LCD thoái trào, OLED lên ngôi: bước ngoặt định hình lại smartphone giá rẻ
Smartphone giá rẻ sắp biến mất là xu hướng thị trường trong đó phân khúc điện thoại cấu hình thấp, chi phí linh kiện rẻ và sử dụng màn hình LCD bị co lại mạnh, nhường chỗ cho các mẫu máy dùng màn hình OLED, bộ nhớ và chipset đắt hơn, khiến người dùng khó tiếp cận thiết bị mới với mức giá từng quen thuộc trước đây. Đây không phải biến động nhất thời, mà là sự dịch chuyển kéo dài đến cuối thập kỷ, được dẫn dắt bởi cả bước tiến công nghệ và logic kinh doanh lạnh lùng của các hãng sản xuất. Các nhà sản xuất màn hình đã cắt giảm dây chuyền LCD và chuyển phần lớn sang OLED, biến các thiết bị dùng LCD thành sản phẩm dành cho nhóm người dùng ngách. Xu hướng "OLED thay thế LCD" không chỉ thay đổi trải nghiệm hiển thị mà còn âm thầm nâng mặt bằng chi phí sản xuất, nhất là ở phân khúc budget phone vốn nhạy cảm với từng đồng chi phí linh kiện.
Chi phí linh kiện tăng: cú đánh trực diện vào phân khúc budget phone
Đằng sau câu chuyện smartphone giá rẻ sắp biến mất là sự leo thang của chi phí linh kiện, đặc biệt là bộ nhớ và chipset. Counterpoint nhận định sự co lại của phân khúc giá rẻ đến từ chi phí bộ nhớ và chip xử lý tăng, yêu cầu cấu hình tối thiểu ngày càng khắt khe và việc các hãng không còn mặn mà duy trì những dòng máy gần như không có lợi nhuận. Ở phân khúc rẻ, chi phí linh kiện chiếm tỷ trọng lớn trong tổng giá thành, nên mỗi lần giá DRAM hay NAND nhích lên lại thành cú sốc mà nhà sản xuất khó hấp thụ. Khi các nhà sản xuất chip ưu tiên sản xuất linh kiện biên lợi nhuận cao cho hạ tầng AI, năng lực cung ứng cho thiết bị tiêu dùng càng bị thu hẹp, đẩy chi phí linh kiện tăng thêm. Với budget phone, điều đó đồng nghĩa một bo mạch đắt hơn là cả mô hình kinh doanh đổ vỡ.
OLED thay thế LCD: chuẩn mới nhưng không phải ai cũng mừng
Về mặt công nghệ, việc OLED thay thế LCD là lựa chọn gần như tất yếu của ngành. Các nhà sản xuất màn hình đã cắt giảm dây chuyền LCD và chuyển phần lớn sang OLED, trong khi từ các thương hiệu lớn đến tầm trung, hầu hết mẫu máy đã chuyển sang OLED, đẩy LCD ra ngoài lề. OLED đem lại tương phản gần như vô hạn, thời gian phản hồi cực nhanh, hỗ trợ thiết kế mỏng nhẹ và màn hình gập – những yếu tố mà LCD khó theo kịp. Nhưng đằng sau ánh sáng rực rỡ của OLED là một nhóm người dùng cảm thấy bị bỏ rơi: LCD với làm mờ DC, tuổi thọ cao và ít lưu ảnh từng là phao cứu sinh cho đôi mắt nhạy cảm. Khi những tiến bộ công nghệ và logic kinh doanh cùng tác động, sự thoái trào của LCD không còn là vấn đề "tốt hay xấu", mà là một lựa chọn tất yếu của ngành công nghiệp. Người dùng buộc phải chấp nhận chuẩn mới, với chi phí cao hơn và ít lựa chọn hơn.
Người dùng thường phải trả giá: internet khó tiếp cận hơn, vòng đời máy kéo dài
Các dự báo không khoan nhượng: lượng smartphone giá rẻ sẽ giảm khoảng 40% vào cuối thập kỷ, tương đương hơn 230 triệu máy mỗi năm biến mất khỏi thị trường. Dù tổng số smartphone xuất xưởng được kỳ vọng phục hồi gần ngưỡng trước đây và đạt khoảng 1,2 tỷ máy mỗi năm, số thiết bị "thực sự giá cả phải chăng" sẽ ít đi rõ rệt. Hệ quả rất cụ thể: người dùng thu nhập thấp, nhất là tại các quốc gia thu nhập thấp và trung bình, đối mặt với việc truy cập internet kém thuận lợi hơn, trong khi những tập đoàn giàu nhất lại dồn tiền cho hạ tầng AI. Người mua có xu hướng chọn máy đắt hơn, dùng điện thoại lâu hơn hoặc chuyển sang thị trường máy cũ và tân trang. Việc nâng cấp điện thoại sớm thành điều xa xỉ; thay vào đó, người dùng sẽ vắt kiệt chiếc máy hiện có, chấp nhận hiệu năng và bảo mật tụt hậu so với chuẩn mới.
Đến 2030: mid-range thành đấu trường chính, premium hưởng lợi, người dùng phải tính lại bài toán
Bức tranh 2030 không hoàn toàn ảm đạm, nhưng rõ ràng thị trường budget phone không còn đất sống như trước. Tổng sản lượng smartphone được dự báo hồi phục gần mức năm 2025, song phân khúc giá rẻ sẽ vẫn nhỏ hơn đáng kể. Counterpoint dự đoán mid-range sẽ trở thành đấu trường chính khi các hãng dồn nguồn lực ra mắt sản phẩm, marketing và đầu tư kênh phân phối cho những thiết bị mass-market được trang bị tốt hơn. Khi cấu hình dần bão hòa, cuộc cạnh tranh sẽ chuyển sang thiết kế, camera, pin và độ bền, còn premium tiếp tục kéo giá trị ngành lên. Các thương hiệu có hệ sinh thái mạnh và dải sản phẩm rộng sẽ hưởng lợi. Người dùng, đặc biệt ở phân khúc thu nhập thấp, phải tái định nghĩa "smartphone giá rẻ": thay vì chiếc máy mới tinh ở mức giá thấp, lựa chọn hợp lý hơn có thể là một mẫu mid-range đời cũ, máy tân trang hoặc đơn giản là… gắn bó lâu dài với thiết bị đang dùng.
