Dự án 21.000 tỷ đồng là gì và vì sao cửa ngõ phía Bắc phải thay đổi?
Dự án mở rộng và nâng cấp Quốc lộ 13 đoạn từ cầu Bình Triệu đến ranh tỉnh Bình Dương cũ là một chương trình hạ tầng quy mô lớn, kết hợp đường trên cao, hầm chui và hệ thống đường song hành nhiều làn xe nhằm tăng năng lực giao thông và giảm ùn tắc tại cửa ngõ phía Bắc TP.HCM.
Sáng 29/8, TP.HCM khởi công dự án mở rộng tuyến quốc lộ với tổng vốn đầu tư hơn 21.000 tỷ đồng, nằm trong loạt 11 công trình hạ tầng được khởi công và khánh thành để chào mừng Quốc khánh 2/9, với tổng mức đầu tư hơn 181.000 tỷ đồng. Tuyến nâng cấp quốc lộ này tập trung vào Quốc lộ 13 – một trong những trục huyết mạch nối trung tâm TP.HCM với Bình Dương và các tỉnh Đông Nam Bộ, Tây Nguyên. Nói cách khác, đây không chỉ là một dự án giao thông, mà là can thiệp trực tiếp vào “mạch máu” vận chuyển hàng hóa, lao động, dịch vụ của cả vùng. Nếu cửa ngõ phía Bắc TP.HCM còn nghẽn, mọi kế hoạch phát triển đô thị và công nghiệp khu vực này đều sẽ bị chậm lại.
Thiết kế đường trên cao, hầm chui: Lần hiếm hoi hạ tầng đi trước nhu cầu?
Toàn tuyến nâng cấp Quốc lộ 13 dài khoảng 5,9 km được chia thành hai dự án thành phần; trong đó hơn 14.000 tỷ đồng dành cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng, còn hơn 6.276 tỷ đồng dành cho xây dựng và vận hành công trình. Đây là con số cho thấy chi phí xã hội của việc mở rộng trục đô thị đã rất cao, nhưng thành phố chấp nhận trả giá để đổi lấy năng lực giao thông mới.
Về thiết kế, tuyến được mở rộng đến mặt cắt ngang khoảng 60 m, quy mô 10–14 làn xe. Điểm nhấn chính là đường trên cao hầm chui: cầu cạn dài khoảng 3,75 km từ cầu Bình Triệu đến nút giao Bình Phước, bố trí 4 làn xe, vận tốc thiết kế 80 km/giờ, nằm giữa hai tuyến đường song hành 8–10 làn, tốc độ 60 km/giờ. Trên giấy, đây là tư duy hạ tầng hiện đại: phân tách rõ luồng phương tiện nhanh – chậm, xa – gần, thay vì để mọi loại xe chen chung trên một mặt đường. Nếu xây đúng thiết kế và tổ chức giao thông thông minh, lần hiếm hoi TP.HCM có thể nói rằng hạ tầng đi trước chứ không chạy theo nhu cầu.
Hầm chui, nút giao 3 tầng: Giải pháp kỹ thuật cho bài toán ùn tắc giao thông
Trái tim của giải pháp ùn tắc giao thông trên Quốc lộ 13 nằm ở cách tổ chức nút giao nhiều tầng và hệ thống hầm chui. Ở đầu tuyến, nút giao Bình Lợi sẽ được tổ chức thành nút 3 tầng, với 2 hầm chui trên trục Quốc lộ 13 và các nhánh kết nối trực tiếp với đường Phạm Văn Đồng bên dưới cầu vượt hiện hữu. Trên toàn tuyến, dự án dự kiến có 10 nút giao – một mức độ can thiệp sâu vào mạng lưới giao cắt vốn là điểm nghẽn hiện nay.
Đặc biệt, khu vực dưới cầu cạn Bình Lợi và nút giao Bình Phước sẽ có các hầm chui nhằm giảm giao cắt giữa các dòng phương tiện, đồng thời phải đồng bộ với tuyến đường sắt Bắc – Nam đi qua. Câu chuyện không chỉ là thêm làn xe, mà là tái thiết kế dòng chảy giao thông theo chiều đứng lẫn chiều ngang. Theo thiết kế, "việc phân tách dòng phương tiện giữa tuyến trên cao và mặt đất được kỳ vọng giảm xung đột, hạn chế ùn tắc và giúp phương tiện di chuyển ổn định hơn trên trục cửa ngõ phía Bắc thành phố". Nếu vận hành đúng, đây có thể trở thành mẫu hình đường trên cao hầm chui cho các trục khác.
Tác động tới người dân và doanh nghiệp: Lợi ích dài hạn, cái giá ngắn hạn
Với người dân, lợi ích rõ nhất là thời gian di chuyển rút ngắn, ít kẹt xe hơn, đặc biệt với những ai mỗi ngày phải đi – về giữa Bình Dương và trung tâm TP.HCM. Dự án được kỳ vọng tăng năng lực lưu thông tại cửa ngõ phía Bắc, đồng thời tạo sự đồng bộ với hệ thống hạ tầng liên vùng, giảm áp lực cho các tuyến hiện hữu và rút ngắn thời gian di chuyển. Các khu công nghiệp, khu đô thị dọc trục Quốc lộ 13 sẽ được hưởng lợi lớn nhờ kết nối ổn định và tốc độ cao.
Tuy vậy, cái giá ngắn hạn không nhỏ: giải phóng mặt bằng hơn 14.000 tỷ đồng đồng nghĩa nhiều hộ dân, hộ kinh doanh dọc tuyến phải di dời hoặc thay đổi sinh kế. Vỉa hè rộng 10–12 m, chỉnh trang đảo tròn, cây xanh, chiếu sáng sẽ cải thiện không gian đô thị, nhưng cũng buộc thành phố phải quản lý chặt việc lấn chiếm, đỗ xe, buôn bán tự phát. Nếu không có chiến lược hỗ trợ sinh kế và quản lý trật tự đô thị đi kèm, lợi ích của tuyến đường trên cao hầm chui có thể bị bào mòn bởi những xung đột mới ngay dưới chân cầu cạn.
Cửa ngõ phía Bắc sau khi nâng cấp quốc lộ: Đủ cho tương lai hay mới là bước khởi đầu?
Quốc lộ 13 hiện nằm trong định hướng mạng lưới 10 tuyến đường tốc độ nhanh của TP.HCM, với mục tiêu giảm giao cắt, hạn chế gián đoạn và tăng kết nối liên tục từ ngã tư Hàng Xanh tới Vành đai 3. Khi đoạn từ cầu Bình Triệu đến ranh Bình Dương cũ hoàn thành và nối với phần tuyến đã được mở rộng ở phía Bình Dương, một trục liên vùng mới sẽ hình thành, kết nối trung tâm TP.HCM với các khu công nghiệp, đô thị lớn và các địa phương Đông Nam Bộ, Tây Nguyên.
Câu hỏi còn lại là: đây đã là đòn bẩy đủ mạnh cho cửa ngõ phía Bắc TP.HCM chưa? Về mặt kỹ thuật, mặt cắt 60 m, 10–14 làn, đường trên cao 4 làn và hệ thống hầm chui, nút giao 3 tầng là bước nhảy đáng kể so với hiện trạng. Nhưng lưu lượng xe tiếp tục tăng, các trung tâm logistics, đô thị vệ tinh mọc thêm, thì dự án hiện tại có thể mới chỉ là bước khởi đầu. Việc nâng cấp quốc lộ này sẽ chỉ phát huy trọn vẹn khi được gắn với chiến lược giao thông công cộng, quản lý xe cá nhân và quy hoạch đô thị hợp lý. Nếu không, vài năm sau, chúng ta rất có thể lại bàn về một dự án mở rộng khác trên chính tuyến đường này.
