Năm học mới 2026-2027: Thành phố đông học sinh phải đổi hướng
Chiến lược giáo dục của TP.HCM trong năm học mới 2026-2027 là cách thành phố lớn nhất cả nước tìm cách dung hòa giữa tốc độ tăng dân số học đường, áp lực thiếu trường lớp và giáo viên, với mục tiêu cải cách giáo dục theo hướng giảm áp lực thi cử, nâng chất lượng, thu hẹp chênh lệch cơ hội học tập giữa các khu vực trong cùng một hệ thống đông tới hàng triệu học sinh. Đây không phải lựa chọn mang tính khẩu hiệu, mà là yêu cầu sống còn nếu thành phố muốn tránh kịch bản “chạy theo quy mô” và tạo ra một thế hệ học sinh vừa quá tải vừa thiếu năng lực thực chất. Theo thống kê, năm học mới toàn TP.HCM có 2.621.038 học sinh, tăng thêm 96.258 em so với năm trước, tiếp tục khẳng định đây là địa phương có số lượng học sinh lớn nhất cả nước. Trong đó, mầm non tăng mạnh nhất với 46.982 em, tiểu học tăng 11.863 em, THCS tăng 14.941 em và THPT tăng 22.472 em. Quy mô này khiến bài toán tổ chức hệ thống và chất lượng dạy học trở nên cấp bách hơn cả việc hoàn thành chỉ tiêu tuyển sinh hay thi cử.
Tăng lớp học, giảm khoảng cách cơ hội nhưng chưa đủ
Việc TP.HCM gấp rút xây thêm hơn 1.000 phòng học mới trước ngày 5/9 để đáp ứng nhu cầu trường lớp ngày càng tăng không chỉ là một công trình xây dựng, mà là một tuyên bố chính sách: không để trẻ em phải học trong lớp quá tải hay đi xa mới có trường. Thành phố hiện dự kiến có 3.476 trường, 78.802 phòng học, 79.564 lớp và 126.247 giáo viên – những con số ấn tượng, nhưng không tự động bảo đảm công bằng về chất lượng. Theo một chương trình được triển khai gần một năm, 1.000 phòng học nằm trong 53 dự án, bao gồm chuyển đổi trụ sở cũ ở quận 12 và Tân Phú thành trường học, xây mới, cải tạo và bổ sung phòng học; nhiều cơ sở từ mầm non đến THPT đã khánh thành cuối tháng 8, mang lại niềm vui rõ rệt cho phụ huynh và học sinh. "Thành phố đông khu công nghiệp, khu chế xuất và dòng người nhập cư liên tục nên việc kịp thời xây trường ở khu dân cư đông là một sự khích lệ lớn", trích theo nhận định về đặc thù đô thị này. Tuy vậy, kỳ thi vào lớp 10 những năm gần đây cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa khu vực trung tâm và ngoại thành: trường trung tâm cạnh tranh gay gắt, trong khi một số trường vùng ven tuyển không đủ chỉ tiêu dù đã bổ sung đợt sau. Mở thêm phòng học là cần, nhưng chưa đủ nếu chất lượng tiếp tục lệch nhau theo địa chỉ cư trú.
Từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển: bước ngoặt hay khẩu hiệu?
Điểm đáng chú ý nhất trong chiến lược TP.HCM giáo dục năm nay là chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị phát triển, đặt người học vào trung tâm. Điều này, nếu thực hiện nghiêm túc, có thể là cú rẽ quan trọng giúp thành phố thoát khỏi mô hình “quản lý hồ sơ, chạy phong trào” vốn khiến trường học tốn thời gian cho giấy tờ hơn là hỗ trợ học sinh. Các nhiệm vụ được yêu cầu xác định rõ trách nhiệm, tiến độ, kết quả; việc sắp xếp bộ máy, trường lớp không được ảnh hưởng đến quyền học tập. Cấp trường được tăng quyền chủ động nhưng phải gắn với trách nhiệm giải trình, trong khi công tác kiểm tra chuyển từ xử lý vụ việc sang quản lý rủi ro, cảnh báo sớm và phòng ngừa sai phạm, nhất là trong thi cử, tuyển sinh, dạy thêm – học thêm, thu chi và sử dụng thiết bị, tài liệu. Đây là cách tiếp cận phù hợp với một hệ thống có hơn 2,6 triệu học sinh: nếu không có quản trị dữ liệu tốt, ngành sẽ sa vào xử lý khủng hoảng từng vụ việc mà bỏ lỡ mục tiêu dài hạn. Thành phố đặt nguyên tắc "mỗi dữ liệu chỉ nhập một lần, sử dụng nhiều lần", hướng tới hệ thống dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và dùng chung" – tham vọng này chỉ có ý nghĩa khi được gắn với quyền lợi cụ thể của học sinh, như giảm thủ tục, minh bạch xếp lớp, phân tuyến và thi cử.
Giảm áp lực thi cử bằng cải cách phương pháp dạy học
Nếu phải chọn một trục chính cho năm học mới 2026-2027 ở TP.HCM, đó là quyết tâm giảm dạy học nặng về thi cử và chuyển sang phát triển năng lực, phẩm chất. Ngành giáo dục thành phố yêu cầu tiếp tục triển khai Chương trình GDPT 2018 theo hướng tinh gọn, thiết thực, khắc phục tình trạng "dạy để thi", chỉ nhồi nhét ghi nhớ kiến thức. Phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá được nhấn mạnh phải chuyển sang đánh giá năng lực, thay vì chỉ tập trung vào điểm số kiến thức. Thành phố cũng thúc đẩy dạy học hai buổi/ngày ở những nơi đủ điều kiện, cùng với việc cấp sách giáo khoa dùng chung cho 100% học sinh thuộc diện yếu thế và học sinh có nhu cầu đăng ký ở tất cả khối lớp từ năm học này. Song song, chính sách miễn học phí và vé xe buýt trước đó tiếp tục giúp học sinh gia đình công nhân, lao động, người nghèo bớt gánh nặng tới trường. Sách mượn – trả miễn phí tại trường trở thành lợi ích cụ thể, giảm chi phí và quan trọng hơn là gửi đi thông điệp: kỳ thi không phải rào cản tài chính. Tuy nhiên, chỉ số hóa năng lực mà giữ nguyên cách dạy thì chỉ là đổi tên áp lực. Muốn giảm áp lực thi cử thật sự, giáo viên phải được hỗ trợ để thiết kế bài học mở, khuyến khích sai số, trải nghiệm, đồng thời các kỳ thi chuyển cấp phải bớt "sinh tử" bằng việc mở rộng đường vào THPT, gắn thi với hướng nghiệp và nhiều lộ trình sau phổ thông.
Thiếu giáo viên và tham vọng AI, STEM: khoảng trống cần lấp
Trong bức tranh cải cách giáo dục, điểm nghẽn lớn nhất của TP.HCM vẫn là đội ngũ giáo viên. Năm học 2025-2026, thành phố cần tuyển 5.696 vị trí nhưng vẫn thiếu giáo viên Nghệ thuật, Âm nhạc, Mỹ thuật, Tin học; bước sang năm mới, việc rà soát nhu cầu sẽ thực hiện theo quy mô học sinh, số lớp, môn học và yêu cầu dạy hai buổi/ngày. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2028 có ít nhất 95% giáo viên mầm non và 98% giáo viên tiểu học, THCS đạt chuẩn, với bồi dưỡng về quản trị, kỹ năng số, AI, ngoại ngữ, tư vấn tâm lý, giáo dục hòa nhập, STEM và kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực. Chính sách tích hợp AI, STEM, khoa học máy tính, công nghệ số, hướng nghiệp và khởi nghiệp vào trường học được xem là bước tiến mạnh, đồng điệu với mô hình "trường học hạnh phúc" đang được khuyến khích. Thành phố định hướng trang bị dần kỹ năng số và năng lực dùng AI an toàn, có trách nhiệm cho học sinh, đồng thời yêu cầu AI phải bảo đảm đạo đức, bảo mật dữ liệu và không làm mất vai trò chủ thể của nhà giáo. Vấn đề là nếu vẫn thiếu giáo viên có khả năng dạy bằng tiếng Anh, giáo viên giáo dục đặc biệt, nhân lực y tế học đường, tư vấn tâm lý chủ yếu kiêm nhiệm, thì những khẩu hiệu về hạnh phúc và tương lai số dễ bị "mỏng" khi chạm vào lớp học đông, áp lực. Với một hệ thống giáo dục lớn nhất cả nước, nhiệm vụ cải thiện phương pháp dạy học để hỗ trợ hàng triệu học sinh không thể chỉ đặt lên vai từng trường lẻ tẻ; nó cần sự phân bổ nguồn lực, chế độ đãi ngộ đủ hấp dẫn để giữ giáo viên giỏi, giảm dần lệ thuộc vào thi cử như thước đo duy nhất của thành công.
