Đột quỵ, đột tử: Không còn là câu chuyện “tuổi già”
Đột quỵ là tình trạng dòng máu nuôi não bị tắc nghẽn hoặc vỡ đột ngột, khiến tế bào não thiếu oxy, chết đi nhanh chóng và để lại di chứng nặng nề như liệt, rối loạn ngôn ngữ hoặc tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời trong những giờ đầu. Đột tử là cái chết bất ngờ, thường do ngừng tim hoặc biến cố mạch máu, xảy ra ở người tưởng như vẫn khỏe mạnh. Điều nguy hiểm là cả hai không chỉ xuất hiện ở người cao tuổi. Nam sinh H.P.D. 19 tuổi, đạt 26,92 điểm và vừa nhận giấy báo trúng tuyển ngành Kỹ thuật Nhiệt đã đột ngột qua đời sau một cơn đột quỵ khi đi làm thêm. Ở chiều ngược lại, một giám đốc 39 tuổi phải sống chung với liệt nửa người sau cơn đột quỵ ập đến sau giấc ngủ trưa. Các bác sĩ nhấn mạnh, đột quỵ và đột tử có thể xuất hiện ở người trẻ, kể cả những trường hợp trước đó vẫn sinh hoạt, học tập và làm việc bình thường.
Ba ca bệnh đau lòng: khi dấu hiệu sớm bị bỏ qua
Câu chuyện của ông Trương 50 tuổi là lời cảnh tỉnh rõ ràng: sau cuộc nhậu kéo dài, ông tắm nước lâu gần 40 phút rồi bất ngờ xuất hiện cơn đau đầu buốt gáy lúc 2 giờ sáng và gục xuống, được chẩn đoán xuất huyết não diện rộng, không thể cứu chữa. Trường hợp giám đốc Lê Văn Hiếu lại cho thấy dấu hiệu đột quỵ sớm rất đời thường: sau giấc ngủ trưa trong phòng máy lạnh, anh thức dậy lúc 13h30 và thấy chân trái yếu, đi không vững, có cảm giác muốn ngã nhưng nghĩ do ngủ sai tư thế nên bỏ qua. Anh tiếp tục ngủ đến 17h30, tỉnh dậy thì nửa người trái đã liệt hoàn toàn và anh đã qua thời gian vàng để tái thông mạch máu cấp cứu. Nam sinh 19 tuổi thì gần như không có cảnh báo rõ rệt, đúng với nhận định rằng ở người trẻ, đột quỵ có thể xảy ra đột ngột và trước đó không nhất thiết xuất hiện những dấu hiệu rõ ràng, nhưng khi biến cố xảy ra, hậu quả có thể rất nặng nề. Các trường hợp này cho thấy dấu hiệu đột quỵ sớm như yếu chân, đau đầu giữa đêm, tê yếu tay chân hay choáng váng tuyệt đối không được chủ quan.
5 thói quen buổi khuya và sau nhậu đang âm thầm tiếp tay cho đột quỵ
Không có cơn đột quỵ nào “từ trên trời rơi xuống” – lời cảnh báo của bác sĩ thần kinh là đúng với đa số trường hợp. Buổi tối, khi huyết áp và nhịp tim đáng lẽ phải hạ để cơ thể nghỉ ngơi, nhiều người lại kéo chúng lên bằng 5 thói quen xấu. Thức khuya cày điện thoại khiến não liên tục bị kích thích bởi ánh sáng xanh, hệ thần kinh giao cảm luôn căng thẳng, huyết áp không hạ được, thành mạch chịu áp lực cao kéo dài. Một công bố từ một trường đại học y danh tiếng cho thấy người ngủ dưới 5 tiếng mỗi đêm có nguy cơ biến cố tim mạch và đột quỵ cao hơn tới 83% so với người ngủ đủ. Ăn khuya với đồ mặn, nhiều dầu mỡ làm natri máu tăng, giữ nước, đẩy huyết áp và độ nhớt máu lên, cản trở tuần hoàn. Thêm vào đó là rượu bia sau nhậu, hút thuốc, tắm khuya khi người đang đầm đìa mồ hôi như trường hợp ông Trương – tất cả tạo thành “cơn bão hoàn hảo” cho mạch máu não vỡ ra ngay trong đêm. Đây chính là môi trường lý tưởng cho đột quỵ và cả đột tử tim ở người đã có bệnh lý tiềm ẩn.
Nhận diện dấu hiệu đột quỵ sớm và phản ứng trong thời gian vàng
Chúng ta mất không ít mạng sống vì nhầm lẫn dấu hiệu đột quỵ sớm với mệt mỏi bình thường. Ở giám đốc 39 tuổi, cảm giác yếu chân, đi không vững xuất hiện hai lần trong buổi chiều nhưng đều bị bỏ qua, để rồi vài giờ sau chuyển thành liệt nửa người không thể đảo ngược. Các bác sĩ lưu ý, mọi người, kể cả người trẻ, không nên chủ quan trước những bất thường như đau đầu, chóng mặt, ngất đột ngột. Khi một người đột ngột méo miệng, yếu hoặc liệt tay chân, nói khó, rối loạn thị giác, mất thăng bằng hoặc đau đầu dữ dội bất thường, cần nghĩ ngay đến đột quỵ và gọi 115, đưa người bệnh đến cơ sở có khả năng cấp cứu đột quỵ. Với bệnh nhân đột quỵ, càng đưa đến bệnh viện sớm càng có cơ hội điều trị kịp thời; với ngừng tim đột ngột, cấp cứu trong những phút đầu tiên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Người dân tuyệt đối không tự cho bệnh nhân uống nước, uống thuốc, chích máu đầu ngón tay, day bóp hay cạo gió vì có thể làm mất thời gian vàng và gây thêm nguy hiểm. Đau đầu dữ dội giữa đêm, tê yếu tay chân thoáng qua, choáng váng bất thường đều là tiếng chuông báo động, không phải chuyện để “ngủ thêm cho qua”.
Phòng ngừa đột tử và nguy cơ tim mạch ở người trẻ: bắt đầu từ hôm nay
Nếu đột quỵ và đột tử có thể xảy ra với nam sinh 19 tuổi lẫn giám đốc 39 tuổi, thì bất kỳ ai cũng nên xem lại lối sống của mình. Các chuyên gia tim mạch nhấn mạnh, sau tuổi 50, đo huyết áp định kỳ rất quan trọng để sớm phát hiện và điều trị tăng huyết áp – một trong những yếu tố chính dẫn đến đột quỵ. Nhưng chờ tới 50 mới đo huyết áp là quá muộn: nguy cơ tim mạch trẻ đang tăng dần vì thức khuya kéo dài, làm việc nhiều giờ, vận động gắng sức quá mức trên nền những bất thường bẩm sinh hoặc rối loạn điện học của tim như hội chứng WPW, có thể gây rối loạn nhịp và ngừng tim đột ngột. Việc khám sức khỏe định kỳ, chủ động đánh giá nguy cơ tim mạch và đột quỵ giúp phát hiện túi phình mạch não, bệnh lý tim ẩn trước khi chúng gây thảm họa. Bên cạnh đó, giảm stress, tránh rượu bia quá mức, bỏ thuốc lá, duy trì vận động và ngủ đủ giấc là các trụ cột phòng ngừa đột tử. Trải qua cơn đột quỵ, anh Hiếu đã thay đổi gần như toàn bộ lối sống: không thức khuya, đi ngủ khoảng 21 giờ, tập thể dục sáng và chiều, ăn uống lành mạnh, dùng thuốc theo tư vấn bác sĩ và nhắn nhủ những người ở tuổi 30–40 đừng chờ đến khi cơ thể phát tín hiệu nghiêm trọng mới quan tâm sức khỏe. Nếu thường xuyên ngồi nhiều, ít vận động, nguy cơ thừa cân, tăng huyết áp, tiểu đường – những “mồi lửa” cho đột quỵ – sẽ tăng mạnh. Phòng ngừa đột tử bắt đầu từ từng lựa chọn nhỏ mỗi ngày, không phải khi nằm trên giường bệnh mới nghĩ đến thay đổi.
