Từ chăm lo cộng đồng đến kết nối nguồn lực
Nghị quyết 23 là định hướng của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài, xác định cộng đồng này vừa là bộ phận không tách rời của dân tộc, vừa là nguồn lực chiến lược và cầu nối với thế giới. Ngày 2/8/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành nghị quyết, thay thế Nghị quyết 36 được ban hành năm 2004. Đây không chỉ là một lần cập nhật văn bản sau hơn hai thập niên; đó là sự dịch chuyển đáng chú ý trong cách nhìn về vai trò của kiều bào. Công tác kiều bào vẫn phải chăm lo, hỗ trợ cộng đồng, nhưng nay cần gắn rõ hơn với mục tiêu phát triển đất nước. Nếu thiếu bước chuyển từ ghi nhận tình cảm sang tạo điều kiện tham gia, tinh thần mới của nghị quyết sẽ khó tạo ra kết quả tương xứng.
Bối cảnh khiến sự chuyển hướng này trở nên cấp thiết. Cộng đồng người Việt ở nước ngoài hiện có hơn 6,5 triệu người tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ; trong đó ngày càng có nhiều chuyên gia, trí thức, doanh nhân và lao động trình độ cao. Trong khi đó, mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 đòi hỏi huy động rộng hơn tri thức, công nghệ, tài chính, mạng lưới kinh tế và kinh nghiệm quản trị. Đóng góp của kiều bào vì vậy không nên chỉ được đo bằng sự hướng về quê hương hay những hỗ trợ riêng lẻ. Điều quan trọng là kết nối đúng năng lực với những nhu cầu cụ thể của đất nước, nhất là trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nhân lực.
Cam kết đồng hành phải thành cơ chế dễ tiếp cận
Nghị quyết có thể xác lập tư duy, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào trải nghiệm thực tế của người muốn đóng góp. Với một cộng đồng đa dạng về thế hệ, nghề nghiệp, địa bàn và mức độ gắn bó, không thể trông đợi một cách kết nối duy nhất phù hợp với tất cả. Kiều bào cần chính sách minh bạch, ổn định, thuận tiện, dễ tiếp cận; thủ tục đơn giản và đầu mối rõ ràng để biết đề xuất ở đâu, phối hợp với ai và đóng góp được ghi nhận thế nào. Đây không phải yêu cầu hành chính thứ yếu. Mỗi quy trình khó hiểu hay rào cản không cần thiết đều có thể khiến một sáng kiến, chuyên môn hoặc quan hệ hợp tác không đi đến đâu. Tinh thần “đồng hành, kiến tạo cơ chế” chỉ có ý nghĩa khi người tham gia cảm nhận được con đường cụ thể từ thiện chí đến hành động.
Cơ chế tốt cũng phải mở chỗ cho đối thoại và phản biện, thay vì chỉ tiếp nhận những đề xuất đã được định sẵn khuôn mẫu. Ý kiến chuyên môn cần được lắng nghe; đóng góp thực chất cần được sử dụng và ghi nhận. Đó là cách biến người Việt ở nước ngoài từ đối tượng thụ hưởng thành chủ thể tham gia, đối tác đồng hành. Các cơ quan trong nước có thể bắt đầu bằng việc công khai lĩnh vực cần chuyên gia, thiết lập đầu mối kết nối có trách nhiệm và phản hồi rõ ràng về kết quả đề xuất. Quan trọng hơn, cần thiết kế cơ chế theo từng nhóm và từng địa bàn, bởi điều kiện pháp lý, nghề nghiệp và khả năng tham gia của mỗi cộng đồng không giống nhau. Đại đoàn kết chỉ có sức thuyết phục khi được thể hiện qua quyền tham gia và tác động có thể nhìn thấy.
Đo kết quả bằng đóng góp thực chất
Thước đo của Nghị quyết 23 không nên dừng ở số cuộc gặp hay lời kêu gọi, mà phải là những kết nối chuyển thành việc làm, tri thức và sáng kiến được ứng dụng. Điều đó đòi hỏi cơ quan thực thi xác định nhu cầu trong nước, ghép nối với chuyên gia và mạng lưới kiều bào, rồi theo dõi xem hợp tác có tạo ra kết quả hay không. Nguồn lực kiều bào không chỉ là tài chính: giá trị lớn còn nằm ở hiểu biết công nghệ, kinh nghiệm quản trị, khả năng đào tạo nhân lực và kết nối quốc tế. Vì vậy, cách tiếp cận hiệu quả phải coi cộng đồng là đối tác lâu dài, không phải nguồn lực chỉ được tìm đến theo từng đợt vận động. Sự tin cậy sẽ hình thành khi lời mời đóng góp đi cùng quy trình rõ ràng và phản hồi nghiêm túc.
Hội nghị Người Việt Nam ở nước ngoài toàn thế giới lần thứ 5, dự kiến diễn ra tại Hà Nội từ ngày 17 đến 20/12/2026, là dịp để cụ thể hóa hướng đi ấy. Hội nghị chỉ phát huy giá trị nếu những trao đổi được nối tiếp bằng đầu mối, kế hoạch và cơ chế phối hợp sau sự kiện. Nghị quyết 23 mở ra một cách tiếp cận tiến bộ hơn, nhưng văn bản tự nó không xóa được khoảng cách giữa mong muốn đóng góp và khả năng tham gia. Kết luận cần rõ ràng: muốn phát huy nguồn lực kiều bào, phải chuyển tinh thần đồng hành thành chính sách dễ dùng, chuyển chính sách thành kết nối hiệu quả và chuyển kết nối thành đóng góp thực chất. Đó mới là cách để cam kết về vị trí của kiều bào trở thành trải nghiệm cụ thể.






