Phòng bệnh người cao tuổi: bắt đầu từ thay đổi tư duy
Phòng bệnh người cao tuổi là cách chăm sóc sức khỏe chủ động, trong đó người lớn tuổi và gia đình điều chỉnh ăn uống, lối sống, khám định kỳ và quản lý bệnh mạn tính để giảm nguy cơ biến chứng, kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh, thay vì chờ đến khi bệnh nặng mới điều trị. Tư duy này đang được Bộ Y tế nhấn mạnh: lấy phòng bệnh làm trọng tâm, phát hiện sớm nguy cơ và quản lý sức khỏe liên tục ngay từ cộng đồng. Không còn phù hợp nếu coi người cao tuổi là “đến bệnh viện khi có bệnh”; họ cần được đồng hành mỗi ngày bằng các quyết định rất cụ thể trên mâm cơm và trong sinh hoạt. TPHCM cũng đã chuyển từ kiểu “chăm sóc khi có bệnh” sang chủ động quản lý sức khỏe suốt vòng đời, trong đó nhóm người cao tuổi là trọng tâm.
Ăn uống cân đối, giảm muối đường: khuyến cáo rõ ràng từ Bộ Y tế
Người cao tuổi muốn phòng bệnh không thể bỏ qua chuyện ăn uống cân đối. Lãnh đạo Cục Phòng bệnh của Bộ Y tế đã nêu rất rõ: người cao tuổi cần duy trì vận động phù hợp với thể trạng và đặc biệt là ăn uống cân đối, giảm muối, giảm đường, hạn chế chất béo không lành mạnh. Đây không phải lời khuyên chung chung. Muối dư thừa làm tăng huyết áp, đường quá nhiều khiến đường huyết khó kiểm soát, chất béo xấu kích hoạt bệnh tim mạch. Một khẩu phần hợp lý cho quản lý sức khỏe tuổi già nên tăng rau củ, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt, cá, đậu; giảm dần đồ hộp, thức ăn nhanh, nước ngọt, đồ chiên rán. Càng lớn tuổi, biên độ “ăn thoải mái” càng thu hẹp; mâm cơm phải trở thành “toa thuốc” hằng ngày nếu muốn tuổi già ít bệnh.
Già hóa dân số: tuổi thọ tăng nhưng bệnh mạn tính cũng tăng
Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, đồng nghĩa tuổi thọ tăng nhưng sức khỏe tuổi già đối mặt nhiều thách thức. Bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường ngày càng phổ biến, nhiều cô bác mắc nhiều bệnh cùng lúc và phải điều trị lâu dài. Điều này làm tiêu hao sức khỏe, bào mòn tinh thần, trở thành gánh nặng cho gia đình nếu không được quản lý tốt. Già hóa dân số kéo theo nhu cầu lớn về bác sĩ gia đình, điều dưỡng, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, tâm lý và chăm sóc dài hạn. Câu chuyện không còn là “sống lâu” mà là “sống lâu trong tình trạng nào”. Nếu không thay đổi sang quản lý sức khỏe tuổi già một cách tích cực, mỗi năm sống thêm có thể lại là thêm năm gắn với thuốc men, biến chứng và phụ thuộc.
Quản lý sức khỏe tuổi già: từ gia đình, cộng đồng đến hồ sơ điện tử
Chăm sóc người cao tuổi không thể chỉ trông chờ vào bệnh viện mà phải là quá trình liên tục từ gia đình, cộng đồng, trạm y tế đến tuyến chuyên sâu. Tại chương trình “Ngày hội Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi - Vì một Việt Nam khỏe mạnh năm 2026” ngày 23/8 ở TPHCM, 1.000 người cao tuổi đã được kiểm tra sức khỏe, tư vấn phòng ngừa bệnh tật và sàng lọc các bệnh nguy hiểm. Nhưng chính các chuyên gia cũng cảnh báo: các chương trình không được chạy theo số lượng; giá trị thực sự nằm ở việc sau khám, người dân được phân tầng nguy cơ, tư vấn, quản lý và theo dõi lâu dài. Thành phố đang xây dựng mô hình đội chăm sóc sức khỏe liên tục, thí điểm khám bảo hiểm y tế tại nhà, cùng hồ sơ sức khỏe điện tử để theo dõi diễn biến, nhắc tái khám, quản lý thuốc và cảnh báo nguy cơ.
Chủ động phòng ngừa để sống thọ hơn và vui hơn
Quản lý sức khỏe tuổi già không phải kế hoạch xa xôi của ngành y tế, mà là những thói quen hằng ngày người cao tuổi có thể chủ động: duy trì vận động phù hợp, ăn uống cân đối, giảm muối đường, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, ngủ đủ và giữ tinh thần lạc quan. Với người cao tuổi, cần chuyển dứt khoát từ tư duy “chăm sóc khi có bệnh” sang “chăm sóc để giảm nguy cơ bệnh, giảm biến chứng và duy trì chất lượng cuộc sống”. Nếu được chăm sóc tốt và tạo điều kiện phù hợp, người cao tuổi vẫn có thể phát huy vai trò trong gia đình, đóng góp cho cộng đồng và xã hội. Phòng bệnh người cao tuổi vì thế không chỉ giúp bớt gánh nặng y tế, mà còn là cách để mỗi người sống lâu hơn, khỏe hơn và không bị bỏ lại phía sau khi tuổi tác tăng lên.
