Tuyến metro số 6 Tân Sơn Nhất – Phú Hữu là gì và vì sao quyết định đi ngầm quan trọng?
Tuyến metro số 6 Tân Sơn Nhất – Phú Hữu là dự án đường sắt đô thị gần 23 km, chủ yếu đi ngầm, kết nối sân bay Tân Sơn Nhất với cửa ngõ phía Đông TP.HCM, đóng vai trò trục xương sống mới cho giao thông TP.HCM và mạng lưới kết nối sân bay đô thị trong tương lai. Việc Bộ Quốc phòng cơ bản thống nhất chủ trương đầu tư và hướng tuyến đoạn đi ngầm qua khu vực sân bay Tân Sơn Nhất đã biến một nút thắt an ninh – quốc phòng thành cú hích chính trị cho dự án. Nếu không có cái gật đầu này, metro số 6 khó có thể bám sát nhà ga T3, T1, T2 để trở thành tuyến xương sống đưa – đón hành khách bằng đường sắt đô thị ngay dưới chân sân bay.
Chiều 22.10, tại họp báo kinh tế – xã hội TP.HCM, Ban Quản lý đường sắt đô thị đã chính thức thông tin việc Bộ Quốc phòng gửi văn bản số 7804 ngày 16.10, cơ bản thống nhất với chủ trương đầu tư và hướng tuyến metro số 6 giai đoạn 1 đi ngầm qua khu vực sân bay. Đây không chỉ là một thủ tục hành chính, mà là tín hiệu cho thấy tư duy ưu tiên giao thông công cộng đang dần được chia sẻ giữa các cơ quan dân sự và quốc phòng. Khi đất quốc phòng mở đường cho hạ tầng đô thị, thành phố có cơ hội thiết kế một mô hình kết nối sân bay đô thị hiện đại thay vì tiếp tục vá víu đường bộ quanh sân bay.
Quy mô gần 23 km, hơn 86.500 tỷ đồng: tham vọng xứng tầm hay rủi ro đội vốn?
Giai đoạn 1 tuyến metro số 6 Tân Sơn Nhất – Phú Hữu có chiều dài gần 23 km, trong đó 18,7 km đi ngầm và 4,2 km trên cao, với tổng mức đầu tư dự kiến hơn 86.500 tỷ đồng. Đây là dự án nhóm A, cấp đặc biệt, chiếm dụng khoảng 95,3 ha đất, ảnh hưởng tới khoảng 2.887 căn nhà, trong đó 2.501 căn phải giải tỏa trắng và 386 căn phải tạm cư trong quá trình thi công công trình ngầm. Những con số này cho thấy tham vọng rất lớn, nhưng đồng thời báo trước áp lực giải phóng mặt bằng và rủi ro chậm tiến độ nếu khâu chuẩn bị không được làm kỹ. Câu hỏi không phải là dự án có cần hay không, mà là thành phố có đủ năng lực quản trị một công trình ngầm quy mô lớn như vậy đúng thời hạn và trong khung chi phí dự kiến hay không.
Theo báo cáo đánh giá tác động môi trường vừa được công bố, tuyến metro Phú Hữu – Bà Quẹo – Vòng xoay Phú Lâm – Phú Hữu giai đoạn 1 sẽ đi qua nhiều phường đông dân như Tây Thạnh, Tân Sơn, Bảy Hiền, Gò Vấp, Thủ Đức, Phước Long, Long Trường… Điều này đồng nghĩa với việc mỗi tháng chậm trễ là thêm chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thêm bức xúc xã hội. Một phát biểu có thể trích dẫn là: “Dự án tuyến metro số 6 giai đoạn 1 sân bay Tân Sơn Nhất – Phú Hữu có tổng chiều dài gần 23 km, tổng mức đầu tư hơn 86.500 tỷ đồng”. Với quy mô như vậy, metro số 6 không còn là một tuyến đơn lẻ, mà là phép thử cho năng lực triển khai toàn bộ mạng lưới metro của thành phố.
Kết nối sân bay đô thị: từ Tân Sơn Nhất đến Phú Hữu và các tuyến metro khác
Điểm mạnh nhất của metro số 6 nằm ở khả năng kết nối sân bay đô thị: tuyến bắt đầu từ khu vực đường Trường Chinh, kết nối với ga Bà Quẹo của metro số 2, đi ngầm dưới khu đất trống trong sân bay Tân Sơn Nhất, tiếp cận ga T3, đi dưới cầu nối T1 – T2 và dừng tại ga Tân Sơn Nhất bố trí trong bãi đỗ xe phía đông nhà ga T1, phía nam nhà ga T2. Từ đây, tuyến tiếp tục chạy ngầm theo Hồng Hà, Phạm Văn Đồng, vượt ngầm sông Sài Gòn, rồi dần chuyển lên trên cao để kết thúc tại ga Phú Hữu, nơi kết nối với đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành. Về lý thuyết, hành khách có thể đi từ sân bay Tân Sơn Nhất đến khu công nghệ cao, các khu đô thị mới phía Đông và tương lai là sân bay Long Thành chỉ bằng hệ thống đường sắt đô thị, thay vì phụ thuộc vào các tuyến đường bộ thường xuyên kẹt xe.
Không chỉ kết nối sân bay, metro số 6 còn là mắt xích quan trọng trong mạng lưới giao thông TP.HCM: ga Bà Quẹo nối với metro số 2; ga Tân Sơn Nhất dự kiến kết nối metro số 4; ga Công viên Gia Định kết nối metro số 8; ga Cầu Bình Lợi kết nối metro số 3; ga Bình Thái kết nối metro số 1; các ga phía Đông còn kết nối metro số 5 và tuyến đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành. Nói cách khác, đây là nửa vòng vành đai đường sắt đô thị phía Bắc, tạo khung cho các tuyến xuyên tâm. Nếu triển khai đúng thiết kế, metro số 6 sẽ biến khái niệm kết nối sân bay đô thị từ khẩu hiệu thành mạng lưới di chuyển thực sự, nơi hành khách có thể đổi tuyến nhiều lần mà không phải bước ra khỏi không gian giao thông công cộng.
Tiến độ, mốc thời gian và ý nghĩa đối với không gian đô thị mới
Theo kế hoạch, giai đoạn 1 tuyến số 6 Tân Sơn Nhất – Phú Hữu dự kiến được khởi công trong năm nay, với tổng thời gian thi công khoảng 60 tháng và mục tiêu đưa vào vận hành khai thác vào tháng 11/2031. Ban Quản lý đường sắt đô thị cho biết đang hoàn thiện báo cáo nghiên cứu khả thi, thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED), tổng mức đầu tư, báo cáo đánh giá tác động môi trường và các thủ tục liên quan, đồng thời phối hợp với các địa phương rà soát hiện trạng sử dụng đất để chuẩn bị cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Mục tiêu là trình phê duyệt 3 dự án metro, trong đó có metro số 6, trong tháng 12.2026, làm cơ sở tổ chức khởi công khi đủ điều kiện. Tiến độ này tham vọng nhưng cần thiết nếu thành phố muốn kịp đồng bộ với các tuyến metro khác đang được chuẩn bị đầu tư.
Về không gian đô thị, tuyến metro Phú Hữu không chỉ phục vụ hành khách sân bay mà còn mở trục phát triển mới dọc Phạm Văn Đồng, vành đai 2, Võ Nguyên Giáp, Võ Chí Công – những khu vực đang hình thành các khu đô thị mới, khu công nghệ cao và các cực tăng trưởng phía Đông. Khi metro số 6 kết nối với tuyến thành phố mới Bình Dương – Suối Tiên, tuyến Thủ Dầu Một – TP.HCM, tuyến Thủ Thiêm – Long Thành và các tuyến số 1, 2, 3, 4, 5, 8, cấu trúc phát triển đô thị sẽ dịch chuyển từ mô hình “hướng tâm về trung tâm cũ” sang mô hình “đa cực gắn với các ga trung chuyển”. Nếu thành phố kiên định ưu tiên giao thông công cộng quanh các ga, metro số 6 có thể trở thành trục định hình lại bản đồ đô thị phía Bắc – Đông Bắc, thay vì chỉ là một dự án hạ tầng tốn kém.
Kết luận: Cú hích chính trị đã có, thách thức giờ nằm ở năng lực thực thi
Việc Bộ Quốc phòng cơ bản thống nhất chủ trương đầu tư và hướng tuyến metro số 6 đi ngầm qua sân bay Tân Sơn Nhất là bước ngoặt quan trọng, tháo gỡ nút thắt lớn nhất về an ninh – quốc phòng cho dự án. Với quy mô gần 23 km, hơn 86.500 tỷ đồng, hàng nghìn hộ dân bị ảnh hưởng và vai trò là trục kết nối sân bay đô thị giữa Tân Sơn Nhất – Phú Hữu – Thủ Thiêm – Long Thành, metro số 6 đang gánh trên vai kỳ vọng thay đổi cách tổ chức giao thông TP.HCM. Tuy nhiên, cú hích chính trị chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ nằm ở khả năng kiểm soát giải phóng mặt bằng, quản trị rủi ro thi công ngầm, phối hợp liên ngành và giữ kỷ luật tiến độ. Nếu thành phố làm được, metro số 6 sẽ là minh chứng rằng TP.HCM có thể bước qua “lời nguyền chậm metro” và bước vào giai đoạn phát triển đô thị dựa trên giao thông công cộng.
