Đột tử do tim: không “đến bất ngờ” như nhiều người vẫn nghĩ
Đột tử do tim là tình trạng người bệnh tử vong rất nhanh vì tim ngừng hoạt động đột ngột, nhưng trước đó vài giờ đến vài ngày cơ thể thường đã xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như tức ngực, mệt mỏi bất thường, đau lan và rối loạn nhịp tim, dễ bị nhầm với mệt mỏi thông thường hoặc bệnh lý nhẹ khác. Vấn đề không nằm ở chỗ tim “phản bội” chúng ta một cách bất ngờ, mà ở việc chúng ta phớt lờ những thay đổi nhỏ nhưng nguy hiểm. Các chuyên gia tim mạch ghi nhận phần lớn trường hợp đột tử do tim đều có dấu hiệu tiền báo ở nhiều mức độ khác nhau trước khi biến cố xảy ra. Khi bạn cho rằng mình chỉ "hơi mệt" hay "đau dạ dày", rất có thể đó là cảnh báo bệnh tim đang âm thầm tiến triển.
Vì sao chúng ta bỏ qua những cảnh báo bệnh tim nguy hiểm?
Tâm lý phổ biến là coi đột tử như một tai nạn hoàn toàn bất ngờ, “nói đến là đến”, nên nhiều người chủ quan trước các dấu hiệu lạ của cơ thể. Khi tức ngực nhẹ, mệt mỏi, họ nghĩ nghỉ ngơi một chút là xong; chỉ đến khi đau không chịu nổi mới chịu đi khám. Thêm vào đó, nhiều triệu chứng tim mạch không điển hình, giống mệt mỏi theo mùa, bệnh dạ dày, cảm cúm, nên người bệnh dễ tự chẩn đoán rồi tự uống thuốc. Một hiểu lầm nguy hiểm khác là cho rằng chỉ người lớn tuổi mới dễ bị nhồi máu cơ tim hay rối loạn nhịp tim, trong khi thực tế rối loạn nhịp tim có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, từ hồi hộp thoáng qua đến suy tim, đột quỵ, thậm chí đột tử nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Tâm lý may rủi và ngại đi khám khiến nhiều người bỏ lỡ "khung giờ vàng" cứu tim.
4 dấu hiệu đột tử tim thường xuất hiện trước khi biến cố xảy ra
Thứ nhất, thường xuyên tức ngực, nghẹn hoặc khó thở khi đi nhanh, leo vài tầng cầu thang, cảm giác như có tảng đá đè lên ngực, nghỉ vài phút mới đỡ. Đây là biểu hiện điển hình của thiếu máu cơ tim và có thể báo hiệu mạch vành hẹp đáng kể. Thứ hai, mệt mỏi cực độ, buồn ngủ kéo dài dù không làm việc nặng, không thức khuya, ngay cả ăn uống hay đi lại cũng thấy kiệt sức; đặc biệt ở người trung niên, cao tuổi, đây là tín hiệu cần cảnh giác bệnh tim. Thứ ba, đau lan tỏa ở vai trái, lưng, hàm, răng hoặc vùng bụng trên, dễ bị nhầm với viêm khớp vai, đau răng, đau dạ dày. Ít nhất 30% bệnh nhân nhồi máu cơ tim không có cơn đau ngực điển hình, mà chỉ khó chịu ở vị trí khác, khiến điều trị bị trì hoãn. Cuối cùng, các cơn đột ngột hồi hộp, tim đập loạn, tối sầm mắt, thậm chí ngất trong vài giây có thể là rối loạn nhịp tim ác tính, báo hiệu nguy cơ rung thất và đột tử.
Rối loạn nhịp tim: kẻ vô hình có thể giết người ở mọi lứa tuổi
Rối loạn nhịp tim là tình trạng tim đập quá nhanh, quá chậm hoặc không đều và có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Nghe thì có vẻ nhẹ, nhiều người chỉ thấy hồi hộp, đánh trống ngực thoáng qua, nhưng các bác sĩ cảnh báo rối loạn nhịp tim có thể dẫn đến suy tim, đột quỵ và đột tử nếu không được phát hiện và điều trị. Điểm đáng sợ là nó dễ bị bỏ qua: bạn nghĩ tim chỉ "đập nhanh vì căng thẳng", trong khi hoạt động điện của tim đã bất ổn. Các yếu tố nguy cơ bao gồm bệnh mạch vành, tăng huyết áp, suy tim, bệnh van tim, bệnh cơ tim hoặc từng nhồi máu cơ tim; tuổi cao; hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, dùng quá nhiều caffeine, ít vận động, căng thẳng kéo dài, mất ngủ; rối loạn điện giải, bệnh tuyến giáp, tiểu đường, bệnh phổi; và dùng một số thuốc hoặc chất kích thích ảnh hưởng nhịp tim. Khi tim đập bất thường, đó không phải "chuyện nhỏ" mà là lời cảnh báo cần lắng nghe.
Chủ động phòng ngừa bệnh tim và hành động khi cơ thể phát tín hiệu
Nhận biết sớm các dấu hiệu đột tử tim không chỉ để "biết cho yên tâm" mà để hành động kịp thời. Nhiều người cố chịu đựng vài giờ, để tức ngực nhẹ tiến triển thành nhồi máu cơ tim diện rộng rồi bỏ lỡ thời điểm điều trị tốt nhất. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, cần lập tức dừng mọi hoạt động, tìm nơi an toàn để ngồi hoặc nằm nghỉ, không tiếp tục làm việc nặng, đi lại hoặc lái xe. Nếu triệu chứng kéo dài 10–15 phút không giảm, thậm chí nặng hơn, phải gọi cấp cứu ngay, đừng chờ "xem có đỡ không". Về lâu dài, phòng ngừa bệnh tim cần lối sống lành mạnh, kiểm soát huyết áp, mỡ máu, đường huyết. Những người có nguy cơ cao như tăng huyết áp, mỡ máu cao, tiểu đường, hút thuốc, béo phì, hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh tim nên làm điện tâm đồ ít nhất 1 lần/năm và xét nghiệm mỡ máu định kỳ. Tim không phản bội chúng ta trong một khoảnh khắc; chúng ta mới là người bỏ qua lời kêu cứu của nó hết lần này đến lần khác.
