Khoảng cách nhỏ, áp lực điều hành lớn
Kiểm soát lạm phát là việc phối hợp chính sách tiền tệ, tài khóa và điều hành giá để hạn chế đà tăng chi phí sinh hoạt mà không làm suy yếu tăng trưởng. Với CPI bình quân 10 tháng đầu năm 2026 ở mức 4,57%, cao hơn mục tiêu 4,5% cho cả năm, dư địa để chờ đợi đang hẹp lại. Tại phiên thảo luận về kinh tế - xã hội và ngân sách sáng 31/10, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn và Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn đã giải trình về lạm phát, lãi suất và nguồn vốn cho nền kinh tế.
Con số vượt mục tiêu không đồng nghĩa mục tiêu đã ngoài tầm với, nhưng nó khiến các quyết định cuối năm phải chính xác hơn. Chính phủ đặt trọng tâm vào giảm thuế và điều chỉnh giá các mặt hàng thiết yếu; đồng thời, chính sách tiền tệ phải cân bằng giữa kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá và hỗ trợ tăng trưởng. Đây không phải ba mục tiêu có thể theo đuổi riêng rẽ: nới lỏng quá mức có thể làm áp lực giá và tỷ giá tăng, còn siết quá mạnh có nguy cơ kìm hoạt động kinh tế. Vì vậy, phối hợp chính sách quan trọng không kém từng biện pháp đơn lẻ.
Xăng và điện tạo hiệu ứng trực tiếp lẫn lan tỏa
Ngày 4/11, tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 10, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi nêu các bước điều hành nhằm đưa CPI về mục tiêu. Giá xăng giảm gần 2.000 đồng/lít từ ngày 1/11 sau khi thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng được miễn; cùng ngày, giá bán lẻ điện sinh hoạt giảm 2%. Đây là lựa chọn có sức lan tỏa: xăng dầu làm thay đổi chi phí đi lại và vận chuyển, còn điện tác động đến sinh hoạt lẫn chi phí sản xuất.
Theo số liệu được công bố, điện sinh hoạt chiếm trọng số 4,81% trong CPI, xăng dầu chiếm 4,53%. Ước tính, giảm giá điện và đưa thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng về 0% có thể làm CPI tháng 11 giảm khoảng 0,5 điểm phần trăm so với tháng 10, đồng thời kéo CPI bình quân năm giảm khoảng 0,08 điểm phần trăm. Mức hỗ trợ này không xóa được mọi áp lực, nhưng có thể giảm chi phí đầu vào, góp phần hạn chế việc giá vận tải và hàng hóa tiếp tục chịu sức ép.
Giảm thuế có tác dụng, nhưng không thể thay mọi chính sách
Miễn thuế giúp giá xăng phản ứng nhanh hơn trước sức ép chi phí, nhưng đồng thời làm giảm nguồn thu ngân sách. Ước tính, chính sách miễn thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng áp dụng từ ngày 1/11/2026 đến hết tháng 3/2027 làm giảm thu ngân sách gần 7.000 tỷ đồng. Vì vậy, hiệu quả của biện pháp không nên chỉ đo bằng mức giảm tại cây xăng: cần xem xét liệu chi phí vận chuyển và sản xuất có dịu xuống, và phần hỗ trợ có đến được người dân, doanh nghiệp hay không.
Trước đó, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết chính sách tài khóa đã triển khai miễn, giảm thuế khoảng 240.000 tỷ đồng và gia hạn khoảng 120.000 tỷ đồng. Ông cũng nói bộ sẽ báo cáo phương án giá điện trong thời gian tới. Việc tính toán này nên được nhìn như một phần của nỗ lực giữ ổn định mặt bằng giá, chứ không phải tín hiệu rằng giá điện có thể tùy ý điều chỉnh. Giá điện Việt Nam ảnh hưởng rộng tới hộ gia đình và doanh nghiệp; mọi phương án cần cân nhắc đồng thời sức mua, chi phí sản xuất và khả năng cung ứng.
Thước đo cuối cùng là sức ép giá có hạ tới người dân
Giảm giá xăng có ý nghĩa đáng kể với vận tải: chi phí nhiên liệu chiếm khoảng 40% giá vận chuyển hành khách hàng không và khoảng 40-50% trong vận tải đường bộ. Nếu phần tiết giảm này truyền sang giá dịch vụ và hàng hóa, hộ gia đình có thể cảm nhận lợi ích rộng hơn hóa đơn nhiên liệu. Nhưng đó không phải kết quả tự động; nguồn cung, chi phí khác và diễn biến giá quốc tế vẫn có thể làm suy yếu hiệu ứng.
Bởi vậy, kiểm soát lạm phát không thể chỉ dựa vào giảm thuế hay điều chỉnh một vài giá niêm yết. Cần theo dõi cung cầu, dự báo biến động và phối hợp nhất quán với chính sách tiền tệ, trong khi vẫn bảo vệ tăng trưởng và ổn định tỷ giá. CPI Việt Nam đang cao hơn mục tiêu, nên mỗi biện pháp đều phải được đánh giá theo tác động thực tế, chi phí ngân sách và mức độ truyền dẫn tới người tiêu dùng. Kết luận cần thẳng thắn: giảm thuế, giá xăng giảm và giá điện thấp hơn tạo đệm hữu ích, nhưng muốn đưa lạm phát về khoảng 4,5%, điều hành phải kiên trì và cân bằng.
