Nghịch lý chi tiêu: khách đến đông nhưng tiền ở lại ít
Nghịch lý chi tiêu du lịch tại Việt Nam là hiện tượng khách quốc tế đến đông nhưng chi tiêu bình quân thấp, trong khi người Việt ra nước ngoài lại chi tiêu cao gấp nhiều lần, tạo ra khoảng cách giá trị lớn giữa lượng khách và doanh thu thực tế mà nền kinh tế nhận được.
Số liệu cho thấy Việt Nam thu bình quân khoảng 718 USD từ mỗi khách quốc tế, trong khi mỗi lượt người Việt ra nước ngoài chi bình quân khoảng 2.200 USD, cao gấp hơn ba lần. Điều này có nghĩa, cùng là một chuyến đi, ví tiền của người Việt “mở toang” ở nước ngoài nhưng lại khép chặt khi họ trở về trải nghiệm trong nước. Ngược lại, khách quốc tế đến Việt Nam chủ yếu sử dụng các dịch vụ cơ bản, chi tiêu hạn chế, khiến chi tiêu du khách quốc tế chưa tương xứng với tiềm năng doanh thu du lịch Việt Nam.
Trong nước, các dịp cao điểm vẫn ghi nhận lượng khách tăng mạnh. Chỉ riêng kỳ nghỉ lễ 2/9 kéo dài 5 ngày, ngành du lịch ước đón và phục vụ khoảng 6,5 triệu lượt khách, tăng 18,1% so với cùng kỳ năm trước. Riêng Đà Nẵng ước đón hơn 850.000 lượt khách, tăng 37% so với cùng kỳ. Lượng khách đông, nhưng câu hỏi lớn là: mỗi người đã chi bao nhiêu, và dòng tiền đó lan tỏa thế nào trong nền kinh tế địa phương?
Mục tiêu du lịch 2030: con số đẹp chưa đủ, cần giá trị trên mỗi lượt khách
Đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu đón 45–50 triệu lượt khách quốc tế, 160 triệu lượt khách nội địa và tổng thu khoảng 80–90 tỷ USD. Trên giấy tờ, đây là một bức tranh rực rỡ: du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp trực tiếp 10–12% GDP. Nhưng nếu chi tiêu bình quân mỗi khách không tăng, các con số lớn về lượt khách sẽ chỉ là “thành tích đầu vào”, không phải giá trị thực sự cho nền kinh tế.
Điểm then chốt là cách đo thành công. Theo Viện Nghiên cứu Du lịch và Xã hội, mục tiêu 45–50 triệu khách không phải thách thức lớn nhất; thách thức nằm ở việc đạt 80–90 tỷ USD tổng thu, đồng thời chuyển từ “thống kê đầu khách” sang “thống kê giá trị của một lượt khách tới”. Nói cách khác, mục tiêu du lịch 2030 chỉ có ý nghĩa khi giá trị kinh tế trên mỗi lượt khách tăng nhanh hơn tốc độ tăng khách.
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh phải đổi mới mô hình tăng trưởng du lịch từ số lượng sang chất lượng, nâng cao giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Cách tiếp cận này đặt chi tiêu du khách quốc tế và thời gian lưu trú vào trung tâm, thay vì chạy theo kỷ lục đón bao nhiêu triệu khách mỗi năm. Nếu không, du lịch sẽ chỉ là “ngành đông người nhưng ít tiền”.
Tư duy trải nghiệm: từ “đưa khách đến” sang “giữ khách ở lại và chi tiêu”
Gốc rễ của nghịch lý nằm ở tư duy làm du lịch. Nhiều địa phương vẫn coi nhiệm vụ chính là kéo khách đến, chụp vài bức ảnh, ăn một bữa đặc sản rồi… tạm biệt. Hành trình du khách vì thế mang tính “điểm danh” nhiều hơn là trải nghiệm. Khi sản phẩm mỏng, một chiều, chi tiêu không thể dày lên.
Ông Phạm Văn Miền cho rằng du lịch Việt Nam cần dịch chuyển từ tư duy “đưa khách đến” sang tạo dựng các trải nghiệm hấp dẫn, thuận tiện và khác biệt để giữ chân du khách lâu hơn. Hiện nay, hành trình ở nhiều điểm đến vẫn khá đơn tuyến: khách đến, tham quan vài điểm nổi tiếng, dùng dịch vụ cơ bản rồi nhanh chóng di chuyển sang nơi khác. Vậy nên, thời gian lưu trú ngắn, chi tiêu ít là kết quả tất yếu.
Muốn thay đổi, các địa phương phải thiết kế chuỗi trải nghiệm có chiều sâu thay vì một vài điểm check-in. Một địa phương có thể đồng thời phát triển trải nghiệm làng nghề, nông nghiệp, văn hóa bản địa, ẩm thực, thiên nhiên và các hoạt động dành cho gia đình. Khi những sản phẩm này được kết nối thành hành trình hoàn chỉnh, du khách có lý do ở lại thêm một đến hai ngày, và chi tiêu nhiều hơn cho dịch vụ địa phương.
Quan trọng hơn, mỗi vùng phải có bản sắc rõ ràng: biển khác núi, sông nước khác đô thị. Nếu địa phương nào cũng bán những trải nghiệm na ná nhau, chi tiêu du khách quốc tế sẽ dừng ở mức tối thiểu vì họ khó tìm được lý do quay lại hoặc “mở ví” cho những dịch vụ lặp lại.
Trải nghiệm du lịch cao cấp: chìa khóa kéo khách chi tiêu cao
Để chi tiêu du khách quốc tế tăng, Việt Nam phải chấp nhận một thực tế: không thể chỉ dựa vào homestay giá rẻ, tour ngắn ngày và dịch vụ cơ bản. Nền kinh tế du lịch muốn lớn lên thì cấu trúc sản phẩm phải dịch chuyển sang phân khúc chi tiêu cao, từ nghỉ dưỡng cao cấp, hội nghị – hội thảo, đến du lịch tàu biển, y tế, ẩm thực fine dining.
Chiến lược hiện nay đã xác định rõ hướng đi: phát triển hạ tầng phục vụ tàu du lịch biển lớn, biến Việt Nam thành điểm đến quan trọng của khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Cùng với đó là thu hút nhà đầu tư chiến lược, tập đoàn lớn để phát triển các dự án, tổ hợp du lịch quy mô lớn, chất lượng cao; khai thác thế mạnh của Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, các đô thị di sản và từng bước đưa Phú Quốc trở thành cực tăng trưởng mới có sức cạnh tranh quốc tế.
Ngành du lịch cũng phải tự trả lời câu hỏi: làm sao để du khách “muốn rút ví” chứ không chỉ trả tiền phòng, ăn uống và vận chuyển. Ông Phạm Văn Miền nhấn mạnh cần tạo ra sản phẩm đủ hấp dẫn để khách sẵn sàng chi thêm. Điều này đòi hỏi nâng cấp chất lượng dịch vụ, chuẩn hóa trải nghiệm du lịch cao cấp, đồng thời đảm bảo rằng giá trị gia tăng từ mỗi đồng chi tiêu thực sự ở lại trong nền kinh tế trong nước.
Lời giải cho nghịch lý: ít khách hơn vẫn có thể mang lại nhiều tiền hơn
Nếu nhìn du lịch như một ngành kinh tế mũi nhọn, mục tiêu không phải là đón càng nhiều khách càng tốt, mà là tối đa hóa giá trị trên mỗi lượt khách. Như phân tích của các chuyên gia, 30 triệu khách ở lâu và chi tiêu tốt có thể mang lại giá trị cao hơn 40 triệu khách đến nhanh, đi nhanh. Đây là góc nhìn Việt Nam buộc phải chấp nhận nếu không muốn tiếp tục cảnh “thắng về số lượng, thua về doanh thu”.
Nghịch lý người Việt ra nước ngoài chi tiêu gấp nhiều lần so với khách quốc tế đến Việt Nam không phải là điều bất biến. Nó là kết quả của một mô hình du lịch thiên về khai thác số lượng, thiếu trải nghiệm sâu và sản phẩm cao cấp. Khi tư duy trải nghiệm được đổi mới, mục tiêu du lịch 2030 gắn với chi tiêu du khách quốc tế rõ ràng, KPI chuyển từ đếm khách sang đo giá trị, và hạ tầng dịch vụ cao cấp được nâng cấp, bài toán doanh thu du lịch Việt Nam có thể được giải theo hướng bền vững hơn.
Câu hỏi còn lại không phải “có làm được không” mà là “dám chuyển đổi nhanh đến mức nào”. Bởi nếu chậm, Việt Nam sẽ tiếp tục chứng kiến cảnh khách trong nước và quốc tế nườm nượp, nhưng tiền lại trôi sang những điểm đến khác biết cách giữ khách ở lại lâu hơn và chi nhiều hơn.
