G20 bế tắc vì Trung Quốc: cuộc họp tài chính hay mặt trận thương mại?
Cuộc đối đầu thương mại Mỹ Trung Quốc tại G20 là sự kiện nơi Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent công khai chỉ trích Trung Quốc vì thặng dư thương mại và các chính sách bị cho là bóp méo thị trường, khiến nhóm nền kinh tế lớn nhất thế giới không đạt được tuyên bố chung và làm sâu thêm các rạn nứt trong hệ thống thương mại toàn cầu. Đây không còn là một cuộc tranh luận kỹ thuật về số liệu, mà là bước leo thang mới trong cạnh tranh địa chính trị: Washington muốn biến G20 thành diễn đàn siết chặt Bắc Kinh, trong khi Trung Quốc cố ngăn mọi ngôn ngữ có thể hợp thức hóa làn sóng rào cản thương mại mới. Vấn đề cốt lõi không phải là câu chữ của thông cáo, mà là câu hỏi: ai sẽ định hình luật chơi của thương mại toàn cầu trong giai đoạn mất cân bằng kinh tế kéo dài hiện nay?
Lập luận của Bessent: thặng dư khổng lồ, hàng giá rẻ và lời kêu gọi rào cản thương mại
Từ góc nhìn Washington, câu chuyện rất rõ: thặng dư thương mại khổng lồ của Trung Quốc đã trở thành rủi ro hệ thống cho toàn cầu và không thể tiếp tục được dung thứ. Scott Bessent gọi Trung Quốc là nền kinh tế có thặng dư tài khoản vãng lai lớn nhất và không bền vững, đồng thời cáo buộc các nền kinh tế phi thị trường đang "liên tục đẩy hàng hóa giá rẻ ra thế giới". Đây chính là cách ông đóng khung vấn đề như một dạng bán phá giá hàng hóa, khiến các nước sản xuất khác chịu áp lực nặng nề. Theo ông, việc Mỹ tăng thuế đã khiến dòng hàng Trung Quốc chuyển hướng sang châu Âu và Mỹ Latinh, đẩy các đối tác này vào thế buộc phải dựng thêm rào cản thương mại nếu muốn bảo vệ ngành sản xuất và việc làm trong nước.
Mất cân bằng kinh tế và nỗi lo bán phá giá hàng hóa: không còn là chuyện riêng của Mỹ
Điểm đáng chú ý là luận điệu của Mỹ không còn bị cô lập: nhiều tiếng nói trong G20 cũng coi Trung Quốc là nguồn gốc chính của mất cân bằng kinh tế toàn cầu, dù thừa nhận chính Mỹ và châu Âu cũng có trách nhiệm điều chỉnh bản thân. Hàng hóa Trung Quốc bán phá giá – từ xe điện đến chất bán dẫn – đang gây sức ép lớn lên các nhà sản xuất tại châu Âu, khi đồng nhân dân tệ bị cáo buộc định giá thấp và xuất khẩu được trợ cấp mạnh. Lập luận của Bessent vì vậy được tiếp sức bởi nỗi lo rất thực: nếu không siết lại, làn sóng hàng giá rẻ sẽ "hút cạn" động lực tăng trưởng và cơ hội việc làm tại những nền kinh tế mở hơn nhưng kém chủ động về chính sách công nghiệp. Trong bối cảnh đó, rào cản thuế quan và phi thuế quan dễ dàng được trình bày như biện pháp phòng vệ chính đáng.
Đề xuất rào cản thương mại: giải pháp cần thiết hay mồi lửa cho cuộc chiến mới?
Bessent kêu gọi các nước G20 xem xét lại toàn bộ quan hệ thương mại với Trung Quốc, bao gồm khả năng áp thêm rào cản thương mại để thu hẹp mất cân bằng kinh tế và ép Bắc Kinh thúc đẩy tiêu dùng nội địa thay vì xuất khẩu sang phần còn lại của thế giới. Ở tầng bề mặt, đây là một chiến lược phòng vệ hợp lý: bảo vệ doanh nghiệp trong nước, giữ việc làm, tránh tình trạng ngành công nghiệp bị bóp chết bởi hàng nhập khẩu giá rẻ. Nhưng mặt trái rất rõ: nguy cơ trả đũa, đứt gãy chuỗi cung ứng và một vòng xoáy bảo hộ mới có thể kéo tăng trưởng thế giới xuống thấp hơn. Câu hỏi then chốt không phải là có rào cản hay không, mà là liệu các rào cản đó có đi kèm một lộ trình cải tổ cấu trúc – từ Trung Quốc đến Mỹ và châu Âu – để giảm lệ thuộc vào mô hình tăng trưởng dựa trên xuất siêu.
Tín hiệu cho tương lai: thương mại Mỹ Trung Quốc bước vào giai đoạn mặc cả kéo dài
Dù phát ngôn cứng rắn tại G20, Bessent vẫn để ngỏ cánh cửa thỏa hiệp song phương: trước thượng đỉnh Mỹ – Trung, hai bên sẽ bàn khả năng giảm thuế với những mặt hàng không chiến lược, đồng thời tiếp tục đối thoại về các "hàng rào" trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Điều này cho thấy Washington muốn tách bạch hai tầng: siết Trung Quốc trên mặt trận cấu trúc (thặng dư, trợ cấp, bán phá giá hàng hóa) nhưng vẫn linh hoạt ở các mảng ít nhạy cảm để tránh phá vỡ hoàn toàn thương mại Mỹ Trung Quốc. Về phần mình, Bắc Kinh khẳng định cần nhìn nhận mất cân bằng toàn cầu một cách "toàn diện, khách quan và cân bằng", kêu gọi bảo vệ thương mại tự do và toàn cầu hóa bao trùm, qua đó cố gắng đảo ngược câu chuyện từ bị cáo buộc thành bên kêu gọi đối thoại. Cuộc đọ sức này vì thế sẽ không kết thúc bằng một tuyên bố G20, mà là chuỗi mặc cả kéo dài nhiều năm.
