Quy định mới: từ mở rộng đơn vị đến siết số lượng dự thi
Quy định mới về số lượng học sinh dự thi học sinh giỏi cấp thành phố trong năm học 2026-2027 tại TP.HCM là kế hoạch của Sở Giáo dục và Đào tạo nhằm xác định rõ đơn vị dự thi, giới hạn số lượng thí sinh theo môn và khối lớp, đồng thời gắn điều kiện tham gia với kết quả học tập, rèn luyện và việc tuyển chọn vào đội tuyển chính thức của từng trường trung học cơ sở và trung học phổ thông. Điểm xuất phát của mọi thay đổi là kế hoạch tổ chức kỳ thi học sinh giỏi cấp thành phố dành cho học sinh lớp 9 và lớp 12 được ban hành ngày 18-9. Về mặt quản lý, Sở không đi theo hướng “mở cửa tối đa” mà chọn cách đặt trần số lượng rõ ràng: lớp 9 mỗi trường là một đơn vị dự thi, lớp 12 giới hạn tối đa 5 học sinh mỗi môn đối với trường THPT. Cách thiết kế này cho thấy quan điểm ưu tiên chất lượng đội tuyển, thay vì chạy theo số lượng dự thi. Quan trọng hơn, kỳ thi học sinh giỏi 2026-2027 không còn là cuộc chơi riêng của một vài đơn vị mạnh, mà trở thành bài kiểm tra năng lực tổ chức của tất cả các trường: ai chủ động xây dựng đội tuyển, ai biết sử dụng tốt “quota” được giao sẽ có lợi thế trong cuộc đua thành tích.
Lớp 9: mỗi trường một đội, cuộc chơi chuyển về đúng “sân” của nhà trường
Ở cấp THCS, thay đổi lớn nhất là việc mỗi trường THCS, trường phổ thông có nhiều cấp học có cấp THCS trở thành một đơn vị dự thi, thay vì mỗi phường, xã là một đơn vị như trước. Điều này đồng nghĩa quyền chủ động chuyển hẳn về tay từng trường: hiệu trưởng, tổ chuyên môn và giáo viên trực tiếp chịu trách nhiệm thiết lập đội tuyển, thay vì trông chờ vào cơ chế ghép đội theo địa bàn. Về số lượng, môn khoa học tự nhiên mỗi trường được cử tối đa 9 học sinh; môn lịch sử và địa lý tối đa 6, các môn còn lại và phần giải toán trên máy tính cầm tay tối đa 3 học sinh mỗi môn. Điều kiện dự thi cũng không chỉ dựa trên tố chất mà gắn chặt với kết quả học tập và rèn luyện học kỳ I từ mức khá trở lên, cùng việc được tuyển chọn vào đội tuyển chính thức của đơn vị. Thay đổi này tác động trực tiếp đến chiến lược tuyển chọn: trường phải tính toán kỹ lượng phân bổ cho các môn, tránh dàn trải đội tuyển theo kiểu “có bao nhiêu chọn bấy nhiêu”, bởi trần số lượng buộc mọi quyết định phải có ưu tiên rõ ràng.
Lớp 12: trần 5 học sinh/môn và áp lực bắt buộc với lớp chuyên
Ở cấp THPT, kỳ thi học sinh, học viên giỏi lớp 12 cấp thành phố dự kiến diễn ra ngày 26-1, nội dung theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 với định hướng đánh giá năng lực tư duy khoa học, giải quyết vấn đề và vận dụng thực tiễn. Các trường THPT được cử tối đa 5 học sinh mỗi môn, trong khi Trường phổ thông Năng khiếu thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM được cử tối đa 10 học sinh mỗi môn. Riêng các môn tiếng Pháp, tiếng Nhật, tiếng Trung, mỗi đơn vị được cử tối đa 10 học sinh mỗi môn, còn nội dung giải toán trên máy tính cầm tay giới hạn 3 học sinh mỗi môn. Quy định tuyển chọn học sinh giỏi ở cấp này không chỉ đòi hỏi học lực và hạnh kiểm từ mức khá trở lên trong học kỳ I 2026-2027 mà còn yêu cầu học sinh phải là thành viên đội tuyển học sinh giỏi của trường. Đồng thời, tất cả học sinh lớp 12 chuyên của các trường chuyên phải tham gia kỳ thi học sinh giỏi cấp thành phố, và với các lớp chuyên của trường không chuyên, tối thiểu 50% học sinh phải dự thi. Câu chuyện ở đây không đơn thuần là giới hạn số lượng, mà là tạo cơ chế buộc các lớp chuyên thể hiện đúng vai trò “đầu tàu” về thành tích thi học sinh giỏi 2026-2027.
Tác động đến chiến lược tuyển đội tuyển và định hướng môn học
Khi trần số lượng được xác lập rõ ràng, các quy định tuyển chọn học sinh giỏi chuyển từ vai trò thủ tục sang vai trò công cụ chiến lược. Trường không thể mang hết học sinh khá giỏi đi thi, mà phải chọn ít nhưng kỳ vọng chất. Điều này buộc ban giám hiệu phải nhìn lại cấu trúc đội tuyển: bao nhiêu em cho khoa học tự nhiên, có nên tăng quân cho lịch sử – địa lý vì được phép tới 6 học sinh, hay tập trung vào các môn ngoại ngữ với yêu cầu phần thi nghe và cơ hội mở rộng cánh cửa học bổng sau này. Ở khối 12, trần 5 học sinh mỗi môn khiến việc xây dựng đội tuyển giống một “bài toán tối ưu”: chỉ những em có khả năng cạnh tranh thực sự mới được ưu tiên. Theo kế hoạch, nội dung thi bao gồm các môn toán, vật lý, hóa học, sinh học, ngữ văn, lịch sử, địa lý, giáo dục kinh tế và pháp luật, ngoại ngữ, công nghệ và tin học lập trình trên máy tính bằng C++, Pascal, Python. Khi danh mục môn rộng nhưng số lượng mỗi môn ít, các trường buộc phải xác định rõ thế mạnh và chấp nhận từ bỏ một số môn nếu không đủ nguồn lực chuẩn bị thi học sinh giỏi ở mức cạnh tranh.
Kết luận: giới hạn số lượng là cơ hội tái thiết kế văn hóa học sinh giỏi
Nhìn toàn cảnh, các quy định mới cho kỳ thi cấp thành phố không phải là động thái siết lại phong trào, mà là lời nhắc các trường phải tổ chức thi học sinh giỏi 2026-2027 một cách có chiến lược. Ngày thi lớp 9 được ấn định 24-2-2027, khung thời gian và điều kiện đã rõ, vấn đề còn lại là mỗi trường sẽ dùng “quota” như thế nào: ưu tiên môn nào, xây dựng quy trình đánh giá năng lực ra sao để chọn đúng người. Giới hạn số lượng thí sinh không nhất thiết làm thu hẹp cơ hội, nếu trường biết tận dụng để tạo văn hóa học sinh giỏi lành mạnh: cạnh tranh công bằng, chuẩn bị ôn luyện có kế hoạch, coi đội tuyển như môi trường phát triển năng lực tư duy khoa học và kỹ năng giải quyết vấn đề chứ không chỉ là “đi thi lấy giải”. Với cách nhìn đó, các quy định mới không phải ràng buộc, mà là khung để nhà trường tự nâng chuẩn chính mình trong hành trình đào tạo học sinh giỏi.
