Ưu tiên số 1: Mua thực phẩm có truy xuất nguồn gốc rõ ràng
Mua sắm thực phẩm an toàn là quá trình người tiêu dùng chủ động truy xuất nguồn gốc, kiểm tra điều kiện bảo quản và chọn điểm bán đáng tin cậy để giảm tối đa rủi ro cho sức khỏe gia đình. An toàn thực phẩm luôn là lĩnh vực được cơ quan quản lý coi là ưu tiên vì tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Lựa chọn tốt nhất cho đa số người là chỉ mua thực phẩm có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, nhãn mác đầy đủ và điều kiện bảo quản đúng hướng dẫn nhà sản xuất. Đây là cách đơn giản nhưng hiệu quả nhất để kiểm soát chất lượng trong bối cảnh thị trường có nhiều sản phẩm đóng gói, đồ ăn vặt trôi nổi, khó kiểm chứng. Khi bạn kiểm tra được nguồn gốc, bạn đang chủ động mua sắm an toàn chứ không phó mặc sức khỏe cho may rủi.
Tại các cửa hàng bán lẻ, hãy ưu tiên sản phẩm có nhãn rõ ràng, ghi đủ tên cơ sở sản xuất, địa chỉ, hạn sử dụng và hướng dẫn bảo quản. Cơ quan quản lý đã chỉ ra rằng nhiều cơ sở bày bán hàng trăm sản phẩm nhưng không xuất trình được hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Đây là tín hiệu cho thấy hệ thống truy xuất nguồn gốc bị bỏ trống, đồng nghĩa nguy cơ khó kiểm soát về chất lượng, điều kiện sản xuất và thời hạn sử dụng. Câu nói đáng nhớ là: “thực phẩm không rõ nguồn gốc rất khó kiểm soát về chất lượng, điều kiện sản xuất cũng như thời hạn sử dụng”. Khi nhìn thấy nhãn mác mờ, thiếu thông tin hoặc người bán lúng túng khi được hỏi về nơi sản xuất, tốt nhất bạn nên bỏ qua và chọn sản phẩm khác có thông tin minh bạch.
Cách nhận diện và tránh thực phẩm không rõ nguồn gốc
Để mua sắm an toàn, bạn cần học cách nhận diện những dấu hiệu cảnh báo thực phẩm không rõ nguồn gốc. Tình huống một hộ kinh doanh bày bán hàng trăm sản phẩm mà không có bất kỳ hóa đơn, chứng từ hợp lệ nào cho thấy rủi ro lớn với người tiêu dùng. Khi truy xuất nguồn gốc bị bỏ qua, cơ quan chức năng buộc phải xử phạt và tiêu hủy toàn bộ số hàng hóa vì không thể kiểm soát chất lượng. Bạn có thể áp dụng những nguyên tắc đơn giản: tránh thực phẩm không nhãn hoặc nhãn in sơ sài; không mua hàng mà người bán né tránh khi bạn hỏi về nhà sản xuất; và không chấp nhận sản phẩm được bảo quản sai hướng dẫn ví dụ như sữa chua phải giữ lạnh nhưng lại để ở nhiệt độ phòng.
Một yếu tố quan trọng khác là quan sát điều kiện bảo quản tại điểm bán. Việc kiểm soát chất lượng không chỉ nằm ở khâu sản xuất mà kéo dài đến toàn bộ quá trình trưng bày, vận chuyển và bán lẻ. Cơ quan quản lý nhấn mạnh việc kiểm soát nguồn gốc và điều kiện bảo quản là yêu cầu bắt buộc với cơ sở kinh doanh. Nếu bạn thấy các sản phẩm cần lạnh lại đặt ngoài nắng, hàng khô ẩm mốc hoặc bao bì hư hỏng, đây là dấu hiệu nên tránh. Đồng thời, hãy cẩn trọng với các loại thực phẩm đóng gói, đồ ăn vặt nhập lậu, hàng xách tay không có nhãn phụ tiếng Việt, vì khả năng cao là không đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Chỉ cần kiên quyết nói không với những dấu hiệu trên, bạn đã loại bỏ được phần lớn rủi ro từ thực phẩm trôi nổi.
Vì sao khâu bán lẻ là tuyến phòng thủ quyết định
Khâu bán lẻ là nơi thực phẩm tiếp xúc trực tiếp với người tiêu dùng, nên đây phải là tuyến phòng thủ quyết định trong kiểm soát chất lượng. Các chương trình kiểm tra gần đây cho thấy lực lượng chức năng không chỉ tập trung vào cơ sở sản xuất hay kho lớn, mà đã mở rộng sang cửa hàng tạp hóa, chợ và điểm bán lẻ ở khu vực đông dân cư. Vụ việc phát hiện 675 sản phẩm không chứng minh được nguồn gốc cho thấy nếu bỏ trống khâu bán lẻ, mọi nỗ lực đảm bảo an toàn thực phẩm từ trước đó có thể bị vô hiệu. Cơ quan quản lý thị trường đang tăng cường bám sát diễn biến thị trường, phối hợp nhiều lực lượng để xử lý nghiêm các hành vi vi phạm về an toàn thực phẩm cũng như kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc.
Đối với người tiêu dùng, lợi ích của việc siết chặt kiểm tra tại khâu bán lẻ là rất rõ: môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh lành mạnh, và quyền lợi được bảo vệ tốt hơn. Tuy nhiên, bạn không nên chỉ trông chờ vào cơ quan chức năng. Hãy tận dụng các cam kết an toàn thực phẩm mà nhiều cửa hàng đã ký với nhà nước để chọn điểm mua sắm an toàn hơn. Khi thấy thông báo cam kết, giấy chứng nhận hoặc biển nhắc nhở về điều kiện bảo quản, đó thường là dấu hiệu cho thấy người bán ý thức hơn về trách nhiệm pháp lý và xã hội. Một câu đáng trích là: “Việc tăng cường tuyên truyền kết hợp kiểm tra thực tế hướng đến xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng”.
Chợ nông sản: Lựa chọn đáng tin để tăng mức an toàn
Bên cạnh siêu thị và cửa hàng, chợ nông sản địa phương đang trở thành lựa chọn ngày càng được ưu tiên để nâng cao mức an toàn thực phẩm. Khi xảy ra các vụ bùng phát bệnh liên quan đến ký sinh trùng, người tiêu dùng đã chuyển thói quen mua sắm sang những nơi họ có thể thấy rõ cách thực phẩm được trồng, đóng gói và vận chuyển. Tại một số khu vực, lượng khách đến chợ nông sản tăng tới 30%, nhiều sạp hàng thường xuyên bán hết trước giờ đóng cửa. Lý do rất cụ thể: các chợ này mang lại giá trị minh bạch, giúp người mua trực tiếp hỏi nông dân về quy trình sản xuất, thời gian thu hoạch và cách vận chuyển. Dù giá có thể cao hơn, người mua vẫn chấp nhận chi trả để đổi lấy cảm giác an tâm.
Khi lựa chọn chợ nông sản, bạn nên ưu tiên các phiên chợ có tổ chức, có ban quản lý và quy định rõ về truy xuất nguồn gốc. Hãy tìm những sạp ghi tên trang trại, vùng trồng hoặc có bảng thông tin sản phẩm. Nhiều nông dân cho biết khi xảy ra sự cố, khách hàng muốn mua thực phẩm từ những người họ biết và tin tưởng. Điều này cho thấy mối quan hệ trực tiếp giữa người mua và người bán giúp kiểm soát chất lượng tốt hơn so với chuỗi cung ứng quá dài. Tuy nhiên, chợ nông sản không phải nơi miễn trừ rủi ro; bạn vẫn cần quan sát điều kiện bảo quản, tránh thực phẩm để dưới đất, không che chắn hoặc có dấu hiệu hư hỏng. Kết hợp ưu thế về minh bạch của chợ nông sản với thói quen kiểm tra kỹ càng, bạn sẽ xây dựng được chiến lược mua sắm an toàn chủ động cho cả gia đình.
Hướng dẫn nhanh: Kiểm tra truy xuất nguồn gốc và chất lượng tại quầy
Để biến kiến thức an toàn thực phẩm thành thói quen hàng ngày, bạn có thể áp dụng một quy trình kiểm tra nhanh ngay tại quầy. Trước hết, đọc nhãn sản phẩm để xác định tên nhà sản xuất, địa chỉ, hạn sử dụng và hướng dẫn bảo quản. Nếu thiếu các thông tin này hoặc chữ in mờ, hãy chuyển sang sản phẩm khác. Tiếp theo, quan sát điều kiện bảo quản: hàng lạnh phải để tủ mát, không đặt gần nguồn nhiệt; hàng khô phải khô, sạch, không có dấu hiệu ẩm mốc. Cuối cùng, hỏi người bán về nguồn hàng. Nếu họ không thể cung cấp hóa đơn, chứng từ hoặc trả lời mơ hồ về xuất xứ, đó là dấu hiệu bạn nên dừng lại.
Bạn cũng nên ưu tiên các điểm bán thể hiện rõ cam kết tuân thủ quy định an toàn thực phẩm, vì đây là những nơi đã được phổ biến và ký cam kết với cơ quan quản lý về việc chỉ bán hàng có nguồn gốc hợp pháp, bảo quản đúng điều kiện. Khi kết hợp kiểm tra cá nhân với hệ thống kiểm soát chất lượng của nhà nước, việc mua sắm an toàn trở nên dễ thực hiện hơn nhiều. Đừng quên đa dạng hóa nguồn cung: có thể mua hàng thiết yếu ở siêu thị, nhưng trái cây, rau củ nên ưu tiên chợ nông sản uy tín để tận dụng lợi thế minh bạch về truy xuất nguồn gốc. Sự chủ động của bạn không chỉ bảo vệ gia đình mà còn tạo áp lực tích cực buộc nhà bán lẻ tuân thủ tiêu chuẩn an toàn thực phẩm tốt hơn.
