Cuộc gặp Trump – Tập: Đình chiến thương mại và thông điệp ổn định
Cuộc gặp Trump – Tập Cận Bình tại Washington là cuộc gặp cấp nhà nước tập trung vào thương mại Mỹ Trung Quốc, đàm phán giảm thuế trong một số lĩnh vực và mở rộng hợp tác an ninh như chống buôn bán ma túy, với mục tiêu duy trì ổn định quan hệ Mỹ Trung Quốc và làm dịu tác động của cuộc chiến thuế quan kéo dài suốt thời gian qua.
Ngày 23/9, Tổng thống Donald Trump đích thân ra tận đường băng tại Căn cứ Liên hợp Andrews để đón Chủ tịch Tập Cận Bình, mở đầu chuyến thăm kéo dài ba ngày ở Washington. Việc một tổng thống Mỹ tự mình ra căn cứ quân sự đón lãnh đạo nước ngoài lần đầu sau 11 năm cho thấy ông Trump muốn gửi thông điệp chính trị: ông coi cuộc gặp này là công cụ để tái định vị quan hệ Mỹ Trung Quốc theo hướng có kiểm soát, chứ không chỉ là nghi thức ngoại giao. Theo tôi, đây là cách Trump vừa phô diễn trọng thị, vừa tạo khuôn khổ để yêu cầu Bắc Kinh nhượng bộ về thương mại mà không phải tuyên bố một “thỏa thuận lịch sử” khó thực hiện.
Đàm phán giảm thuế: Gia hạn đình chiến nhưng tránh nhượng bộ sâu
Trọng tâm thương mại Mỹ Trung Quốc trong cuộc gặp Trump Tập Cận Bình là việc kéo dài trạng thái "đình chiến" thuế quan và bàn thỏa thuận thương mại mới ở mức hạn chế, thay vì giải quyết tận gốc các bất đồng chiến lược. Điều này phản ánh lựa chọn thực dụng của cả hai bên: ưu tiên ổn định thị trường hơn là một thắng lợi chính trị khó duy trì.
Theo Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, Washington và Bắc Kinh đã thống nhất gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại đến ngày 10/1, trong khi thỏa thuận hiện tại dự kiến hết hiệu lực ngày 10/11. Cuộc chiến thuế quan từng khiến mức thuế giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới có thời điểm vượt 100%, gây chấn động cho chuỗi cung ứng toàn cầu. Nay, hai bên chỉ nói đến đàm phán giảm thuế trong một số lĩnh vực cụ thể, mở rộng thương mại nông sản và gỡ rào cản phi thuế quan. Quan điểm của tôi là: đây là nhượng bộ tối thiểu để xoa dịu các doanh nghiệp và thị trường tài chính, nhưng cả Trump lẫn Tập đều muốn giữ "đòn bẩy thuế" cho những cuộc mặc cả lớn hơn về công nghệ và địa chính trị.
Đất hiếm, công nghệ và AI: Hợp tác hay đấu trường quyền lực?
Nếu thuế quan là lớp vỏ bề mặt của thương mại Mỹ Trung Quốc thì đất hiếm, chip và trí tuệ nhân tạo mới là lõi quyền lực mà cả hai không muốn dễ dàng chia sẻ. Cuộc gặp Trump Tập Cận Bình vì thế vừa là bàn đàm phán giảm thuế, vừa là trận đấu kín về tương lai công nghệ.
Trung Quốc hiện giữ vai trò lớn trong chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu, từ khai thác đến tinh luyện và sản xuất nam châm. Washington muốn Bắc Kinh nới lỏng các hạn chế xuất khẩu nguyên liệu quan trọng cho ô tô, hàng không vũ trụ và quốc phòng, trong khi Bắc Kinh muốn Mỹ tiếp tục trì hoãn các giới hạn tiếp cận công nghệ tiên tiến của doanh nghiệp Trung Quốc. Bên cạnh đó, hai bên thảo luận lập cơ chế đối thoại AI, gồm hệ thống thông báo các sự cố AI có thể trở thành vấn đề an ninh quốc gia. Về danh nghĩa, đó là hợp tác; trên thực tế, theo tôi, đây là nỗ lực vừa chia sẻ thông tin tối thiểu để tránh khủng hoảng, vừa giữ bí mật công nghệ để không đánh mất lợi thế chiến lược.
Hợp tác chống buôn bán ma túy và các hồ sơ nhạy cảm
Một điểm ít được chú ý nhưng mang tính biểu tượng trong thỏa thuận thương mại mới là hợp tác chống buôn bán ma túy và mở rộng đối thoại quân sự. Việc gắn các chủ đề an ninh vào khung đàm phán kinh tế cho thấy cả hai bên hiểu rằng quan hệ Mỹ Trung Quốc không thể tách rời thương mại khỏi an ninh và chính trị.
Các cuộc đàm phán được kỳ vọng có thể tạo ra thỏa thuận về giảm thuế trong một số lĩnh vực cụ thể, hợp tác chống buôn bán ma túy, mở rộng đối thoại giữa quân đội hai nước và tăng cường trao đổi về trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh đó, ông Trump được cho là sẽ đề nghị Trung Quốc trả tự do cho một số công dân Mỹ bị giam giữ. Đây là những hồ sơ nhạy cảm, dễ gây căng thẳng dư luận. Từ góc nhìn của tôi, việc đưa chúng vào cùng gói thương mại là cách Trump thử biến "con bài nhân quyền" thành phần của thương lượng kinh tế, trong khi Tập có thể dùng các nhượng bộ hạn chế để củng cố hình ảnh đối tác, không phải đối thủ, như tuyên bố ông nêu tại lễ đón.
Mỹ – Trung ổn định để tiếp tục cạnh tranh
Cuộc gặp Trump – Tập tại Washington không nhằm tạo ra bước ngoặt, mà để đặt một "lan can an toàn" cho cạnh tranh dài hạn trong thương mại Mỹ Trung Quốc. Việc gia hạn đình chiến thuế quan, thảo luận đàm phán giảm thuế và mở kênh đối thoại về AI là những dấu hiệu cho thấy cả hai đều muốn tránh một cú sốc mới cho thị trường, trong khi vẫn giữ khoảng cách chiến lược.
Cuộc gặp lần này diễn ra trong bối cảnh Trump chịu sức ép trong nước vì chi phí cuộc chiến với Iran và tác động giá cả lên người tiêu dùng Mỹ, còn Tập bước vào với vị thế thuận lợi hơn nhờ thương mại Trung Quốc tăng trưởng mạnh. Một cuộc gặp khác giữa hai nhà lãnh đạo được cho là có thể diễn ra bên lề APEC hoặc G20 cuối năm, và kết quả thực tế hiện nay chủ yếu là kéo dài đình chiến thương mại và đạt một số thỏa thuận cụ thể. Kết luận của tôi: quan hệ Mỹ Trung Quốc đang bước vào giai đoạn "quản lý cạnh tranh" – hai bên cùng tự kiềm chế leo thang để bảo vệ lợi ích kinh tế, nhưng chưa sẵn sàng cho một khuôn khổ hợp tác chiến lược mới.
