Chuyển đổi năng lượng xanh: Việt Nam chọn con đường hội nhập sâu với châu Âu
Chuyển đổi năng lượng xanh là quá trình tái cấu trúc toàn bộ hệ thống năng lượng theo hướng giảm phát thải, ưu tiên năng lượng sạch, tiết kiệm tài nguyên và phát triển kinh tế tuần hoàn, đồng thời gắn chặt với các chuẩn mực khí hậu, thị trường và công nghệ của các đối tác quốc tế hàng đầu. Nhìn vào các động thái ngoại giao gần đây, có thể thấy Việt Nam không đi một mình trên hành trình này mà chủ động dựa vào quan hệ đối tác chiến lược với EU và các nước Bắc Âu để rút ngắn khoảng cách về công nghệ, tiêu chuẩn và thể chế. Điều này là lựa chọn mang tính chiến lược: hoặc Việt Nam nhảy vào dòng chảy chuyển đổi xanh toàn cầu ngay bây giờ, hoặc chấp nhận tụt hậu và bị thị trường quốc tế “trừng phạt” bằng các hàng rào xanh ngày càng khắt khe.
Tại Phiên họp lần thứ 7 Ủy ban hỗn hợp Việt Nam - EU triển khai Hiệp định Đối tác và Hợp tác toàn diện (PCA) ở Hà Nội, Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng và ông Erik Kurzweil cùng khẳng định quan hệ hai bên đã được nâng lên Đối tác Chiến lược toàn diện từ tháng 1, tạo nền tảng để đẩy mạnh hợp tác sâu rộng hơn. Đây không chỉ là một bước nâng cấp ngoại giao mang tính biểu tượng, mà thực chất là “đường cao tốc thể chế” để hai bên cùng đầu tư vào chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và thích ứng với các tiêu chuẩn phát triển bền vững mới. Nếu Việt Nam biết tận dụng khung quan hệ này để cải cách trong nước, đây sẽ là bệ phóng quan trọng cho chiến lược net zero.
Hợp tác Việt Nam - EU: từ cam kết chiến lược tới các dự án năng lượng sạch cụ thể
Điểm đáng chú ý trong hợp tác Việt Nam - EU hiện nay là chuyển nhanh từ lời nói sang các cơ chế triển khai gắn với tiền, công nghệ và chuẩn mực. Hai bên nhất trí làm sâu sắc hơn hợp tác về chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, ứng phó với biến đổi khí hậu, phòng chống thiên tai và phát triển bền vững. Đồng thời, việc kết nối các chương trình, nguồn lực trong Sáng kiến Cửa ngõ Toàn cầu và Đối tác Chuyển đổi năng lượng Công bằng (JETP) được đặt thẳng lên bàn, với trọng tâm là hạ tầng xanh, năng lượng sạch và chuỗi giá trị bền vững. Nói cách khác, nếu Việt Nam chuẩn bị được danh mục dự án minh bạch, khả thi, thì dòng vốn xanh và công nghệ sạch từ EU là điều hoàn toàn có thể.
Vấn đề là Việt Nam không chỉ cần vốn mà còn cần “vé vào” thị trường EU. Phía Việt Nam đề nghị EU thúc đẩy phê chuẩn EVIPA, ghi nhận nỗ lực chống khai thác IUU và xem xét đưa Việt Nam ra khỏi danh sách không hợp tác về thuế. Đây là những nút thắt để hàng hóa và dịch vụ năng lượng sạch của Việt Nam có thể cạnh tranh trong không gian châu Âu, nơi các tiêu chí môi trường ngày càng là điều kiện bắt buộc. Nếu không đồng thời cải thiện quản trị, minh bạch thuế và tuân thủ quy định xanh, Việt Nam có nguy cơ bị “kẹt” ở vai trò nhà cung cấp trung gian giá rẻ thay vì trở thành mắt xích giá trị cao trong các chuỗi xanh toàn cầu.
EVN – NIR: Thụy Điển giúp Việt Nam xử lý bài toán hạ tầng điện và chuyển đổi số
Chuyển đổi năng lượng xanh không thể thành công nếu hệ thống điện quốc gia không theo kịp cả về công nghệ lẫn quản trị. Cuộc làm việc giữa Phó Tổng giám đốc EVN Ngô Sơn Hải và đoàn Hội đồng Công nghiệp Quốc tế Thụy Điển (NIR) tại Hà Nội cho thấy Việt Nam đã chọn đúng đối tác chiến lược trong mảng hạ tầng điện và đổi mới công nghệ. EVN bày tỏ mong muốn hợp tác về công nghệ truyền tải một chiều điện áp cao (HVDC), chuyển đổi số và an ninh mạng. Trong bối cảnh lưới điện hiện nay đang chịu áp lực lớn từ cả nhu cầu tăng trưởng và nguồn năng lượng tái tạo phân tán, thì HVDC và quản lý số không chỉ là nâng cấp kỹ thuật mà là “điều kiện tồn tại” để tích hợp thêm điện gió, điện mặt trời một cách an toàn.
Điểm tích cực là phía Thụy Điển khẳng định mong muốn tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong chuyển dịch năng lượng và phát triển bền vững thông qua hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Hai bên thống nhất sẽ đánh giá nhu cầu, xác định ưu tiên và xây dựng kế hoạch hợp tác phù hợp với thực tiễn của EVN. Đây là cách tiếp cận khôn ngoan: thay vì nhận một “gói” công nghệ đóng sẵn, EVN và NIR cùng thiết kế chương trình phù hợp với hệ thống hiện có. Tuy nhiên, để hợp tác này đi vào thực chất, phía Việt Nam phải đặt mục tiêu rõ ràng hơn: dùng các chương trình như SCIA không chỉ để đào tạo nội bộ, mà để thay đổi cách chuẩn bị, quản trị và giám sát mọi dự án hạ tầng điện theo chuẩn xanh và minh bạch.
VPI, Control Union và chiến lược net zero: từ phòng thí nghiệm tới thị trường carbon
Nếu EVN và NIR giải quyết “xương sống” hạ tầng điện, thì hợp tác giữa Viện Dầu khí Việt Nam (VPI) và Control Union Việt Nam lại chạm thẳng vào trái tim chiến lược net zero: đo lường, giảm phát thải và tham gia thị trường carbon. Hai bên đã làm việc về các chương trình hỗ trợ thực hiện mục tiêu net zero trong lĩnh vực năng lượng tại Việt Nam. Trong bối cảnh các cam kết khí hậu toàn cầu và yêu cầu của thị trường quốc tế với sản phẩm, dịch vụ phát thải thấp ngày càng cao, nếu ngành năng lượng không chứng minh được “dấu chân carbon” minh bạch và đáng tin cậy, Việt Nam sẽ khó giữ được vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Điều đáng giá là VPI và Control Union không dừng ở tư vấn, mà thống nhất thúc đẩy các giải pháp giảm phát thải khí nhà kính, thu giữ carbon và triển khai chương trình xác minh, xác nhận khí nhà kính và tín chỉ carbon phù hợp với ngành năng lượng và dầu khí. Đây chính là mắt xích còn thiếu trong chiến lược năng lượng quốc gia hướng tới net zero: có tiêu chuẩn đo lường, có hệ thống kiểm chứng, mới có thể tạo ra tín chỉ carbon có giá trị thực sự. Nếu hợp tác này được triển khai đến cùng, Việt Nam không chỉ giảm phát thải cho riêng mình mà còn có thể tham gia nghiêm túc vào thị trường carbon toàn cầu – nơi “tài sản” là lượng khí nhà kính được cắt giảm một cách đáng tin cậy.
Việt Nam – Đan Mạch: điện gió ngoài khơi và công nghiệp xanh là phép thử thể chế
Trong bức tranh hợp tác chuyển đổi năng lượng xanh, Đan Mạch giữ vai trò “chuyên gia điện gió” và là thước đo mức độ cởi mở thể chế của Việt Nam. Tại cuộc làm việc giữa Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài và Đại sứ Đan Mạch Lina Gandløse Hansen ở Hà Nội, phía Việt Nam khẳng định coi quan hệ Đối tác chiến lược Xanh là khuôn khổ quan trọng để mở rộng hợp tác trong chuyển đổi xanh, năng lượng, thương mại, đầu tư và phát triển bền vững. Việc đoàn công tác Việt Nam trao đổi trực tiếp với các doanh nghiệp như Copenhagen Infrastructure Partners và Vestas về điện gió ngoài khơi cho thấy Việt Nam không muốn bỏ lỡ làn sóng đầu tư vào nguồn năng lượng sạch quy mô lớn này.
Tuy nhiên, điểm mấu chốt không nằm ở xúc tiến đầu tư mà ở khả năng hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho điện gió ngoài khơi và năng lượng tái tạo theo hướng hiệu quả, bền vững, phù hợp pháp luật. Thứ trưởng khẳng định Bộ Công Thương sẵn sàng phối hợp chặt chẽ với phía Đan Mạch để đưa hợp tác năng lượng, công nghiệp vào chiều sâu, mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp và người dân hai nước. Nhưng để lời khẳng định này không trở thành khẩu hiệu, Việt Nam phải dám giải quyết những điểm nghẽn: quy hoạch biển, cơ chế đấu thầu – giá điện, và yêu cầu phát triển chuỗi cung ứng trong nước. Kết luận lại, bức tranh hợp tác với EU, Thụy Điển, Đan Mạch cho thấy chiến lược đúng là mở cửa và hội nhập để chuyển đổi năng lượng xanh; vấn đề còn lại là tốc độ cải cách trong nước có đủ nhanh để biến cam kết thành kết quả cụ thể hay không.
