Từ trao đổi công nghệ đến cùng tạo năng lực
Hợp tác AI Việt Hàn là nỗ lực phối hợp giữa hai nước trong nghiên cứu, phát triển hạ tầng và đào tạo để đưa trí tuệ nhân tạo từ kết quả phòng thí nghiệm vào sản phẩm, dịch vụ có ích trong đời sống. Ngày 29/10, Diễn đàn AI và Công nghệ số Việt Nam – Hàn Quốc 2026 diễn ra tại Hà Nội trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam, quy tụ cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp hai nước. Sự kiện do Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp với các cơ quan Hàn Quốc tổ chức. Thông điệp đáng chú ý không nằm ở việc mở rộng thêm các cuộc trao đổi, mà ở chuyển dịch sang đồng nghiên cứu, đồng phát triển và làm chủ công nghệ. Hướng đi ấy phù hợp với thực tế AI đang làm thay đổi sản xuất, quản trị và sức cạnh tranh quốc gia. Nếu hợp tác dừng ở tiếp nhận giải pháp sẵn có, lợi ích sẽ khó tạo thành năng lực lâu dài; giá trị lớn hơn là cùng xây dựng hệ sinh thái có thể tiếp tục nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa.
Mô hình tự chủ cần nền tảng phía sau
Diễn đàn đề xuất tăng cường nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI, ưu tiên mô hình nền tảng, mô hình ngôn ngữ lớn cùng giải pháp cho sản xuất, kinh doanh và dịch vụ. Các phiên chuyên đề cũng trao đổi kinh nghiệm về mô hình AI tự chủ, hạ tầng dữ liệu, trung tâm dữ liệu và năng lực tính toán. Đây là lựa chọn đúng trọng tâm: mô hình chỉ có ý nghĩa thực tế khi được huấn luyện, thử nghiệm và vận hành trên nguồn dữ liệu cùng năng lực tính toán phù hợp. Vì vậy, hạ tầng tính toán AI không phải hạng mục phụ trợ; nó quyết định liệu nghiên cứu có thể mở rộng thành dịch vụ ổn định hay chỉ dừng ở bản trình diễn. Việc chú trọng mô hình AI tự chủ cũng cần được hiểu là xây năng lực phát triển và điều chỉnh công nghệ theo nhu cầu trong nước, thay vì chỉ tìm kiếm một mô hình mang nhãn riêng. Cách tiếp cận này gắn tham vọng nghiên cứu với khả năng ứng dụng.
Bán dẫn và nhân lực biến tham vọng thành năng lực
Trụ cột hạ tầng mở rộng sang dữ liệu, năng lực tính toán, môi trường thử nghiệm và công nghệ bán dẫn phục vụ AI. Đây là điểm khiến chương trình hợp tác có chiều sâu hơn một kế hoạch ứng dụng phần mềm: muốn làm chủ AI, hai bên phải quan tâm cả những thành phần nền tảng giúp hệ thống vận hành. Việt Nam cũng đặt mục tiêu phát triển năng lực nội sinh, từng bước làm chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị AI toàn cầu. Tuy nhiên, máy móc và mô hình sẽ không tự tạo ra hệ sinh thái nếu thiếu người có thể nghiên cứu, xây dựng và triển khai chúng. Diễn đàn vì thế đề xuất trao đổi chuyên gia, nghiên cứu chung, đào tạo kỹ sư và nâng kỹ năng ứng dụng AI cho người lao động. Đầu tư vào nhân lực công nghệ số cần gắn với công việc thực tế tại doanh nghiệp; nếu không, khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu tuyển dụng sẽ làm giảm hiệu quả của cả hai trụ cột còn lại.
Thước đo là sản phẩm hữu ích và hợp tác tiếp nối
Ba hướng hợp tác chỉ thực sự liên kết khi nghiên cứu có nơi thử nghiệm, hạ tầng phục vụ phát triển và nhân lực đủ sức đưa kết quả vào sản phẩm. Diễn đàn hướng tới chuyển giao nghiên cứu vào thực tiễn, đồng thời kêu gọi doanh nghiệp hai nước xác định nhu cầu, tìm đối tác và triển khai dự án cụ thể. Đó cũng là con đường hợp lý để AI tạo lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp, thay vì trở thành mục tiêu chỉ được đo bằng số sự kiện hay thỏa thuận. Một dấu mốc tiếp theo đã được nêu: NIPA dự kiến thành lập Trung tâm Đổi mới AI Hàn Quốc tại Việt Nam vào năm 2027 để tăng kết nối giữa tổ chức và doanh nghiệp hai nước. Dù vậy, trung tâm hay diễn đàn chỉ là phương tiện. Kết quả đáng kể hơn sẽ là các dự án nghiên cứu chung, kỹ sư được đào tạo sát nhu cầu và sản phẩm có khả năng cạnh tranh. Nếu kiên trì theo thước đo ấy, hợp tác song phương có thể chuyển thành hệ sinh thái AI chung, chứ không chỉ là những tuyên bố về tiềm năng.
