Đo AI bằng lợi ích người dân cảm nhận
AI là năng lực công nghệ giúp máy tính xử lý dữ liệu, nhận diện quy luật và hỗ trợ ra quyết định; giá trị xã hội của nó chỉ rõ ràng khi cải thiện dịch vụ, năng suất và chất lượng sống. Sự phân biệt ấy cần dẫn dắt mọi cuộc bàn luận về AI tại Việt Nam: số dự án hay màn trình diễn công nghệ không thể thay cho kết quả người dân và doanh nghiệp nhận được. Ngày 28/10, Bộ Khoa học và Công nghệ khai mạc Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026 tại Quảng Ninh; sự kiện kéo dài đến ngày 30/10, quy tụ khoảng 500 đại biểu từ gần 30 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tại hội nghị bàn tròn, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh rằng AI đang thay đổi cách nền kinh tế tăng trưởng và chính phủ phục vụ người dân. Vì thế, hiệu quả trí tuệ nhân tạo phải được đánh giá qua dịch vụ công tốt hơn, năng suất cao hơn, doanh nghiệp vững mạnh hơn và chất lượng cuộc sống được cải thiện.
Ba trụ cột tạo nền cho chuyển đổi
Định hướng chuyển đổi toàn diện lấy AI làm năng lực cốt lõi, nhưng tầm nhìn chỉ có thể thành hiện thực nếu ba nền tảng cùng tiến: thể chế, nhân lực và hệ sinh thái. Trụ cột thể chế không nên biến thành lớp thủ tục khiến doanh nghiệp ngại thử nghiệm; quy định rõ ràng, quản lý theo mức độ rủi ro và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát mới giúp vừa đổi mới vừa bảo vệ an toàn, quyền riêng tư và trách nhiệm giải trình. Trụ cột nhân lực đòi hỏi đào tạo chuyên gia trong nước, thu hút nhân tài quốc tế và kết nối thực chất giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học. Trụ cột hệ sinh thái cần hạ tầng số đáng tin cậy, năng lực tính toán, dữ liệu chất lượng, mô hình tiếng Việt và doanh nghiệp khởi nghiệp. Những nguồn lực này phải được tiếp cận rộng rãi, không chỉ tập trung ở các tập đoàn lớn.
Rời dự án trình diễn, mở rộng ứng dụng
Điểm yếu của nhiều chương trình công nghệ là thành công trên giấy nhưng khó nhân rộng. Cách chuyển đổi bằng AI có ý nghĩa phải đưa ứng dụng ra khỏi những dự án riêng lẻ, vào quy trình thường ngày của cả nền kinh tế và xã hội. Điều đó đòi hỏi chọn bài toán cụ thể, xác định kết quả cần đạt rồi theo dõi xem công nghệ có giảm thời gian xử lý thủ tục, tăng năng suất hay giúp doanh nghiệp phục vụ khách hàng tốt hơn không. Quảng Ninh cho biết địa phương tập trung phát triển hạ tầng số, khai thác dữ liệu và thúc đẩy ứng dụng AI trong quản lý đô thị, du lịch, công nghiệp, logistics, kinh tế cửa khẩu và bảo vệ môi trường. Đây là những lĩnh vực phù hợp để kiểm nghiệm ứng dụng AI thực tế, nhưng thí điểm chỉ có giá trị khi kết quả được đo lường và giải pháp có thể mở rộng. Sự kiện cũng dành hai ngày 28 và 29/10 cho triển lãm sản phẩm, giải pháp công nghệ chiến lược.
Tự chủ để hợp tác, không khép kín
Một hệ sinh thái AI trong nước không thể mạnh nếu thiếu kết nối với tri thức và tiêu chuẩn quốc tế. Tự chủ nên được hiểu là đủ năng lực để hợp tác bình đẳng, phát triển công nghệ phù hợp tiếng Việt và chia sẻ giá trị, thay vì đóng cửa trước luồng dữ liệu hay nghiên cứu xuyên biên giới. Việt Nam cho biết sẵn sàng hợp tác với chính phủ, tổ chức quốc tế, trường đại học và doanh nghiệp trong nghiên cứu, đào tạo nhân lực, xây dựng tiêu chuẩn, chia sẻ dữ liệu và triển khai ứng dụng AI thiết thực. Quy mô cơ hội cũng nhấn mạnh lý do phải hành động có mục tiêu: kinh tế số Việt Nam được dự báo đóng góp 30% GDP vào năm 2030. Nhưng dự báo ấy không tự động chứng minh hiệu quả trí tuệ nhân tạo. Bằng chứng thuyết phục sẽ là dịch vụ công dễ tiếp cận hơn, năng suất lao động được cải thiện và doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh bền vững.
Kết luận: ba trụ cột thể chế, nhân lực và hệ sinh thái là điều kiện cần; thước đo cuối cùng vẫn là lợi ích cụ thể và khả năng nhân rộng. Việt Nam nên ưu tiên ứng dụng giải quyết vấn đề thật, công khai kết quả và mở rộng những gì chứng minh được hiệu quả. Chỉ khi đó, tầm nhìn chuyển đổi toàn diện bằng AI mới trở thành thay đổi mà người dân và doanh nghiệp có thể cảm nhận.
