Khi con nói toàn “flex, chill, đỉnh chóp”: đó là gì trong phát triển xã hội trẻ?
Hiện tượng trẻ Gen Alpha sử dụng slang, nói toàn “gen alpha code” và đòi dùng đồ giống bạn là một dạng hành vi xã hội thể hiện nhu cầu hòa nhập, khẳng định bản sắc cá nhân và tìm kiếm vị trí trong nhóm bạn, chứ không chỉ là đua đòi hay học theo thói xấu. Trẻ ngày nay tiếp xúc với mạng xã hội, video ngắn, game và các nội dung trực tuyến từ khá sớm, nên thế giới của các em và gen alpha hành vi khác xa những gì cha mẹ từng trải qua. Những câu như “Ơ kìa!”, “ảo thật đấy!”, “đỉnh chóp!”, “flex”, “chill” xuất hiện dày đặc trong cuộc trò chuyện của trẻ. Đó là một phần của slang của trẻ em, đồng thời là “mật mã” giúp trẻ cảm thấy mình thuộc về nhóm. Nếu cha mẹ chỉ nghe lạ tai mà vội kết luận con hỗn, hư, đang “học thói xấu”, thì rất dễ bỏ lỡ bức tranh sâu hơn về phát triển xã hội trẻ.
Slang, “hot trend” và nhu cầu được công nhận: bình thường nhưng cần ranh giới
Đằng sau việc trẻ nói toàn câu “hot trend” là mong muốn được hòa nhập với bạn bè: hiểu và dùng chung “mật mã” để không bị đứng ngoài. Ở tuổi tiểu học, ảnh hưởng bạn bè mạnh hơn nhiều so với lời nhắc của cha mẹ, nên trẻ bắt chước bạn bè về cách nói, cách cười, cách chèn từ tiếng Anh… để cảm thấy mình là một phần của tập thể. Đây là bước phát triển ngôn ngữ và bản sắc xã hội bình thường, không phải tự động đồng nghĩa với lệch chuẩn. Vấn đề chỉ nảy sinh khi một số nội dung trên mạng tục tĩu, xúc phạm hoặc mang tính chế giễu người khác. Trẻ chưa đủ khả năng phân biệt đâu là trò đùa vô hại và đâu là lời gây tổn thương, nên có thể vô thức biến nói xấu, châm chọc thành cách thể hiện thân thiết. Cha mẹ không nên cấm sạch mọi câu “hot trend”, mà cần dạy con: câu nào được dùng, ở đâu, với ai, trong hoàn cảnh nào.
Đòi đồng hồ, balo, đồ sưu tầm giống bạn: tín hiệu thuộc về nhóm chứ không hẳn đua đòi
Khi con khăng khăng: “Các bạn trong lớp đều dùng loại này”, “Không cùng loại thì không kết bạn được”, nhiều phụ huynh lập tức dán nhãn đua đòi hoặc lệ thuộc bạn bè. Nhưng thực tế, thứ trẻ cần đôi khi không phải chiếc đồng hồ, đôi giày hay món đồ sưu tầm, mà là cảm giác mình không bị bỏ lại phía sau. Đòi dùng đồ giống bạn là cách trẻ nói: “Con muốn được ở cùng nhóm”, “Con muốn thấy mình giống các bạn” – đó là nhu cầu thuộc về nhóm và xác lập vị trí xã hội khá điển hình trong phát triển xã hội trẻ. Huy hiệu, thẻ bài, móc khóa, đồ anime, truyện tranh hay vật phẩm liên quan đến game giúp trẻ tìm được “đồng minh” cùng sở thích. Vấn đề trở nên đáng lo khi trẻ tin rằng: “Mình phải có món đồ này thì các bạn mới công nhận mình”, rồi liên tục đòi phiên bản mới, phiên bản giới hạn hoặc đồ hiếm, thậm chí tìm cách giấu cha mẹ để mua.
Khi nào là bắt chước bình thường, khi nào là tín hiệu cảnh báo cần can thiệp?
Trẻ bắt chước bạn bè là một phần tất yếu của học hỏi xã hội, nhưng cha mẹ cần phân biệt động cơ phía sau. Một bên là: con dùng slang của trẻ em, sưu tầm vì thấy vui, thích nhân vật, thấy nhóm bạn thú vị. Bên còn lại là: con sợ bị chê, bị loại khỏi nhóm nên ép bản thân phải mua, phải nói, phải chơi giống y hệt. Lúc này, cha mẹ cần giúp con phân biệt hai điều: “Con mua vì con thật sự thích” và “Con mua vì sợ không có thì bị bạn bè chê” – đó là hai động cơ hoàn toàn khác nhau. Tín hiệu cảnh báo khác là khi tình bạn trở thành áp lực: con buồn bã, mất ngủ chỉ vì không được ngồi cạnh, không được vào chung đội, hoặc cả nhóm cô lập một bạn, không cho chơi, không trả lời tin nhắn, chặn tài khoản, đưa chuyện riêng tư lên nhóm chat. Đây có thể là dấu hiệu bắt nạt tinh thần, cần được người lớn chú ý nghiêm túc.
Cha mẹ nên làm gì: đừng vội mắng, hãy đồng hành thông minh với gen alpha hành vi
Thế giới của trẻ ngày nay khác xa thời thơ ấu của cha mẹ, nên phản ứng kiểu “ngày xưa bố mẹ…” thường không giúp được con. Khi thấy con nói “gen alpha code”, đòi đồ giống bạn, điều đầu tiên không phải là mắng, mà là hỏi: “Đằng sau mong muốn này, con đang sợ điều gì? Con đang cần điều gì?”. Một tình bạn lành mạnh cần có sự tôn trọng, tự do và ranh giới; không ai bị buộc phải nói giống nhau, mua giống nhau, chơi giống nhau mới được chấp nhận. Cha mẹ có thể lắng nghe trước, sau đó cùng con đặt giới hạn: con được quyền có sở thích, được dùng một số slang, nhưng phải tôn trọng người khác, không xúc phạm, không dùng đồ hay lời nói để đo giá trị bạn bè. Đừng “đóng cửa” thế giới của con bằng cấm đoán mù quáng; hãy bước vào đó, hiểu cách phát triển xã hội trẻ hôm nay, rồi từ đó dạy con cách đứng vững trong ảnh hưởng bạn bè mà vẫn giữ được bản thân.
