Từ câu hỏi về nước đến ý tưởng của học sinh
Cuộc thi STEM là sân chơi học tập nơi học sinh vận dụng khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học để tìm hiểu vấn đề đời sống, thử nghiệm ý tưởng và trình bày giải pháp. Panasonic Việt Nam phát động mùa 4 cuộc thi “Cùng em sáng tạo STEM” với chủ đề “Nước và sự sống”, hướng học sinh đến những sáng kiến gắn với nhu cầu sử dụng và bảo vệ nguồn nước. Điểm đáng chú ý không chỉ là chủ đề môi trường, mà còn là cách cuộc thi mời các em bắt đầu từ điều gần gũi: nước trong sinh hoạt, trường học và cộng đồng. Khi vấn đề được đặt trong trải nghiệm hằng ngày, STEM có cơ hội trở thành công cụ để đặt câu hỏi và thử cách giải quyết, thay vì chỉ là kiến thức nằm trên trang sách.
Chủ đề “Nước và sự sống” yêu cầu học sinh nhìn mối liên hệ giữa nước, con người và môi trường, rồi đề xuất cách sử dụng hợp lý, gìn giữ và bảo vệ nguồn nước. Đây là hướng tiếp cận giáo dục bền vững có giá trị: nuôi dưỡng nhận thức bằng hành động tìm tòi, thay vì dừng ở lời kêu gọi chung chung. Ý tưởng của học sinh không cần bắt đầu bằng một phát minh lớn; việc quan sát một vấn đề tại địa phương, đặt giả thuyết và thử nghiệm giải pháp cũng có thể tạo nên trải nghiệm học tập thiết thực.
Học bằng cách làm, không chỉ bằng khẩu hiệu
Cuộc thi dành cho học sinh tiểu học và trung học cơ sở trên toàn quốc, diễn ra từ ngày 01/11/2026 đến ngày 31/01/2027. Các em có thể tham gia cá nhân hoặc theo nhóm tối đa 5 thành viên, với một giáo viên hoặc phụ huynh hướng dẫn; bài dự thi ghi lại quá trình thực hiện và giới thiệu sản phẩm, dự án hoặc hoạt động STEM. Cách làm này đặt trọng tâm vào hành trình thử nghiệm, chứ không chỉ vào sản phẩm cuối cùng. Với học sinh, việc giải thích mình đã quan sát gì, thử ra sao và điều chỉnh thế nào có thể rèn tư duy giải quyết vấn đề song song với kiến thức khoa học.
Quy mô các mùa trước cho thấy hình thức này đã thu hút sự quan tâm rộng: hơn 5.000 video dự thi đến từ hơn 2.300 trường học tại hơn 30 tỉnh, thành phố. Con số ấy tạo nền tảng đáng kể cho mùa mới, nhưng thành công giáo dục sẽ không chỉ được đo bằng số bài gửi về. Giá trị lâu dài nằm ở việc học sinh có được khuyến khích thử nghiệm, nhận phản hồi và kết nối ý tưởng với vấn đề thực tế hay không. Một sân chơi STEM tốt cần trao cơ hội cho nhiều cách tiếp cận, kể cả những dự án nhỏ nhưng xuất phát từ quan sát nghiêm túc.
Sáng kiến trường học bền vững cần đi vào lớp học
“Cùng em sáng tạo STEM” là hoạt động thường niên thuộc sáng kiến trách nhiệm xã hội “Panasonic vì trường học bền vững”, được triển khai từ năm 2022. Cuộc thi do Panasonic Việt Nam phối hợp với Trung tâm Giáo dục và Phát triển (CED) cùng Viện Nghiên cứu Thiết kế trường học thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo. Chương trình kết hợp bài giảng và bộ công cụ thực hành, qua đó giúp học sinh nhận diện vấn đề xã hội, địa phương và đề xuất cách xử lý. Đây là điểm quan trọng: giáo dục bền vững thuyết phục hơn khi học sinh có cơ hội học, làm và quan sát kết quả, thay vì chỉ tiếp nhận thông điệp về môi trường.
Ngay sau lễ phát động, hơn 2.000 học sinh tại Trường Tiểu học Nguyễn Khuyến và Trường Tiểu học Phú Nhuận ở Thành phố Hồ Chí Minh tham gia các lớp trải nghiệm STEM. Sau hơn bốn năm triển khai, sáng kiến đã có sự tham gia và đồng hành của hơn 120.000 học sinh cùng hơn 100 trường học và cộng đồng giáo dục trên cả nước. Những lớp học trực tiếp giúp cuộc thi không chỉ là lời mời nộp ý tưởng, mà còn mở rộng cơ hội tiếp xúc với thực hành. Thông tin chi tiết về cuộc thi và các hoạt động của chương trình được cập nhật tại fanpage Panasonic Risupia Việt Nam.
Thước đo cuối cùng là khả năng biến ý tưởng thành thói quen
Đưa bài toán nguồn nước vào hoạt động sáng tạo STEM là lựa chọn phù hợp vì nó kết nối kiến thức với một nhu cầu thiết yếu. Tuy nhiên, cuộc thi chỉ phát huy trọn vẹn ý nghĩa nếu học sinh được khuyến khích giải thích tính khả thi của giải pháp và cân nhắc tác động của nó trong đời sống, thay vì chỉ chăm chút phần trình bày. Sự hướng dẫn của giáo viên và phụ huynh có thể giúp các em giữ an toàn khi thử nghiệm, nhưng cũng cần để học sinh tự quan sát, đặt câu hỏi và bảo vệ lập luận của mình.
Mùa 4 tạo một điểm khởi đầu cụ thể để học sinh suy nghĩ về bảo vệ nguồn nước bằng phương pháp STEM. Từ nay đến hết ngày 31/01/2027, các em có thể tham gia bằng dự án cá nhân hoặc nhóm và ghi lại quá trình thực hiện. Kết quả đáng mong đợi không chỉ là những sản phẩm dự thi, mà còn là thói quen nhìn vấn đề môi trường bằng sự tò mò, bằng chứng và tinh thần thử nghiệm. Khi lớp học giúp ý tưởng ấy gắn với hành động thực tế, cuộc thi sẽ đóng góp thiết thực hơn cho giáo dục bền vững.
