Cắt giảm cuộc thi học sinh là gì và vì sao lại rộ lên lúc này?
Cắt giảm cuộc thi học sinh là xu hướng các địa phương rà soát, loại bỏ hoặc tinh gọn những kỳ thi, hội thi, phong trào mang tính hình thức, trùng lặp, chuyển trọng tâm từ thành tích sang phát triển năng lực, nhằm giảm áp lực học tập và tạo môi trường giáo dục lành mạnh, cân bằng hơn cho cả học sinh lẫn giáo viên. Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Bắc Ninh đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục rà soát, cắt giảm các cuộc thi, hội thi, giao lưu, phong trào mang tính hình thức, trùng lặp, gây áp lực cho học sinh, nhà giáo và cơ sở giáo dục. Tại Hà Tĩnh, các trường điều chỉnh cách tổ chức theo Công văn 5922 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, tập trung hơn vào hoạt động chuyên môn, chất lượng mỗi giờ học và sự tiến bộ của học sinh. Đây không phải động thái đơn lẻ mà là tín hiệu một thay đổi chính sách giáo dục có chủ đích để giảm tải học sinh, cắt giảm áp lực thi cử và bệnh thành tích.
Bắc Ninh, Hà Tĩnh, TP.HCM đang thay đổi cụ thể ra sao?
Bắc Ninh đi khá thẳng vào trọng tâm: cắt giảm các cuộc thi, hội thi, giao lưu, phong trào hình thức, trùng lặp, gây áp lực; đồng thời không yêu cầu giáo viên làm hồ sơ, sổ sách, biểu mẫu, báo cáo không cần thiết. Quan điểm ở đây khá rõ: giảm thi, giảm giấy tờ để trả thời gian lại cho việc dạy – học thật. Với những cuộc thi, thủ tục vẫn còn bất cập, nhà trường được yêu cầu tổng hợp, đề xuất để Sở xem xét, báo cáo lên cấp trên để điều chỉnh hoặc cắt giảm tiếp. Hà Tĩnh thì chuyển dần từ cuộc thi nặng điểm số sang hoạt động gắn với kỹ năng chuyên môn như giao lưu tiếng Anh, STEM/STEAM, trải nghiệm, văn hóa nghệ thuật, thể thao, chuyển đổi số, AI theo hướng tự nguyện, không xếp hạng. TP.HCM công bố chỉ còn 5 hoạt động học thuật cấp thành phố (thi học sinh giỏi lớp 9, 12; Olympic lớp 11; một số hội thi ngoại ngữ, kỹ thuật, khoa học kỹ thuật không bắt buộc), trong đó một số cuộc thi quen thuộc như Olympic lớp 10, Văn hay – Chữ tốt, Lớn lên cùng sách đã dừng. Ngành giáo dục TP.HCM cũng yêu cầu không tổ chức kỳ thi học sinh giỏi cấp trường, trừ khi để tuyển đội thi cấp trên.
Áp lực học tập được gỡ bỏ như thế nào với thầy và trò?
Điều quan trọng phụ huynh cần nhận ra: cắt giảm cuộc thi học sinh không phải là làm nghèo trải nghiệm, mà là gỡ bớt áp lực học tập vô lý. Giáo viên không còn phải ôm thêm hàng loạt hồ sơ, sổ sách, báo cáo chỉ để phục vụ thi đua. Một giáo viên Văn ở Hà Tĩnh chia sẻ rằng việc tinh gọn cuộc thi giúp giảm áp lực công việc và, quan trọng hơn, tạo thêm thời gian cho nghiên cứu, đổi mới và nâng chất từng tiết dạy. Với giáo viên mầm non, từ năm học 2026–2027, nhà trường sẽ không tổ chức các phong trào bắt giáo viên làm đồ dùng, đồ chơi để đi thi nữa. Đồ chơi, học liệu sẽ được làm theo nhu cầu thật của trẻ, phục vụ trực tiếp cho hoạt động học và chơi, thay vì chạy theo tiêu chí chấm điểm. Về phía học sinh, khi áp lực tham gia cuộc thi được giảm, các em có nhiều thời gian và cơ hội chọn hoạt động phù hợp với hứng thú và năng lực của mình. Nói cách khác, cuộc chơi được mở rộng cho nhiều em, không chỉ cho nhóm “con nhà người ta” chuyên đi thi và lấy giải.
Lo ngại mất động lực cạnh tranh: nỗi sợ có phần cường điệu
Nhiều phụ huynh sợ rằng ít kỳ thi sẽ làm con mất động lực phấn đấu. Nỗi lo này dễ hiểu, nhưng phần lớn đang phóng đại vai trò của giải thưởng. Khi thi cử bị lạm dụng, mục tiêu ban đầu dễ bị méo mó: thay vì giúp học sinh tiến bộ, cuộc thi trở thành cuộc đua thành tích của người lớn. Thực tế, Hà Tĩnh không “xóa sạch” cạnh tranh mà chuyển nó sang chất lượng công việc và tiến bộ của từng giáo viên, học sinh trong công việc hàng ngày. Các trường được khuyến khích nhân rộng mô hình, cách làm hay, tập trung vào việc dạy và học thực chất. TP.HCM cũng không cấm sân chơi; Sở còn khuyến khích các hoạt động giao lưu tiếng Anh, STEM/STEAM, trải nghiệm, nghệ thuật, chuyển đổi số, AI… nhưng theo tinh thần vui tươi, tự nguyện, thiết thực, không dùng kết quả, số giải để đánh giá chất lượng dạy học hay thi đua. Nói cách khác, cạnh tranh vẫn có, nhưng là cạnh tranh về năng lực thật, không phải số huy chương.
Cha mẹ nên làm gì trong bối cảnh giảm tải học sinh?
Với xu hướng cắt giảm cuộc thi học sinh để giảm tải học sinh, điểm mấu chốt là phụ huynh phải điều chỉnh lại kỳ vọng. Thứ nhất, đừng đồng nhất giá trị của con với số bằng khen. Khi hệ thống thi cử được tinh gọn, “hồ sơ đẹp” không còn là con đường duy nhất. Thứ hai, hãy chủ động tìm hiểu các sân chơi mới của trường: câu lạc bộ toán, văn, tiếng Anh, nghệ thuật, thể thao, STEM/STEAM, hoạt động trải nghiệm… Đây là nơi con học kỹ năng, khám phá sở thích thay vì chạy theo giải thưởng. Thứ ba, thay vì hỏi “Con được mấy giải?”, hãy hỏi “Con học được gì từ hoạt động đó?”. Chính cách đặt câu hỏi của cha mẹ sẽ quyết định con xem học tập là cuộc đua hay hành trình phát triển bản thân. Về phía nhà trường, chủ trương đã khá rõ: các cuộc thi, sân chơi được phép tổ chức nhưng phải có mục tiêu thiết thực, phù hợp chương trình, không phát sinh chi phí bắt buộc và không trở thành căn cứ đánh giá thi đua. Đây là cơ hội để gia đình – nhà trường bắt tay xây lại thước đo thành công của trẻ cho lành mạnh hơn.
