Điện ổn định bắt đầu từ hạ tầng đến được mọi bản
Hạ tầng điện Điện Biên là hệ thống đường dây, trạm biến áp và công trình cấp điện đưa nguồn năng lượng đến hộ dân, cơ sở sản xuất trên địa bàn miền núi, biên giới. Chất lượng của hệ thống này quyết định không chỉ việc có điện mà còn khả năng duy trì nguồn cung an toàn khi nhu cầu tăng.
Ngày 3/11/2026, đoàn công tác Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), do Tổng Giám đốc Nguyễn Đức Thiện dẫn đầu, làm việc với Công ty Điện lực Điện Biên để đánh giá kết quả sản xuất kinh doanh chín tháng đầu năm và triển khai nhiệm vụ những tháng cuối năm. Trọng tâm là cung ứng điện an toàn, ổn định và ưu tiên phát triển hạ tầng ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Đây là lựa chọn đúng hướng: ở một tỉnh địa hình phức tạp, lưới điện không thể chỉ được đánh giá bằng lượng điện bán ra. Khả năng tiếp cận của các hộ dân xa trung tâm và độ tin cậy khi thời tiết bất thường cũng là thước đo thiết yếu.
Kết quả vận hành đáng ghi nhận, nhưng nhiệm vụ chưa dừng lại
Trong 10 tháng đầu năm 2026, điện thương phẩm tại Điện Biên đạt 319,564 triệu kWh, tăng 7,87% so với cùng kỳ; số vụ sự cố kéo dài trên lưới trung, hạ áp giảm 53%. Công ty cũng cho biết toàn bộ yêu cầu dịch vụ điện được thực hiện bằng phương thức điện tử xuyên suốt.
Những con số này cho thấy công tác vận hành có tiến bộ, nhưng không thể thay thế đầu tư dài hạn. Giai đoạn 2021–2025, các dự án lưới điện 110 kV được triển khai với tổng mức đầu tư gần 437 tỷ đồng; hơn 393 tỷ đồng dành cho các công trình lưới phân phối. Nền tảng ấy cần tiếp tục được củng cố khi phụ tải được dự báo tăng cùng hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Điểm yếu nằm ở khả năng truyền tải: Điện Biên chưa có lưới 220 kV và 500 kV vận hành, trong khi hệ thống 110 kV vừa cấp điện cho phụ tải vừa truyền tải công suất từ các nhà máy điện. Vì thế, nâng lưới không chỉ là việc của ngành điện; đó là điều kiện để nguồn điện hiện có và các dự án mới phục vụ được nền kinh tế.
Ưu tiên lưới điện vùng biên, nơi lợi ích đến thẳng từng hộ
Đến hết tháng 9/2026, Công ty Điện lực Điện Biên đã hoàn thành đầu tư cấp điện cho 1.095 hộ tại 52 thôn, bản đặc biệt khó khăn. Thêm 116 hộ ở tám thôn, bản đang được chuẩn bị đầu tư, với mục tiêu hoàn thành trong năm 2027. Đây là phần việc có ý nghĩa trực tiếp: điện mở rộng khả năng học tập, sinh hoạt và làm ăn, thay vì để khoảng cách địa lý quyết định cơ hội của người dân.
Lưới điện vùng biên vì vậy cần được xem là hạ tầng thiết yếu, không phải phần phụ của các dự án truyền tải lớn. Công ty xác định tiếp tục củng cố, nâng cấp lưới và đề xuất đầu tư tại Mường Nhé, Nậm Pồ cùng khu vực biên giới, cửa khẩu Huổi Puốc. Trong khi đó, địa phương cho biết trên 3% hộ dân vẫn chưa có điện lưới quốc gia và đặt mục tiêu đưa tỷ lệ hộ được sử dụng điện lên trên 99% vào năm 2028.
Khoảng cách tới mục tiêu ấy đòi hỏi kế hoạch vốn, tiến độ và phối hợp địa phương rõ ràng. Nếu không, những bản xa nhất có nguy cơ tiếp tục là nơi chờ lâu nhất, dù nhu cầu điện cho đời sống và sinh kế ngày càng cấp thiết.
Tăng nguồn phải đi cùng đường truyền tải
Điện Biên có tiềm năng thủy điện, điện gió, điện mặt trời; địa bàn hiện có 24 nhà máy thủy điện đang vận hành với tổng công suất 334,4 MW và gần 28,9 MW điện mặt trời mái nhà. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, tổng công suất nguồn được phân bổ đến năm 2030 đạt gần 3.000 MW. Nhưng nguồn điện trên giấy không tự biến thành nguồn cung hữu ích nếu lưới không thể tiếp nhận và truyền tải.
Trong giai đoạn 2026–2030, Công ty Điện lực Điện Biên dự kiến triển khai 40 hạng mục lưới trung, hạ áp, xây mới và cải tạo khoảng 68 km đường dây trung áp, 170 km đường dây hạ áp, đồng thời bổ sung khoảng 69 trạm biến áp phân phối. Đây là kế hoạch cụ thể, nhưng bài toán lớn hơn còn cần tiến độ các công trình truyền tải như Trạm biến áp 220 kV Điện Biên và đường dây 220 kV Sơn La – Điện Biên được thúc đẩy theo quy hoạch.
Trong bối cảnh nhu cầu điện dự báo tiếp tục tăng và mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao đặt thêm áp lực lên nguồn cung, phát triển đồng bộ nguồn và lưới là yêu cầu của an ninh năng lượng, không phải lựa chọn có thể trì hoãn. EVNNPC Điện Biên cần biến các định hướng thành công trình đúng tiến độ, để điện ổn định vừa đến được bản xa vừa đủ sức nâng đỡ sản xuất. Đó mới là thước đo cuối cùng của một kế hoạch hạ tầng có giá trị.
