Kỷ nguyên smartphone giá rẻ chấm dứt vì cơn khát chip AI
Cơn sốt AI toàn cầu đang đẩy nhu cầu chip nhớ lên mức chưa từng có, khiến bộ nhớ DRAM tăng giá mạnh, buộc các hãng smartphone nâng giá bán và làm phân khúc điện thoại tầm trung, smartphone giá rẻ ngày càng khó tiếp cận đối với người dùng thu nhập thấp trên thị trường smartphone Việt Nam và nhiều nước khác. Đây là cú sốc cấu trúc chứ không phải biến động tạm thời: AI cần bộ nhớ băng thông cao HBM, mà sản xuất HBM lại chiếm nhiều công suất hơn DRAM thông thường, dẫn đến việc các nhà máy ưu tiên HBM cho máy chủ AI và cắt giảm DRAM dành cho thiết bị tiêu dùng. Hệ quả là giá linh kiện leo thang, mô hình “smartphone giá rẻ tăng giá” trở thành thực tế không thể né tránh.
Chip AI khan hiếm: Vì sao bộ nhớ DRAM tăng giá chóng mặt
Cốt lõi của vấn đề nằm ở cách ngành bán dẫn phân bổ năng lực sản xuất. AI thế hệ mới cần HBM để nuôi GPU xử lý hàng tỷ phép tính mỗi giây, và một gigabyte HBM tiêu tốn dung lượng sản xuất gấp hơn ba lần so với một gigabyte DRAM thông thường. Khi Samsung, SK Hynix và Micron chuyển hơn 90% năng lực sang HBM cho máy chủ AI, DRAM và NAND cho điện thoại, PC, thiết bị gia dụng lập tức bị thiếu hụt. Trong khoảng từ quý I/2025 đến quý I/2026, giá LPDDR4 và LPDDR5 tăng lần lượt 250% và 220%, trong khi DRAM DDR4 tăng thêm 33-38% cùng với một số loại chip khác nhảy tới 369% chỉ trong 6 tháng. Đây không chỉ là "bộ nhớ DRAM tăng giá" thông thường, mà là cuộc tái định giá toàn bộ chuỗi cung ứng linh kiện.
Smartphone tầm trung vọt giá, người thu nhập thấp bị bỏ lại phía sau
Khi bộ nhớ chiếm tỷ lệ lớn hơn trong giá thành sản phẩm, phân khúc điện thoại tầm trung bị siết chặt đầu tiên. Tỷ lệ chi phí bộ nhớ trong giá của một chiếc Android giá rẻ đã tăng thêm 15-50%, mô hình biên lợi nhuận mỏng, bù bằng số lượng của các hãng như Transsion, Oppo, Vivo lập tức lung lay. IDC dự báo lượng smartphone xuất xưởng toàn cầu sụt 13%, riêng châu Phi và Trung Đông giảm hơn 20%, cho thấy người dùng phổ thông đang bị đẩy khỏi thị trường. Những mẫu từng thuộc phân khúc bình dân nay bị đẩy lên mức giá mới, khiến “smartphone giá rẻ tăng giá” trở thành xu hướng dài hạn chứ không phải vài đợt điều chỉnh ngắn. Với người thu nhập thấp, chiếc điện thoại không còn là công cụ phổ cập internet, mà trở lại thành tài sản khó mua.
Thị trường smartphone Việt Nam: mặt bằng giá mới và chiến lược Xiaomi
Tại thị trường smartphone Việt Nam, thời kỳ chờ máy giảm giá đã qua. Từ giữa 2025, các báo cáo đã cảnh báo việc tăng giá chip nhớ sẽ lan sang giá điện thoại, nhưng nhờ tồn kho, mặt bằng giá còn tạm ổn định. Khi thế hệ sản phẩm mới lên kệ, tác động của khủng hoảng chip nhớ hiện rõ: giá niêm yết tăng, nhiều máy cũ không còn giảm vào cuối vòng đời, thậm chí bản mới giữ nguyên giá nhưng cắt cấu hình RAM hoặc bộ nhớ. "Smartphone đã tăng, nhưng chưa thiết lập xong mặt bằng giá mới", một đại diện hệ thống bán lẻ nhận định, đồng thời cho rằng xu hướng chỉ dừng lại khi nguồn cung chip nhớ ổn định trở lại, sớm nhất là năm 2027 và có thể kéo dài đến 2030. Ngay cả hãng vốn gắn với giá mềm như Xiaomi cũng phải đẩy dòng T series lên phân khúc trên 20 triệu đồng, rời xa nhóm khách hàng nhạy cảm giá.
Smartphone cũ lên ngôi và tương lai u ám của phân khúc giá rẻ
Khi chip mới quá đắt, thị trường quay sang khai thác nguồn linh kiện từ smartphone Android cũ. Tại Trung Quốc, các điểm thu mua tái chế tăng giá mạnh với những máy có RAM và bộ nhớ flash lớn, trong khi iPhone hầu như không biến động. Chip nhớ flash mới có giá cao hơn nhiều so với chip tháo từ điện thoại cũ, khiến linh kiện tái chế trở thành lựa chọn hấp dẫn cho các thiết bị như khóa cửa thông minh, loa Bluetooth, camera giám sát hoặc điện thoại cho người cao tuổi. Tuy nhiên, việc smartphone cũ được săn lùng không giải quyết được bài toán tiếp cận công nghệ của người thu nhập thấp ở Việt Nam và các nước đang phát triển. Khi lợi nhuận HBM có thể lên tới 70% còn DRAM thông thường chỉ 20-30%, không có động lực kinh tế nào để các nhà sản xuất quay về ưu tiên smartphone giá rẻ. Phân khúc bình dân có nguy cơ bị thu hẹp dài hạn.
