch được tổ chức lại theo các cực kinh tế và hành lang chức năng: lõi trung tâm Sài Gòn - Chợ Lớn - Thủ Thiêm giữ vai trò cửa ngõ, tập trung hội nghị, ẩm thực, mua sắm, y tế và kinh tế đêm, trong khi hệ thống sông Sài Gòn, Đồng Nai, Nhà Bè, Soài Rạp, Thị Vải trở thành trục kết nối trải nghiệm, dẫn khách ra dải biển Cần Giờ - Vũng Tàu - Long Hải - Hồ Tràm - Côn Đảo.
Từ khung không gian này, ngành du lịch phát triển ba chuỗi trải nghiệm đặc trưng: chuỗi đô thị - sông - biển giúp du khách đi liền mạch trong một chuyến đi; chuỗi du lịch MICE kết hợp hội nghị với kinh tế đêm để hút tệp khách chi tiêu cao, ít chịu ảnh hưởng mùa vụ; chuỗi du lịch y tế - chăm sóc sức khỏe dựa trên hệ thống chuyên sâu đầu ngành của thành phố. Nền tảng cho định hướng này được củng cố bởi sức bật thị trường qua các đợt cao điểm du lịch gần đây, cho thấy nếu tổ chức tốt chuỗi điểm du lịch, TPHCM đủ sức kéo dài lưu trú khách và tăng chi tiêu đêm.
Từ ý tưởng đến hành động: xây chuỗi trải nghiệm đêm có bản sắc
Nhìn từ những ví dụ thành công và thất bại, bài toán kinh tế đêm Việt Nam không nằm ở số lượng hoạt động, mà ở chất lượng chuỗi trải nghiệm. Có nhận định rằng “chúng ta không thiếu hoạt động về đêm, điều còn thiếu là những sản phẩm có chủ đề, có bản sắc, có tiêu chuẩn, được kể thành câu chuyện và đủ sức khiến khách tự nguyện ở lại thêm một đêm”. Một hành lang trải nghiệm đô thị ban đêm ở TPHCM phải nối liền không gian ven sông cuối chiều, ẩm thực, khu sáng tạo, mua sắm, chăm sóc sức khỏe, rồi kết thúc ở những không gian hoạt động muộn.
Bốn nguyên tắc cốt lõi được đề xuất cho mọi địa phương: bản sắc gắn với di sản và câu chuyện văn hóa; cá nhân hóa dịch vụ; tính trọn vẹn của hành trình để khách không phải tự chắp nối dịch vụ lẻ; và năng lực vận hành với tiêu chuẩn an toàn, nhân lực được đào tạo, kênh phân phối đến đúng thị trường khách quốc tế. Theo cùng nguồn, việc cần làm là chuyển thành chương trình hành động theo tinh thần “5 rõ”: rõ việc, rõ người, rõ thời hạn, rõ nguồn lực, rõ kết quả, với năm nhóm giải pháp ưu tiên.
Nếu tiếp tục để du khách quốc tế chi tiêu “nhỏ giọt” vào ban đêm, kinh tế đêm Việt Nam sẽ mãi chỉ là khẩu hiệu. Khi các chuỗi trải nghiệm đêm TPHCM được vận hành liền mạch, có bản sắc, an toàn và đáng nhớ, câu chuyện “vào bar rồi về ngủ” sẽ được thay bằng những hành trình kéo dài lưu trú khách, tăng chi tiêu, tạo việc làm và lan tỏa lợi ích cho cộng đồng địa phương.
