Gặp gỡ để thu hẹp khoảng cách tri thức
Kết nối khoa học là quá trình tạo điều kiện để người làm nghiên cứu, giảng dạy và học tập trao đổi trực tiếp với cộng đồng chuyên môn trong và ngoài nước, rồi phát triển những cuộc gặp ấy thành quan hệ học thuật lâu dài. Giá trị của cách làm này nằm ở chỗ tri thức quốc tế không còn là nội dung xa cách trong sách vở: người học có thể hỏi, phản biện và hiểu cách một câu hỏi nghiên cứu hình thành.
Cuối tháng 9/2026, VinFuture tổ chức chuỗi InnovaConnect tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP.HCM, với sự tham gia của GS. David MacMillan, chủ nhân Giải Nobel Hóa học năm 2021, và GS. Nguyễn Thành Vinh thuộc Đại học New South Wales tại Australia. Các cuộc trao đổi đem đến cho sinh viên không chỉ kiến thức về thành tựu khoa học, mà cả câu chuyện về tò mò ban đầu, thử nghiệm thất bại và sự bền bỉ. Đây là phần thiết thực của trao đổi học thuật: giúp người trẻ hình dung nghiên cứu như một con đường họ có thể bước vào, chứ không phải đặc quyền của những tên tuổi xa vời.
Theo GS. Nguyễn Thành Vinh, người trẻ Việt Nam đặt câu hỏi cởi mở về cách ý tưởng được hình thành và cách nhà khoa học vượt qua thất bại. Những câu hỏi ấy quan trọng vì chúng biến một buổi gặp thành cơ hội khơi gợi hướng đi, đồng thời giúp giảng viên và nhà nghiên cứu trong nước tiếp cận góc nhìn mới từ nhà khoa học quốc tế.
Từ đối thoại chuyên môn đến dự án thực tế
Một cuộc gặp chỉ có ý nghĩa lâu dài khi nó chạm tới câu hỏi nghiên cứu cụ thể. Trường hợp PGS.TS. Võ Thắng Nguyên cho thấy cách một diễn đàn có thể làm cầu nối từ trao đổi chuyên môn sang hợp tác nghiên cứu. Tại InnovaConnect năm 2025 ở Đà Nẵng, với chủ đề về giải pháp và vật liệu mới cho phát triển bền vững, bà trao đổi chuyên sâu về vật liệu, điện hóa và kinh tế tuần hoàn.
Từ kết nối đó, bà phát triển hợp tác với TS. Dư Hoàng Long, nhà nghiên cứu tại Đại học Monash, về sản xuất ammonia từ nước thải bằng phương pháp điện hóa. Hướng nghiên cứu này tìm cách biến chất thải thành tài nguyên có giá trị, đồng thời góp phần giảm ô nhiễm. Trao đổi với GS. Yeon-Tae Yu thuộc Đại học Quốc gia Jeonbuk còn mở ra thảo luận về cơ hội cho sinh viên sau đại học tham gia các nhóm nghiên cứu tại Hàn Quốc.
Đây là kết quả đáng chú ý hơn một tấm danh thiếp hay lời hẹn sau hội thảo: một mối liên hệ đã gắn với câu hỏi khoa học, hướng đào tạo và khả năng tham gia nhóm nghiên cứu. Với giảng viên và sinh viên, lợi ích của kết nối quốc tế vì thế không chỉ là tiếp xúc với chuyên gia, mà còn là cơ hội bước vào mạng lưới làm việc và học hỏi xuyên biên giới.
Kết nối liên tục mới tạo ra hợp tác bền vững
Không nên đánh giá một chương trình khoa học chỉ bằng số cuộc gặp diễn ra trong ngày tổ chức. Hợp tác nghiên cứu cần thời gian để các bên xác định câu hỏi chung, thống nhất cách làm, tìm nguồn lực và duy trì liên lạc. Vì vậy, điều làm nên khác biệt không chỉ là đưa nhà khoa học quốc tế đến gần cộng đồng trong nước, mà là tạo đường nối tiếp sau buổi trao đổi.
Quy mô các hoạt động cho thấy những điểm chạm này được duy trì qua nhiều hình thức: tính đến năm 2026, InnovaTalk đã tổ chức 26 hội thảo trực tuyến, thu hút hơn 5.000 chuyên gia từ 72 quốc gia và vùng lãnh thổ; InnovaConnect đã triển khai 12 chuỗi sự kiện tại 10 trường đại học, viện nghiên cứu, với 35 chuyên gia quốc tế và hơn 6.000 người tham dự. Những con số ấy không tự chứng minh chất lượng hợp tác, nhưng cho thấy cơ hội tiếp xúc có thể được mở rộng thay vì chỉ phụ thuộc vào một sự kiện riêng lẻ.
GS. Nguyễn Thành Vinh nhấn mạnh: “Một cuộc gặp có thể tạo ra cảm hứng nhưng để tạo ra khoa học thì cần thêm ba yếu tố: Con người, cơ chế và thời gian”. Ông mong muốn thúc đẩy đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh Việt Nam và Australia, trao đổi sinh viên, nhà nghiên cứu trẻ, cùng xây dựng đề xuất tài trợ và triển khai dự án chung. Đích đến hợp lý là một mạng lưới nghiên cứu liên kết các nhóm trong nước với đối tác quốc tế.
Kết luận: giá trị nằm ở bước tiếp theo
VinFuture cho thấy những cuộc gặp quốc tế có thể khơi cảm hứng, mở hướng nghiên cứu và tạo cơ hội đào tạo; nhưng hiệu quả thật sự chỉ xuất hiện khi các bên tiếp tục làm việc cùng nhau. Thách thức kế tiếp là duy trì quan hệ sau sự kiện bằng các dự án chung, trao đổi nhân lực và cơ chế hỗ trợ rõ ràng. Khi kết nối khoa học được tiếp nối bằng hành động, giao lưu mới trở thành hợp tác nghiên cứu có ích cho cả nhà khoa học lẫn người học.
