Hai đại dự án nâng cấp quốc lộ tại TP.HCM: cú hích cho cửa ngõ phía Tây và phía Bắc

Nâng cấp quốc lộ TP.HCM: bước ngoặt hạ tầng, không chỉ là mở rộng mặt đường

Hai dự án nâng cấp quốc lộ TP.HCM với tổng vốn đầu tư hơn 27.000 tỷ đồng nhằm hình thành các trục giao thông tốc độ nhanh, mở rộng lên 10–14 làn xe, bổ sung đường trên cao và hầm chui, qua đó tăng mạnh năng lực kết nối từ trung tâm thành phố đến cửa ngõ phía Tây và phía Bắc, đồng thời cải thiện liên kết vùng với miền Tây và các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là bước chuyển từ tư duy “vá víu” hạ tầng sang thiết kế mạng lưới đa tầng, khác mức, ưu tiên dòng lưu thông liên tục và phân tách rõ ràng giữa giao thông liên vùng với giao thông đô thị. Cú hích này không phải ngẫu nhiên. UBND TP.HCM đã chọn ngày 29/8 để khởi công các công trình trọng điểm nhân kỷ niệm 81 năm Quốc khánh 2/9, biến dịp lễ thành thời điểm mở ra một chương mới cho hạ tầng giao thông thành phố. Động thái cho thấy thành phố muốn dùng các dự án giao thông lớn để khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế và giải quyết những điểm nghẽn lâu năm ở cửa ngõ phía Tây, phía Bắc.

Dự án giao thông phía Tây: quốc lộ dài nhất Việt Nam ‘lên đời’ với 5 nút giao khác mức

Ở cửa ngõ phía Tây, việc nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 1 đoạn từ đường Kinh Dương Vương đến ranh tỉnh Tây Ninh có chiều dài khoảng 9,62km, mặt cắt ngang 60m, quy mô 10–12 làn xe với tổng mức đầu tư 6.674 tỷ đồng. Nói cách khác, tuyến quốc lộ dài nhất Việt Nam đang được “lên đời” từ một trục thường xuyên quá tải thành một hành lang vận tải lớn hướng về miền Tây và Tây Ninh. Thiết kế đường chính 6–8 làn, tốc độ 80km/h kết hợp đường song hành 4 làn, tốc độ 60km/h cho phép phân tách tương đối rõ luồng đi dài và luồng dân sinh. Dọc tuyến, năm nút giao khác mức tại Kinh Dương Vương, Tân Kiên, Bình Thuận, Đoàn Nguyễn Tuấn và khu vực kết nối cao tốc Bến Lức – Long Thành được hình thành. Đây là điểm cộng lớn: các nút giao khác mức là chìa khóa để triệt tiêu xung đột dòng xe ở những điểm giao cắt vốn là “ổ” kẹt xe, đặc biệt tại nút Bình Thuận – nơi giao nhau của Quốc lộ 1, Nguyễn Văn Linh và cao tốc TP.HCM – Trung Lương.

Quan trọng hơn, dự án giao thông phía Tây này được thiết kế không chỉ để giảm áp lực cho đoạn Quốc lộ 1 hiện hữu mà còn để củng cố trục kết nối Đồng bằng sông Cửu Long. Hiện nay, đây là một trong những tuyến giao thông huyết mạch ở cửa ngõ phía Tây TP.HCM, đảm nhận lượng phương tiện lớn kết nối với các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Sau khi mở rộng lên 10–12 làn, tuyến được kỳ vọng vừa giải tỏa quá tải, vừa cho phép tổ chức giao thông đồng bộ, nâng năng lực vận tải trên toàn trục kết nối vùng. Khi đưa vào khai thác, Quốc lộ 1 mở rộng được đánh giá sẽ giảm đáng kể áp lực tại cửa ngõ phía Tây, tăng kết nối giữa TP.HCM với Tây Ninh, các tỉnh Tây Nam Bộ, đồng thời tạo thêm động lực phát triển kinh tế – đô thị liên vùng. Theo kế hoạch, toàn bộ công trình sẽ hoàn thành và đưa vào khai thác trong năm 2029.

Đường trên cao, hầm chui phía Bắc: trục tốc độ nhanh kết nối trung tâm với vùng công nghiệp

Ở phía Bắc, dự án nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 13 từ cầu Bình Triệu đến ranh tỉnh Bình Dương cũ được định vị là một trong 10 tuyến đường tốc độ nhanh của TP.HCM, với mục tiêu hạn chế gián đoạn và giảm giao cắt, tăng khả năng kết nối từ trung tâm với các cửa ngõ, đường vành đai và cao tốc liên vùng. Dự án tổng cộng hơn 21.000 tỷ đồng, trong đó khoảng 6.276 tỷ đồng dành cho phần xây lắp và vận hành, còn hơn 14.000 tỷ đồng cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng. Đáng chú ý, thành phố khởi công dự án vào ngày 29/8 như một công trình trọng điểm chào mừng Quốc khánh 2/9. Về mặt thiết kế, nút giao Bình Lợi được biến thành tổ hợp 3 tầng với hai hầm chui trên trục Quốc lộ 13 và các nhánh nối trực tiếp đường Phạm Văn Đồng bên dưới cầu vượt hiện hữu. Từ cầu Bình Triệu đến nút giao Bình Phước, tuyến đường trên cao dài khoảng 3,75km, quy mô 4 làn, rộng 18,5m, tốc độ thiết kế 80km/h, chạy song song bên trên tuyến đường dưới thấp quy mô 8–10 làn, tốc độ 60km/h.

Cấu trúc đa tầng với đường trên cao hầm chui cho phép Quốc lộ 13 vừa là trục tốc độ nhanh cho luồng xe liên vùng, vừa là tuyến tiếp cận thuận lợi cho các khu dân cư và khu công nghiệp dọc tuyến. Ở những đoạn không xây cầu cạn, Quốc lộ 13 được mở rộng với mặt cắt ngang khoảng 60m, quy mô 10–14 làn, hai bên bố trí vỉa hè và cây xanh mỗi bên khoảng 10–12m. Tại nút giao Bình Phước, hai hầm chui mới giúp dòng xe trên Quốc lộ 13 liên tục hơn và tăng kết nối với Quốc lộ 1. Nếu các hạng mục được triển khai đồng bộ, chuỗi kết nối từ trung tâm TP.HCM qua Bình Triệu, Quốc lộ 13 đến các đô thị và khu công nghiệp phía Bắc sẽ được hình thành, từng bước nâng năng lực khai thác toàn tuyến và giảm áp lực cho các trục hiện hữu. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: "Dự án nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 13 được định hướng trở thành một trong 10 tuyến đường tốc độ nhanh của TP.HCM, theo nguyên tắc hạn chế gián đoạn và giảm giao cắt".

Kết nối Đồng bằng sông Cửu Long và miền Tây: ý nghĩa liên vùng và thách thức triển khai

Hai dự án nâng cấp quốc lộ TP.HCM không thể chỉ nhìn ở góc độ nội đô. Với Quốc lộ 1, việc mở rộng lên 10–12 làn được kỳ vọng tạo điều kiện tổ chức giao thông đồng bộ, nâng cao năng lực vận tải trên trục kết nối Đồng bằng sông Cửu Long. Đây vốn là tuyến huyết mạch, đảm nhận luồng hàng hóa và hành khách khổng lồ từ các tỉnh phía Nam đổ về TP.HCM và ngược lại. Khi được nâng cấp, tuyến không chỉ giảm thời gian di chuyển và chi phí logistics mà còn tạo nền tảng để phát triển mạng lưới giao thông liên vùng có sức chở lớn, hỗ trợ luân chuyển hàng hóa giữa thành phố với các địa phương phía Nam. Ở phía Bắc, Quốc lộ 13 sau khi cải tạo sẽ kết nối nhanh trung tâm với các đô thị và khu công nghiệp của Bình Dương và vùng phụ cận. Nếu nhìn tổng thể, một bên là trục hướng Tây – Tây Nam ra miền Tây, một bên là trục hướng Bắc lên vùng công nghiệp, TP.HCM đang xây dần "xương sống" giao thông cho không gian kinh tế mở rộng của mình. Dù vậy, thách thức lớn nhất vẫn là tiến độ giải phóng mặt bằng và sự phối hợp liên tỉnh trong suốt quãng đường từ An Lạc đến Lê Khả Phiêu và từ Bình Triệu đến ranh Bình Dương.

Cả hai dự án đều theo phương thức PPP, hợp đồng BOT, với thời gian thu phí hoàn vốn Quốc lộ 1 dự kiến 22 năm 11 tháng trong tổng thời hạn hợp đồng 25 năm 5 tháng. Cách tiếp cận này giúp huy động vốn xã hội, nhưng cũng đặt ra yêu cầu minh bạch về mức phí, thời gian thu và cơ chế kiểm soát đường song hành để tránh tình trạng xe né trạm. Đối với người dân, lợi ích dài hạn là rõ ràng: khả năng đi lại nhanh hơn, ít kẹt xe hơn, nhiều lựa chọn tuyến hơn. Nhưng trong ngắn hạn, họ sẽ phải chấp nhận những bất tiện từ thi công, tái định cư và điều chỉnh tổ chức giao thông. Theo kế hoạch, toàn bộ công trình Quốc lộ 1 mở rộng sẽ hoàn thành và đưa vào khai thác trong năm 2029, trong khi Quốc lộ 13 nếu triển khai đồng bộ sẽ sớm tạo nên chuỗi kết nối từ trung tâm đến các cửa ngõ phía Bắc. Điều quan trọng là TP.HCM phải không để các mục tiêu tốc độ nhanh bị đánh đổi bằng chất lượng thi công và sự đồng thuận xã hội.