Chương trình THPT mới: hiểu rõ để không chọn môn nhầm hướng
Chương trình THPT 2026-2027 là giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp từ lớp 10 đến lớp 12, trong đó học sinh phải học 8 môn và hoạt động giáo dục bắt buộc, đồng thời tự chọn thêm 4 trong 9 môn lựa chọn để phù hợp với năng lực, sở thích và mục tiêu học tập sau THPT, tạo nên tổ hợp môn học mang tính cá nhân hóa cho từng học sinh. Quan điểm cá nhân của tôi rất rõ: đây không chỉ là thay đổi danh sách môn học, mà là bước ngoặt buộc học sinh và phụ huynh phải tư duy chiến lược về định hướng học tập ngay từ khi vào lớp 10. Nếu không hiểu cấu trúc chương trình và ý nghĩa của từng nhóm môn, việc chọn môn học THPT dễ trở thành “đánh cược” với tương lai tuyển sinh đại học. Thay vì chọn theo phong trào, mỗi học sinh cần coi đây là quyết định nghiêm túc như chọn ngành nghề, bởi chương trình THPT 2018 đã thiết kế sẵn đường ray định hướng nghề nghiệp chứ không còn dạy dàn trải như trước.
8 môn bắt buộc THPT: nền tảng chung không thể bỏ qua
Ở bậc THPT, chương trình quy định 8 môn học và hoạt động giáo dục bắt buộc gồm: Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ 1, Lịch sử, Giáo dục thể chất, Giáo dục quốc phòng và an ninh, Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp và Nội dung giáo dục của địa phương. Nhiều học sinh chỉ nhìn đây như “môn phải học” mà bỏ qua vai trò định hình năng lực nền tảng. Thực tế, Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ 1 và Lịch sử tạo nên trụ cột học thuật; Giáo dục thể chất, quốc phòng và an ninh bảo đảm phát triển thể lực, ý thức công dân; Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cùng Nội dung giáo dục địa phương giúp học sinh hiểu mình, hiểu cộng đồng để định hướng nghề nghiệp thực tế. Theo tôi, nếu xem nhẹ nhóm bắt buộc, học sinh sẽ thiếu chiều sâu tư duy và kỹ năng chung, làm giảm sức cạnh tranh dù tổ hợp môn lựa chọn có “đúng ngành” đến đâu.
9 môn lựa chọn, nhưng chỉ được chọn 4: chiến lược định hướng học tập
Bên cạnh các môn bắt buộc, học sinh phải chọn 4 môn từ 9 môn lựa chọn gồm: Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Công nghệ, Tin học, Âm nhạc và Mĩ thuật. Chương trình THPT 2018 thiết kế nhóm này để học sinh định hướng theo năng lực, sở thích và mục tiêu học tập, nghề nghiệp sau THPT. Nói thẳng, đây là “vùng quyết định” của định hướng học tập: 4 môn bạn chọn sẽ định hình tổ hợp môn học và cơ hội tiếp cận các ngành nghề sau này. Việc chọn môn học THPT không thể dựa trên tâm lý tránh khó hay chạy theo bạn bè; đó phải là sự cân nhắc giữa năng lực thực tế, hứng thú lâu dài và đường đi tuyển sinh. Chọn sai, bạn có thể thấy chương trình nhẹ hơn hiện tại, nhưng sẽ gặp bế tắc khi đối mặt với yêu cầu môn xét tuyển vào các ngành mình mong muốn.
Tổ chức và đánh giá học tập: từ dạy cho hết sách sang dạy cho chất lượng
Về tổ chức dạy học, chương trình quy định mỗi ngày học một buổi, mỗi buổi không quá 5 tiết, mỗi tiết 45 phút; các trường đủ điều kiện được khuyến khích dạy 2 buổi/ngày theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Đồng thời, việc triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 tiếp tục được thực hiện đồng bộ. Quan trọng hơn, ngành giáo dục yêu cầu các trường chuyển từ tư duy “dạy hết chương trình” sang chú trọng chất lượng thực tế của việc học, đổi mới kiểm tra, đánh giá và không chạy theo thành tích. Điều này có nghĩa là học sinh sẽ được học trong môi trường chú trọng năng lực thực, có cơ sở vật chất, phòng bộ môn, phòng STEM, hồ sơ học sinh số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học, quản lý. Theo tôi, đây là cơ hội để những bạn biết chọn tổ hợp môn học phù hợp bứt phá nhờ đánh giá năng lực thật, thay vì phụ thuộc vào điểm số “đẹp” vì bệnh thành tích.
Chọn 4 môn phù hợp: nguyên tắc cá nhân, không chạy theo đám đông
Chương trình THPT 2026-2027 đặt học sinh vào vai trò chủ động: các em phải tự chọn 4 môn trong 9 môn, dựa trên định hướng học tập và nghề nghiệp. Nhưng chọn thế nào để không hối tiếc? Quan điểm của tôi là: thứ nhất, phải bắt đầu từ tự nhận diện năng lực – bạn học tốt nhóm khoa học tự nhiên hay khoa học xã hội, hay thiên về nghệ thuật, công nghệ; thứ hai, gắn với sở thích bền vững, không phải hứng thú nhất thời; thứ ba, đối chiếu với dự định ngành nghề, yêu cầu môn xét tuyển của nhiều nhóm ngành khác nhau (dù chưa thể chắc chắn 100%). Việc lựa chọn môn học được thiết kế để giúp học sinh định hướng, nhưng nếu chỉ chọn để “dễ qua môn”, bạn đang bỏ lỡ chức năng lớn nhất của chương trình: chuẩn bị cho tương lai nghề nghiệp. Kết luận cuối cùng của tôi: hãy xem quyết định chọn 4 môn là bước tập dượt nghiêm túc cho lựa chọn ngành nghề, làm có suy nghĩ, không theo phong trào.
