Thi tốt nghiệp THPT 2026: Xu hướng chọn môn nói gì về thế hệ sĩ tử mới?
Thi tốt nghiệp THPT 2026 là kỳ đánh giá cuối cấp vừa xét tốt nghiệp, vừa là nền tảng quan trọng cho tuyển sinh đại học, nơi dữ liệu đăng ký từng môn thi phản ánh rõ nét xu hướng chọn môn thi, tâm lý ngành học hot, định hướng nghề nghiệp và mức cạnh tranh ở các nhóm ngành khi điểm chuẩn đại học ngày càng trở thành “kim chỉ nam” cho chiến lược ôn luyện của học sinh. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố thống kê số lượng thí sinh đăng ký thi tốt nghiệp THPT theo từng môn, cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt trong lựa chọn tổ hợp. Hai môn bắt buộc Toán và Ngữ văn vẫn tăng mạnh: Toán đạt 1.204.180 thí sinh, tăng gần 59.000 so với năm 2025, Ngữ văn đạt 1.208.356, tăng hơn 56.000. Điều đáng nói không phải là thi đông hay ít, mà là những môn nào đang trở thành “cửa ngõ” vào các ngành học hot, và môn nào dần bị bỏ rơi khi cơ hội việc làm và điểm chuẩn không còn hấp dẫn như trước.
Môn nào được chọn nhiều nhất: Lịch sử, Vật lí và công nghệ lên ngôi
Nhìn vào xu hướng chọn môn thi, có thể thấy một cuộc tái phân bổ rõ ràng giữa các nhóm khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và công nghệ. Ở khối tự nhiên, Vật lí tăng mạnh từ 354.298 lên 389.630 thí sinh, Hóa học tăng lên 253.966, trong khi Sinh học giảm xuống 70.303. Đây là tín hiệu cho thấy tổ hợp thiên về Toán – Lý – Hóa, gắn với các ngành kỹ thuật, công nghệ và STEM, đang chiếm ưu thế trong chiến lược dự thi của nhiều học sinh. Ở khối xã hội, Lịch sử là “ngôi sao mới” khi tăng từ 499.357 lên 570.800 thí sinh, mức tăng hơn 71.000 – cao nhất trong tất cả các môn. Trái lại, Địa lí giảm từ 494.081 xuống 448.725, Ngoại ngữ cũng giảm còn 347.455. Các môn Tin học, Công nghệ Công nghiệp và Công nghệ Nông nghiệp đều tăng mạnh về tỷ lệ, cho thấy xu hướng gắn thi tốt nghiệp THPT với các tổ hợp công nghệ mới nổi. Dữ liệu này không chỉ là con số khô khan, mà là bản đồ cạnh tranh cho những ai đang tính đường vào các ngành học hot.
Điểm chuẩn đại học và ngành hot: Vì sao xu hướng chọn môn đổi hướng?
Điểm chuẩn đại học đang được nhìn nhận như tín hiệu về sự thay đổi trong lựa chọn ngành học, và ngược lại, xu hướng chọn môn thi tốt nghiệp THPT là bước chuẩn bị cho cuộc đua điểm chuẩn đó. Khoa học sức khỏe và sư phạm tiếp tục nằm trong nhóm có điểm trúng tuyển cao, nhờ cơ chế đảm bảo chất lượng đầu vào, miễn học phí và hỗ trợ sinh hoạt phí, cùng chỉ tiêu đào tạo gắn nhu cầu địa phương. Không ngạc nhiên khi tổ hợp phù hợp với Y, Dược, Sư phạm vẫn được nhiều học sinh ưu tiên. Điểm nhấn khác là sự bứt phá của nhóm STEM, nhất là các ngành Trí tuệ nhân tạo, Khoa học dữ liệu, Thiết kế vi mạch, Bán dẫn, An toàn thông tin, An ninh mạng, với nhiều ngành đạt điểm chuẩn rất cao, kể cả ở trường mới mở. Theo TS Trần Đình Lý, điểm chuẩn cao ở AI, khoa học dữ liệu, công nghệ, kỹ thuật phản ánh cả nhu cầu nhân lực và tâm lý chạy theo xu hướng. Chính sự kết hợp giữa điểm chuẩn đại học “nóng” và truyền thông về thu nhập, cơ hội việc làm đang kéo mạnh lựa chọn môn Lý, Hóa, Tin và các môn công nghệ trong kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Một quotable rõ ràng ở đây là nhận định: "Điểm chuẩn đại học năm 2026 đang được nhìn nhận như một tín hiệu về sự thay đổi trong lựa chọn ngành học của thí sinh". Câu nói này cho thấy điểm chuẩn không chỉ là kết quả thi, mà là chỉ báo tâm lý thị trường giáo dục: ngành nào hot, tổ hợp nào được chọn nhiều, và tương lai cạnh tranh sẽ tập trung ở đâu.
Rủi ro mất cân đối nhân lực và bài toán liên ngành
Khi quá nhiều học sinh bị cuốn vào ngành học hot và tổ hợp môn “thời thượng”, một rủi ro lớn bắt đầu lộ rõ: dư thừa lao động trình độ trung bình ở những lĩnh vực công nghệ nếu nền tảng năng lực không đủ. TS Trần Đình Lý cảnh báo thị trường không thiếu nhân lực AI nói chung mà thiếu nhân lực AI chất lượng cao; người học theo phong trào, không liên tục cập nhật công nghệ, sẽ đứng trước nguy cơ khó cạnh tranh. Trong khi đó, nhóm khoa học xã hội, nhân văn – từng là lựa chọn của nhiều sĩ tử – đang hạ nhiệt, nhất là các ngành báo chí, truyền thông đa phương tiện. Sự giảm lựa chọn môn Địa lí, Ngoại ngữ ở thi tốt nghiệp THPT phần nào phản ánh tâm lý đó. Nhưng trong kỷ nguyên AI, đây lại là nhóm lĩnh vực cần được “bơm” thêm dữ liệu, kỹ năng số, phân tích thông tin để hội tụ với công nghệ. Các trường đại học được khuyến nghị chuyển từ đào tạo đơn ngành sang liên ngành, xuyên ngành, tăng học theo dự án, gắn với doanh nghiệp, chú trọng năng lực thực hành và giải quyết vấn đề. Nếu xu hướng chọn môn thi và thiết kế chương trình không đồng bộ được điều chỉnh, mất cân đối nhân lực là kịch bản khó tránh.
Học sinh nên đọc gì từ dữ liệu thi tốt nghiệp THPT 2026?
Từ bức tranh thi tốt nghiệp THPT 2026, điều đáng quan tâm không phải chạy theo nơi đông người, mà là đọc dữ liệu để tự hoạch định chiến lược. Việc Lịch sử, Vật lí, các môn công nghệ tăng, Địa lí, Ngoại ngữ giảm cho thấy những “làn sóng” mới trong định hướng nghề nghiệp và nhu cầu tuyển sinh của các trường đại học. Đồng thời, điểm chuẩn cao hay thấp còn phụ thuộc vào chất lượng thí sinh của từng ngành, tức là phổ điểm của nhóm đăng ký, chứ không chỉ là số lượng nguyện vọng. TS Nguyễn Đức Nghĩa nhận định diễn biến điểm chuẩn những năm gần đây cho thấy thí sinh ngày càng chủ động tự đánh giá năng lực để chọn nguyện vọng phù hợp, giảm hồ sơ ảo ở phân khúc không tương thích. Đây nên là tinh thần chung khi chọn tổ hợp môn thi: bắt đầu từ năng lực và sở thích thật, đối chiếu với xu hướng chọn môn thi và điểm chuẩn đại học, cân nhắc kỹ giữa ngành hot và độ phù hợp dài hạn. Bài toán không phải “thi môn nào cho chắc đỗ”, mà là “thi tổ hợp nào để mở ra hành trình học tập và công việc bền vững”.
