Trường nội trú vùng biên: lời giải cho khoảng cách giáo dục
Trường nội trú vùng biên là mô hình trường liên cấp được xây dựng tại các xã biên giới, nơi học sinh vùng biên vừa được học tập theo chương trình phổ thông, vừa được tổ chức ăn, ở nội trú trong không gian an toàn, hiện đại, qua đó thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục giữa vùng cao, vùng sâu với các khu vực thuận lợi hơn. Tác động của 108 trường nội trú liên cấp mới tại các tỉnh biên giới không chỉ nằm ở con số gần 113.000 học sinh vùng biên được hưởng lợi, mà ở việc thay đổi toàn bộ cách tổ chức đời sống học tập: từ lớp học, thư viện đến ký túc xá. Đây là bước đi mang tính lựa chọn chiến lược chứ không phải hỗ trợ nhất thời, bởi nó trực tiếp đặt chất lượng giáo dục biên giới ngang hàng với mặt bằng chung cả nước.
Cơ sở hạ tầng trường học: từ phòng học đến bữa ăn nội trú
Điểm đột phá rõ nhất của đợt đầu tư này nằm ở cơ sở hạ tầng trường học. Hệ thống 108 trường nội trú liên cấp tại các tỉnh biên giới đang được gấp rút hoàn thiện với 4.396 phòng học các loại, trong đó có 3.277 phòng học thông thường, 1.119 phòng học bộ môn như lý, hóa, sinh, tin học và 102 thư viện đạt chuẩn. Đây không phải những con số trang trí, mà là điều kiện vật chất để học sinh vùng biên tiếp cận khoa học, công nghệ, đọc sách giống như bạn bè ở đô thị. Các địa phương được yêu cầu ưu tiên hạ tầng phục vụ ở, ăn uống và sinh hoạt bán trú, nội trú. Nhìn từ góc độ cơ hội, mỗi phòng học bộ môn, mỗi thư viện đạt chuẩn là một cánh cửa mở ra cho học sinh vùng biên bước vào thế giới kiến thức rộng lớn hơn.
Tri Lễ (Nghệ An): mô hình trường liên cấp nội trú tập trung học sinh vùng biên
Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Tri Lễ ở Nghệ An là minh chứng cụ thể cho cách mô hình này thay đổi đời sống học sinh vùng biên. Dự án khởi công ngày 9.11.2025, xây dựng trên diện tích khoảng 5ha với 6 dãy nhà học và nhà hiệu bộ, 7 nhà ký túc xá học sinh, khu nhà đa năng, nhà ăn, thư viện, nhà ở giáo viên cùng hệ thống hạ tầng kỹ thuật. Năm học 2026 – 2027, trường có 44 lớp với 1.725 học sinh, tất cả sẽ học tập tập trung và sau khi công trình hoàn thiện dự kiến vào tháng 10.2026, sẽ chuyển về trường mới để học và sinh hoạt nội trú. Việc tập trung học sinh vùng biên trong một trường liên cấp giúp giáo viên theo sát việc học, sức khỏe và rèn luyện của từng em, đồng thời thuận lợi cho phụ đạo, trải nghiệm, giáo dục kỹ năng sống. Đặc biệt, với học sinh ở những bản xa, ở nội trú giúp giảm quãng đường đi lại và hạn chế rủi ro do thời tiết, địa hình.
Tác động lan tỏa ở các tỉnh biên giới và yêu cầu về chất lượng
Nghệ An chỉ là một phần trong bức tranh rộng hơn: tỉnh này đang triển khai 21 trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và THCS tại các xã biên giới, trong đó 10 trường giai đoạn 1 được tập trung hoàn thiện để phục vụ năm học 2026 – 2027 và 11 trường giai đoạn 2 đặt mục tiêu hoàn thành trong năm 2027. Trên phạm vi cả nước, Bộ GDĐT yêu cầu các địa phương chỉ khánh thành công trình khi bảo đảm đầy đủ điều kiện về chất lượng, an toàn và pháp lí, đồng thời hoàn thiện hồ sơ nghiệm thu, bàn giao theo quy định. Cách tiếp cận này cho thấy việc xây dựng trường nội trú vùng biên không thể bị xem là phong trào. Nếu chất lượng xây dựng và tổ chức không tương xứng, mô hình sẽ mất niềm tin của phụ huynh – những người đang gửi gắm cả tương lai con em dân tộc thiểu số vào các công trình này.
Lễ khai giảng năm học mới: biểu tượng của một bước ngoặt
Việc đưa các trường nội trú vùng biên vào hoạt động được đặt đúng vào thời điểm khai giảng năm học mới, biến lễ khai giảng thành tuyên bố chính sách rõ ràng. Ngày 4.9, tại Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Tri Lễ, công tác chuẩn bị cho lễ khai giảng năm học 2026 – 2027 đang được hoàn tất. Trên phạm vi toàn quốc, chương trình khai giảng chung được tổ chức từ 7 giờ 30 đến 8 giờ 30 ngày 05.9.2026 theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, với điểm cầu trung tâm đặt tại một trường nội trú ở Lào Cai. Các điểm cầu có công trình đủ điều kiện sẽ đồng thời cắt băng khánh thành và đưa vào sử dụng. Sự lựa chọn này mang tính biểu tượng: năm học mới của học sinh vùng biên gắn liền với không gian học tập mới, gửi đi thông điệp rằng biên giới không còn là “vùng trắng” về cơ sở hạ tầng trường học.
