Kiến thức THPT trong trung học nghề là gì và áp dụng với ai?
Kiến thức chương trình trung học phổ thông trong trung học nghề là phần học vấn phổ thông có định hướng nghề nghiệp, được rút gọn từ chương trình THPT để giữ lại các kiến thức cốt lõi, thiết thực, phù hợp với mục tiêu đào tạo nghề, đồng thời bảo đảm người học vẫn có nền tảng văn hóa để tham gia thị trường lao động và tiếp tục học lên ở trình độ cao hơn. Điểm mấu chốt mà phụ huynh và học sinh cần hiểu là: trung học nghề kiến thức THPT không phải bản sao chương trình THPT hiện hành, mà là một phiên bản “tinh giản nhưng có nghề”. Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định đây chỉ là cấu phần kiến thức phổ thông, chọn lọc những nội dung nền tảng và gắn với bối cảnh ngành nghề đào tạo. Quy định chương trình THPT này được áp dụng cho người học tuyển sinh từ năm học 2026–2027 theo Thông tư 75/2026 và Thông tư 79/2026, dành cho đối tượng đã hoàn thành hoặc tốt nghiệp THCS.
Cấu trúc chương trình: 3 năm, 1.610 giờ và 3 nhóm môn
Nếu coi trung học nghề là con đường song song với THPT, thì cấu trúc kiến thức phổ thông trong chương trình này chính là “bộ khung” quyết định chất lượng học vấn của người học. Kiến thức chương trình THPT được thực hiện trong 3 năm học, tương ứng với lớp 10, 11, 12. Mỗi năm có 35 tuần, học một buổi/ngày, tối đa 5 giờ học/buổi, mỗi giờ 45 phút. Tổng số giờ lên lớp và kiểm tra của phần kiến thức chương trình trung học phổ thông trong 3 năm là 1.610 giờ, chưa bao gồm giờ tự học. Chương trình trung học nghề kiến thức THPT được chia thành 3 nhóm: môn học chung, môn học bắt buộc và môn học theo định hướng nghề nghiệp. Việc tổ chức dạy học có thể kết hợp trực tiếp và trực tuyến theo quy định, nhưng các nội dung thực hành, thí nghiệm, vận động hoặc trải nghiệm nghề nghiệp không được thay thế hoàn toàn bằng dạy học trực tuyến. Đây là điểm tiến bộ, vì vừa linh hoạt, vừa hạn chế tình trạng “học nghề trên màn hình” thiếu trải nghiệm thực tế.
Học những môn nào? Môn chung, môn bắt buộc và môn định hướng nghề
Câu hỏi lớn nhất của người học là: trung học nghề phải học những môn kiến thức THPT nào. Theo quy định chương trình THPT trong trung học nghề, danh mục gồm 10 môn: Ngữ văn, Toán, Tiếng Anh, Lịch sử, Địa lí, Vật lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Công nghệ, Tin học và Giáo dục thể chất; môn Giáo dục quốc phòng và an ninh thực hiện theo chương trình riêng do Bộ trưởng ban hành. Ba môn học chung áp dụng cho mọi ngành nghề là Giáo dục thể chất, Giáo dục quốc phòng và an ninh, Giáo dục kinh tế và pháp luật. Năm môn học bắt buộc nghề gồm Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh, Lịch sử, Tin học. Mỗi môn được thiết kế theo hướng ứng dụng nghề nghiệp, gồm phần kiến thức cốt lõi và phần ứng dụng nghề nghiệp. Ở phần ứng dụng, kiến thức được đưa vào tình huống thực tiễn của nhóm ngành, từ đọc hiểu quy trình kỹ thuật trong môn Ngữ văn đến đọc tài liệu an toàn lao động bằng Tiếng Anh hay tăng năng lực số qua Tin học.
Môn định hướng nghề nghiệp và kỳ thi tốt nghiệp trung học nghề
Ngoài các môn chung và bắt buộc, mỗi nhóm ngành sẽ học thêm 2 môn theo định hướng nghề nghiệp. Với các nhóm Máy tính và công nghệ thông tin, Công nghệ kỹ thuật, Kỹ thuật cơ khí và cơ kỹ thuật, Kỹ thuật điện, điện tử và tự động hóa, học sinh học Vật lí và Công nghệ; nhóm Khách sạn, nhà hàng học Công nghệ và Địa lí. Cách phân chia này cho thấy định hướng rõ rệt: kỹ thuật cần nền tảng khoa học – công nghệ, dịch vụ khách sạn nhà hàng cần hiểu biết địa lí và công nghệ phục vụ vận hành. Khi thi tốt nghiệp trung học nghề kiến thức THPT không bị tách riêng, mà gắn chặt với chuyên môn nghề. Kỳ thi tốt nghiệp phản ánh cả hai phần chương trình. Theo quy chế, các môn thi gồm Toán, Ngữ văn, hai môn học theo định hướng nghề nghiệp và chuyên môn nghề; phần chuyên môn nghề thi cả lý thuyết và thực hành. Ngữ văn thi tự luận 120 phút, Toán thi trắc nghiệm 90 phút, thời gian thi thực hành nghề do cơ sở đào tạo quy định. Đây là cấu trúc thi buộc học sinh không thể “bỏ quên” kiến thức phổ thông, đồng thời phải thể hiện năng lực nghề một cách thực chất.
Điều kiện được thi, công nhận tốt nghiệp và cơ hội học tiếp
Quy định mới về thi tốt nghiệp trung học nghề khá nghiêm, và đó là điều tích cực nếu nhìn từ góc độ nâng chuẩn cho hệ đào tạo nghề. Học sinh chỉ được học tiếp năm kế tiếp khi học lực và rèn luyện cả năm từ mức Đạt trở lên; môn chưa đạt phải học lại, đánh giá lại, và nếu cả năm vẫn Chưa đạt thì phải học lại năm đó. Để được dự thi tốt nghiệp, điểm tổng kết của tất cả môn học, mô đun phải từ 5,0 trở lên theo thang điểm 10. Đáng chú ý, để được công nhận tốt nghiệp, không điểm thành phần nào trong công thức tính điểm tốt nghiệp được dưới 5,0. Một điểm “có lợi về lâu dài” là kết quả học tập từng môn, từng phần kiến thức THPT được ghi nhận để bảo lưu, công nhận và chuyển đổi khi người học chuyển trường, chuyển hình thức đào tạo hoặc liên thông học tiếp theo quy định pháp luật. Nói cách khác, con đường trung học nghề không khóa chặt tương lai: nếu học sinh học tốt, các kết quả trung học nghề kiến thức THPT sẽ là nền tảng để đi lên cao đẳng, đại học hoặc chuyển sang chương trình khác mà không phải học lại từ đầu.
