Ultra trail châu Á đang thoát khỏi cái bóng mặc định
Ultra trail châu Á là phong trào chạy địa hình siêu dài mà ở đó các vận động viên châu Á bắt đầu chinh phục những cự ly trên 100km và ghi dấu ở các giải khó nhất thế giới, từ dãy Alps tới các cung đường núi trong khu vực, qua đó phá bỏ định kiến rằng chỉ vận động viên châu Âu mới đủ sức thống trị các giải đấu cực hạn. Những ngày thống trị của phương Tây trên các giải ultra trail quốc tế không còn là mặc định. Khi một cựu shipper Trung Quốc, những runner Việt Nam bán chuyên và một nữ vận động viên vùng cao cùng bước lên bục vinh quang, đó không còn là vài câu chuyện cổ tích thể thao lẻ tẻ mà là tín hiệu rõ ràng: châu Á đã bước vào bàn tiệc lớn. Vấn đề không phải là người châu Á có đủ thể lực hay không, mà là chúng ta có dám tin rằng mình có thể thắng ở sân chơi khắc nghiệt nhất.
Triệu Gia Câu và Tor des Geants: Kỷ lục không chỉ là con số
Cựu shipper Trung Quốc Triệu Gia Câu đã biến đường đua Tor des Geants thành lời tuyên ngôn cho ultra trail châu Á khi vô địch cự ly 330km với thời gian 65 giờ 55 phút 22 giây, trở thành người châu Á đầu tiên đăng quang và đồng thời phá kỷ lục giải tới 13 phút. Đây cũng là lần đầu tiên kể từ khi giải ra đời, một chân chạy ngoài châu Âu bước lên ngôi vô địch. Đường chạy được mệnh danh là “đường đua của quỷ” với tổng độ cao tích lũy hơn 24.000 mét, tương đương leo Everest ba lần. Triệu chỉ ngủ khoảng 1 giờ trong suốt hành trình và chạy liên tục hơn 35 giờ đầu tiên không chợp mắt. "Anh đã xô đổ kỷ lục thế giới cũ... tới 13 phút" là câu mô tả chính xác mức độ chấn động của thành tích này. Quan trọng hơn, hành trình từ đôi chân giao đồ ăn đến vị thế vận động viên có điểm ITRA cao nhất châu Á cho thấy tài năng cực hạn không còn là đặc quyền của các quốc gia giàu truyền thống.
Lê Thị Hằng, Lưu Đức Toản và bài kiểm tra 330km cho runner Việt
Khi hai runner Việt Nam hoàn thành Tor des Geants 330km, đó không phải là chuyện “đi cho biết châu Âu”, mà là lời đáp mạnh mẽ vào câu hỏi: vận động viên Việt Nam quốc tế có thể sống sót và cạnh tranh ở hạng nặng ultra trail hay không. Lê Thị Hằng và Lưu Đức Toản đã chinh phục trọn vẹn quãng đường 330km với thành tích hơn 138 giờ, trong đó Hằng hoàn thành hơn 138 giờ 40 phút và Toản hơn 137 giờ 50 phút. Họ phải vượt qua hơn 20 đèo trên 2.000m, đường nhỏ sát vực, thời tiết ngày nắng gắt, đêm lạnh buốt, và hoàn toàn tự cân đối giữa chạy và ngủ vì giải không hề chia chặng cố định. Ra đời năm 2010, TOR De Geants vốn được xem là một trong những giải trail khắc nghiệt nhất thế giới. Việc có ba VĐV Việt Nam dám đăng ký cự ly chính 330km, trong đó hai người hoàn thành, cho thấy nền chạy địa hình trong nước đã đủ bản lĩnh bước ra khỏi các cung đường “home turf” để đối thoại trực diện với dãy Alps.
Hà Thị Hậu: Khi nữ runner Việt chạy nhanh hơn gần như cả đường đua nam
Nếu Tor des Geants là sân khấu của sức bền cực hạn, thì Vietnam Mountain Marathon lại là nơi cho thấy ultra trail châu Á có chiều sâu nội địa. VMM là giải chạy địa hình siêu đường dài đầu tiên ở Việt Nam, thường được xem là một trong những thử thách khắc nghiệt nhất với cung đường nhiều dốc, hẹp và địa hình phức tạp. Năm nay, giải thu hút khoảng 5.300 VĐV từ 54 quốc gia tranh tài ở 6 cự ly từ 10km đến 160km. Trong bối cảnh đó, Hà Thị Hậu hoàn thành 100km trong 12 giờ 54 phút 43 giây, vô địch nữ và xếp thứ nhì chung cuộc, vượt qua hàng trăm VĐV nam ở cùng cự ly. Cô đánh bại các chân chạy quốc tế dày dạn như Rylin Nakache và Ying Li bằng cú bứt tốc ở những km cuối. "Thành tích này còn giúp Hà Thị Hậu đứng hạng nhì chung cuộc" là câu trả lời trực tiếp cho mọi hoài nghi về khả năng cạnh tranh của nữ runner Việt trên sân chơi quốc tế ngay trên đất nhà.
Phá vỡ khuôn mẫu và tương lai của ultra trail châu Á
Các kết quả gần đây không phải là vài dấu chấm sáng lẻ loi, mà là sự nối tiếp của một quỹ đạo đang tăng tốc. Triệu Gia Câu không chỉ thắng Tor des Geants mà còn tuyên bố đây là lời chia tay các cự ly siêu cực hạn từ 168km trở lên, để khép lại chương rực rỡ nhất trước khi chuyển sang vai trò truyền cảm hứng cho cộng đồng. Ở phía Việt Nam, những runner như Lê Thị Hằng với kinh nghiệm Prenn Trail 250km, Son La Ultra 100km, VMM 100km, hay Hà Thị Hậu thống trị các cự ly ultra trong nước, đang cho thấy một hệ sinh thái vận động viên đủ chiều sâu để nhắm tới những giải khó nhất thế giới. Quan trọng hơn, đây là thế hệ đang phá vỡ các khuôn mẫu: vận động viên châu Á chỉ phù hợp với cự ly ngắn, nữ runner chỉ nên dừng ở marathon đường bằng, hay người Việt chỉ nên “đi học hỏi” ở giải quốc tế. Nếu có điều gì cần thay đổi ngay bây giờ, thì đó là kỳ vọng của chính chúng ta: đã đến lúc coi ultra trail châu Á là đối trọng, không phải cái bóng.
