Đề xuất phí OPT: một rào cản khổng lồ được dựng lên
Đề xuất thu phí sinh viên quốc tế Mỹ trong chương trình OPT là một thay đổi chính sách nhập cư Trump nhằm buộc các trường đại học trả một khoản chi rất lớn cho mỗi hồ sơ xin phép làm việc tạm thời liên quan đến ngành học của du học sinh, trong hoặc sau khi tốt nghiệp, qua đó tạo một rào cản tài chính nghiêm trọng đối với con đường ở lại và làm việc tại Mỹ của họ. Cốt lõi của đề xuất là: Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) muốn gắn việc cấp phép OPT và các lộ trình làm việc sau tốt nghiệp với một mức phí mới mà trường phải nộp cho mỗi sinh viên tham gia, đồng thời mở đường để chuyển gánh nặng này sang chính du học sinh hoặc doanh nghiệp tuyển dụng. Đây không đơn thuần là điều chỉnh kỹ thuật, mà là một cú xoay trục chính sách đánh trực diện vào visa làm việc du học sinh – vốn từ lâu được xem là bước đệm cho con đường sự nghiệp toàn cầu.
Lý do được nêu ra: chống gian lận hay siết nhập cư có chủ đích?
Chính quyền Trump diễn giải đề xuất như một công cụ chống gian lận thị thực hơn là một bức tường mới đối với sinh viên quốc tế. DHS cho rằng chương trình OPT đã “phát triển vượt tầm kiểm soát”, trở thành kênh đưa lao động nước ngoài giá rẻ vào Mỹ và tạo điều kiện cho các hành vi gian lận. Cơ quan này dẫn điều tra phát hiện hàng chục nghìn du học sinh khai làm việc tại những địa chỉ là tòa nhà bỏ trống hoặc văn phòng khóa cửa, cùng các dấu hiệu như nhân viên không tồn tại và giao dịch tài chính bất thường. Nhưng đặt dữ liệu này trong bối cảnh rộng hơn, khó có thể xem đây là động thái trung lập. Theo tường thuật, sinh viên quốc tế đã trở thành một trong những mục tiêu nổi bật trong chính sách nhập cư Trump nhiệm kỳ thứ hai, với hàng loạt động thái siết visa, thu hồi thị thực, tăng kiểm tra hồ sơ và giới hạn thời gian lưu trú. Đề xuất phí mới vì thế giống một mảnh ghép tiếp theo trong chiến lược tổng thể: làm cho việc đến và ở lại Mỹ khó khăn, tốn kém, kém chắc chắn hơn.
Tác động thực tế lên du học sinh và các trường đại học
Về mặt lý thuyết, phí này do trường chi trả. Nhưng DHS đã thẳng thắn thừa nhận các trường có thể chuyển nghĩa vụ tài chính cho sinh viên hoặc nhà tuyển dụng. Nghĩa là, với đa số du học sinh vốn đã phải lo học phí cao, chi phí sinh hoạt và rủi ro visa, con đường tận dụng chương trình OPT 70000 USD mà đề xuất nhắm tới sẽ biến thành một cánh cửa gần như đóng lại. Một khảo sát của Institute for Progress cho thấy phần lớn sinh viên quốc tế có kế hoạch dùng OPT; nếu phí mới áp dụng, số người cho biết họ vẫn có khả năng tìm cách ở lại Mỹ giảm khoảng 80% theo kết quả khảo sát. Đây là con số cho thấy mức độ “hủy động lực” khủng khiếp. Với các trường, OPT không chỉ là một dịch vụ bổ trợ, mà là một phần lời hứa giá trị của giáo dục Mỹ: học xong có cơ hội làm việc. Giới giáo dục cảnh báo chính rào cản này sẽ làm Mỹ kém hấp dẫn hơn, bởi cơ hội làm việc sau tốt nghiệp là lý do quan trọng khi sinh viên quốc tế lựa chọn điểm đến du học. Nếu cánh cửa OPT khép lại, việc tuyển sinh quốc tế – nguồn thu học phí lớn của nhiều trường – sẽ khó tránh suy giảm, đúng lúc họ đã chứng kiến lượng sinh viên mới giảm tới hai chữ số trong các mùa tuyển sinh gần đây.
Visa làm việc du học sinh và vòng tròn H-1B – OPT bị bóp nghẹt
Trong hệ sinh thái nhân lực tri thức, OPT là cầu nối mềm giữa giảng đường và thị trường lao động Mỹ. Nó cho phép du học sinh làm việc tạm thời trong chuyên ngành để tích lũy kinh nghiệm, trước khi có thể chuyển sang thị thực lao động H-1B – loại visa cho phép doanh nghiệp Mỹ tuyển lao động nước ngoài trong những ngành nghề chuyên môn. Chính quyền Trump xem việc lạm dụng OPT như một cách né quy định H-1B, và dùng phí sinh viên quốc tế Mỹ như một “van giảm áp” – buộc trường phải lựa chọn kỹ ai được đề cử, siết lại quy mô chương trình. Nhưng ở góc độ cạnh tranh toàn cầu, đây là nước đi tự trói tay. Các lĩnh vực STEM của Mỹ đang thiếu nhân lực; OPT được đánh giá là nguồn bổ sung quan trọng, vừa giúp sinh viên quốc tế rèn nghề, vừa giúp doanh nghiệp lấp khoảng trống kỹ thuật. Todd Schulte, Chủ tịch FWD.us, cảnh báo nếu chính sách này được thông qua, Mỹ sẽ tự làm suy yếu khả năng cạnh tranh trong cuộc đua thu hút nhân tài toàn cầu, đặc biệt ở STEM. Nói cách khác, để phòng ngừa một phần gian lận chưa được giải quyết bằng kiểm tra và chế tài thông minh, chính quyền chọn giải pháp khiến cả hệ thống tuyển dụng hiền lành cũng bị “trừng phạt” theo.
Cuộc xung đột pháp lý và tương lai sức cạnh tranh giáo dục Mỹ
Đề xuất chưa có hiệu lực ngay. Văn bản đã được đăng trên Công báo Liên bang và sẽ nhận ý kiến đến ngày 9/11, trong một giai đoạn tham vấn công chúng kéo dài khoảng 60 ngày trước khi DHS có thể ban hành chính thức. Trong thời gian đó, nhiều tổ chức giáo dục và nhóm vận động nhân tài đã chuẩn bị sẵn cho trận chiến pháp lý. Các biện pháp siết sinh viên quốc tế trước đây của chính quyền Trump từng nhiều lần bị tòa án chặn, từ việc giới hạn thời gian lưu trú tối đa đến việc áp phí với thị thực H-1B mới. Doug Rand, Giám đốc một quỹ vận động nhân tài STEM, thậm chí cho rằng DHS không có thẩm quyền áp đặt phí này và dự đoán đề xuất khó đứng vững trước tòa. Tuy vậy, ngay cả nếu nó bị bác, tín hiệu gửi tới sinh viên và trường đại học toàn cầu đã khá rõ: khí hậu chính sách nhập cư Trump đang ngày càng lạnh với du học sinh. Các nước muốn thu hút nhân tài chỉ cần đứng ngoài quan sát cũng thấy cơ hội. Mỹ từng xây dựng lợi thế trên chính sức hấp dẫn của hệ thống visa làm việc du học sinh; nếu tiếp tục xem họ là mục tiêu để siết thay vì là đối tác để bảo vệ khỏi gian lận, lợi thế ấy sẽ bị bào mòn. Câu hỏi đặt ra không phải liệu chính sách này có thu đủ phí, mà là liệu nước Mỹ có sẵn sàng đánh đổi hình ảnh “điểm đến của nhân tài” để theo đuổi một cách tiếp cận nhập cư đầy tính trừng phạt.
