Từ tín dụng xanh sang hạ tầng: bước ngoặt trong dòng vốn Canada vào Việt Nam
Đầu tư của Canada vào hạ tầng bền vững tại Việt Nam là dòng vốn phát triển dài hạn đến từ các định chế tài chính của Canada nhằm hỗ trợ hiện đại hóa lưới điện, tăng khả năng chống chịu khí hậu cho nông nghiệp và nâng cấp cơ sở hạ tầng theo định hướng tăng trưởng xanh của Việt Nam.
Động thái Canada tăng cường đầu tư vào Việt Nam không phải là một cử chỉ ngoại giao tượng trưng, mà là tín hiệu rõ ràng cho thấy cuộc chơi hạ tầng bền vững đang nóng lên. Ngày 25-9 tại Ottawa, Bộ trưởng Tài chính Việt Nam Ngô Văn Tuấn đã gặp Bộ trưởng Tài chính Canada François-Philippe Champagne và làm việc với lãnh đạo Cơ quan Phát triển tài chính Canada (FinDev Canada). Hai bên bàn thẳng vào câu chuyện hợp tác tài chính, triển khai kế hoạch hành động thực hiện Tuyên bố chung nâng cấp quan hệ lên đối tác chiến lược. Đây là nền tảng chính trị cần thiết để mở khóa dòng vốn phát triển trong thập kỷ tới, chứ không dừng lại ở vài dự án lẻ tẻ.
Theo các cuộc làm việc tại Ottawa, dòng vốn quốc tế cho phát triển bền vững và tài chính khí hậu tại Việt Nam chuẩn bị đón thêm xung lực mới từ khu vực Bắc Mỹ. Nói cách khác, “đầu tư Canada Việt Nam” đang chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang một chương hợp tác có quy mô và tham vọng rõ ràng.
FinDev Canada: 150 triệu USD mới chỉ là màn khởi động
FinDev Canada đã bước vào thị trường Việt Nam bằng kênh ngân hàng thương mại, nhưng câu chuyện không dừng lại ở đó. Cơ quan này đã thực hiện hai khoản đầu tư thông qua VPBank và HDBank, mỗi khoản trị giá ngang nhau, tập trung cho tài trợ xanh, nông nghiệp và doanh nghiệp tư nhân. Về quy mô tiền tệ, nguồn vốn này vẫn còn khiêm tốn so với nhu cầu hạ tầng của Việt Nam, nhưng nó có ý nghĩa như một “bài test” về năng lực hấp thụ vốn xanh và tiêu chuẩn minh bạch của hệ thống ngân hàng trong nước.
Đáng chú ý hơn nhiều là kế hoạch mở rộng: trong chiến lược 5 năm tới, Việt Nam tiếp tục là một trong các thị trường ưu tiên của FinDev Canada. Cơ quan này không chỉ muốn cho vay mà còn chuẩn bị mở sang hỗ trợ kỹ thuật và đầu tư mua cổ phần, cổ phiếu doanh nghiệp nội địa. Điều này đồng nghĩa khu vực tư nhân Việt Nam, nếu đáp ứng tiêu chuẩn môi trường và quản trị, có thể tiếp cận nguồn vốn dài hạn với chi phí hợp lý để đầu tư vào các dự án hạ tầng bền vững.
Một câu nói đáng trích dẫn là đánh giá của lãnh đạo FinDev Canada rằng Việt Nam là thị trường có nhiều tiềm năng, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính khí hậu. Khác với vốn thương mại thuần túy, loại vốn này đi kèm yêu cầu khắt khe nhưng bù lại tạo ra kỷ luật phát triển xanh mà Việt Nam đang thiếu.
Lưới điện hiện đại, lưu trữ năng lượng và hạ tầng bền vững: tâm điểm dòng vốn mới
Điểm đáng nói nhất trong làn sóng đầu tư Canada Việt Nam lần này là sự dịch chuyển trọng tâm sang các cấu phần cứng của quá trình chuyển đổi xanh. FinDev Canada tuyên bố mong muốn mở rộng đầu tư vào hiện đại hóa lưới điện, lưu trữ năng lượng, hạ tầng bền vững và nông nghiệp. Định chế này đang nhắm tới các dự án nâng cấp lưới điện hiện đại, hệ thống lưu trữ năng lượng và xây dựng cơ sở hạ tầng bền vững.
Đây là những “nút thắt cổ chai” quyết định xem Việt Nam có tận dụng được cơ hội tăng trưởng xanh hay không. Lưới điện hiện đại là điều kiện tiên quyết để tích hợp các nguồn năng lượng mới, trong khi hạ tầng bền vững và nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu lại là tuyến phòng thủ trước rủi ro thiên tai và gián đoạn chuỗi cung ứng. Các lĩnh vực được hai bên cùng ưu tiên gồm tài chính khí hậu, cơ sở hạ tầng bền vững, chuyển đổi năng lượng và nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu.
Nếu biết tận dụng, đây là cơ hội vàng để Việt Nam kéo khu vực tư nhân vào cuộc chơi hạ tầng, thay vì tiếp tục phụ thuộc quá nhiều vào ngân sách nhà nước. Dòng vốn có điều kiện chặt chẽ buộc các dự án phải tính toán vòng đời công trình, phát thải, khả năng chống chịu – những yếu tố mà nhiều dự án hạ tầng trong nước vẫn xem nhẹ.
Doanh nghiệp Việt Nam được gì từ sự bắt tay tài chính cấp bộ trưởng?
Cuộc gặp song song giữa Bộ trưởng Tài chính Việt Nam và Bộ trưởng Tài chính Canada không chỉ mang tính nghi lễ. Hai bộ trưởng đã trao đổi về định hướng hợp tác tài chính và phát triển, trong đó có việc triển khai kế hoạch hành động thực hiện Tuyên bố chung nâng cấp quan hệ lên đối tác chiến lược. Điều này mở ra khung chính sách ổn định, tạo niềm tin cho các định chế như FinDev Canada và các quỹ đầu tư, quỹ hưu trí Canada đang được khuyến khích tham gia vào các dự án tại Việt Nam.
Về phía nhu cầu, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đặt mục tiêu duy trì tăng trưởng cao, thúc đẩy tăng trưởng xanh, chuyển đổi năng lượng và phát triển khu vực tư nhân bền vững. Để làm được điều đó, Việt Nam cần lượng vốn dài hạn lớn với chi phí hợp lý cho hạ tầng giao thông, cảng biển, logistics, năng lượng và nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu. Việc cơ quan tài chính Canada chuẩn bị chuyển giao bộ tiêu chuẩn giải ngân sang Việt Nam sẽ giúp doanh nghiệp tư nhân có lộ trình rõ ràng để tiếp cận nguồn vốn này, miễn là họ đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật về môi trường.
Nói thẳng, sân chơi đang mở nhưng luật chơi rất khắt khe. Doanh nghiệp Việt Nam muốn chạm tới dòng vốn này phải nâng cấp toàn diện từ báo cáo phát thải, quản trị rủi ro khí hậu cho tới minh bạch tài chính. Ngược lại, ai chậm thích ứng sẽ bị gạt ra khỏi chuỗi cung ứng hạ tầng bền vững đang hình thành.
Chiến lược thu hút vốn bền vững: Việt Nam cần đi trước một bước
Nhìn rộng hơn, hợp tác với Canada là một mảnh ghép trong chiến lược thu hút vốn đầu tư bền vững để hiện đại hóa hạ tầng Việt Nam. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đã nêu rõ nhu cầu cấp thiết về nguồn lực dài hạn cho hạ tầng giao thông, cảng biển và chuỗi logistics, song song với năng lượng và nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu. Đây là những trụ cột hạ tầng nếu không được nâng cấp theo chuẩn xanh sẽ nhanh chóng trở thành gánh nặng chi phí trong tương lai.
Hai bên đã thống nhất một cơ chế phối hợp mang tính kỹ thuật cao: FinDev Canada cung cấp tiêu chuẩn, điều kiện đối với các dự án vay vốn, hỗ trợ kỹ thuật hoặc đầu tư cổ phần; phía Việt Nam sẽ dựa trên đó chọn dự án phù hợp với mục tiêu và tiêu chuẩn đề ra. Cách làm này buộc Việt Nam phải xây dựng sớm một “danh mục dự án chiến lược” đáp ứng chuẩn quốc tế về hạ tầng bền vững.
Kết luận lại, câu hỏi không còn là “Canada sẽ đầu tư bao nhiêu?”, mà là “Việt Nam có đủ nhanh để thiết kế và chuẩn hóa các dự án lưới điện hiện đại, lưu trữ năng lượng và hạ tầng bền vững tương thích với tiêu chuẩn FinDev Canada hay không”. Nếu trả lời được câu hỏi đó bằng hành động trong vài năm tới, Việt Nam có cơ hội biến dòng vốn phát triển hiện nay thành cú hích dài hạn cho tăng trưởng xanh và nâng tầm khu vực tư nhân.
