Đề xuất gây tranh luận: Xe hybrid tự sạc có nên được ưu tiên như xe điện?
Đề xuất ưu tiên xe hybrid tự sạc trong chính sách LEZ TP.HCM là chủ trương muốn cho phép các mẫu xe hybrid Việt Nam được lưu thông như xe điện thuần trong những khu vực hạn chế khí thải, qua đó định hình lại cách người dân lựa chọn phương tiện giữa xe điện vs hybrid trong giai đoạn thành phố từng bước siết chặt ô nhiễm không khí và ùn tắc giao thông. Điểm mấu chốt: đây không chỉ là một kiến nghị kỹ thuật, mà là nỗ lực của Toyota Việt Nam nhằm kéo quỹ đạo điện hóa của đô thị lớn nhất nước theo hướng thực dụng hơn, thay vì chạy theo cuộc đua xe điện toàn cầu một cách vội vã. Tổng giám đốc Toyota Việt Nam, ông Hirata Osamu, đã đưa đề xuất này tại diễn đàn Hợp tác địa phương Việt Nam – Nhật Bản lần thứ 2 ở Huế, trong cuộc họp với Thủ tướng Lê Minh Hưng và cộng đồng doanh nghiệp Nhật. Đặt xe hybrid tự sạc lên cùng “làn ưu tiên” với xe điện trong vùng phát thải thấp đồng nghĩa với việc người tiêu dùng có thêm lựa chọn ít rủi ro hơn về hạ tầng, nhưng cũng đặt ra câu hỏi liệu TP.HCM có đang nới tay với mục tiêu không phát thải.
Vì sao Toyota kiên định với chiến lược hybrid giữa làn sóng xe điện?
Trong khi nhiều hãng xe đổ toàn lực sang xe điện pin, Toyota tại Việt Nam lại chuyển dịch sang tập trung vào phân khúc xe hybrid, lược bỏ dần các phiên bản thuần xăng, dầu. Cách đi này dựa trên lập luận rằng Toyota hybrid tự sạc có thể giảm đáng kể tiêu thụ nhiên liệu và phát thải CO2 mà không cần hạ tầng trạm sạc phức tạp, cũng không buộc người lái phải thay đổi thói quen sử dụng xe. Theo lập luận của Toyota, một chiếc HEV phù hợp hơn với thực tế Việt Nam, nơi hạ tầng điện chưa ổn định và nguy cơ thiên tai, mất điện vẫn hiện hữu. Ông Hirata nhấn mạnh xe hybrid tự sạc có thể tiếp tục vận hành trong thời điểm mất điện hoặc gián đoạn cung cấp năng lượng, điều mà xe điện thuần khó đáp ứng. Cùng lúc, hãng tuyên bố muốn Chính phủ xây dựng lộ trình điện hóa phát huy lợi thế cả xe hybrid lẫn xe chạy pin, thay vì chọn một bên. Đó là góc nhìn thiên về tính thực dụng: ưu tiên công nghệ dễ tiếp cận, giảm phát thải ngay, dù chưa đạt mức “zero emission”.
Chính sách LEZ TP.HCM: người dùng được lợi gì nếu hybrid được ưu tiên?
TP.HCM đang chuẩn bị thiết lập các vùng phát thải thấp ở những khu vực trung tâm có chất lượng không khí kém, mật độ dân cư và lưu lượng giao thông lớn, dự kiến từ giữa năm 2027 sẽ bắt đầu áp dụng hạn chế với xe xăng và diesel. Trong bối cảnh đó, đề xuất để HEV được ưu tiên lưu thông cùng BEV là lời hứa mang lại “tấm vé vào phố” cho người dùng chưa sẵn sàng lên xe điện nhưng vẫn muốn tránh bị hạn chế. Người dân và doanh nghiệp sẽ không bị dồn vào lựa chọn duy nhất là xe điện – vốn còn đắt, phụ thuộc trạm sạc – mà có thêm phương án xe hybrid Việt Nam với mức phát thải thấp hơn xe truyền thống. Toyota cũng kêu gọi triển khai vùng phát thải thấp theo từng giai đoạn, cho người dân thời gian chuẩn bị, thích ứng. Đây là điểm hợp lý: chính sách môi trường nếu áp đặt quá nhanh dễ tạo phản ứng ngược, còn lộ trình mềm hơn sẽ khuyến khích người dùng chuyển dần sang xe điện hóa, bắt đầu từ hybrid.
Tác động dài hạn: chiến lược hybrid có đủ sức giữ Toyota trong cuộc chơi điện hóa?
Đề xuất ưu tiên HEV trong LEZ không phải động thái đơn lẻ, mà gắn với kế hoạch đầu tư sản xuất xe điện hóa tại Việt Nam. Toyota cho biết đã quyết định đầu tư củng cố nền tảng sản xuất để tiến tới sản xuất hàng loạt các dòng xe điện hóa, trong đó có xe hybrid tự sạc. Dự án mới tại Phú Thọ đã được điều chỉnh chủ trương đầu tư với quy mô khoảng 52.000 xe mỗi năm, kèm xưởng sơn và xưởng dập sẽ được thi công từ tháng 5/2027, dự kiến đi vào hoạt động năm 2029. Song song đó, Toyota kiến nghị Việt Nam đánh giá hiệu quả môi trường của từng công nghệ xe theo vòng đời, từ sản xuất năng lượng đến vận hành, thay vì chỉ nhìn vào khí thải khi xe đang chạy. Hãng cũng đề xuất chuyển cách tính thuế tiêu thụ đặc biệt từ dựa trên dung tích động cơ sang mức phát thải CO2, để khuyến khích xe ít phát thải. Thủ tướng Lê Minh Hưng đã yêu cầu Bộ Tài chính nghiên cứu đề xuất này và báo cáo trong tháng 10, cho thấy cánh cửa chính sách chưa đóng lại với chiến lược hybrid.
Kết luận: Hybrid là bước chuyển mềm hay cái cớ trì hoãn xe điện?
Nhìn từ góc độ người dùng, việc ưu tiên Toyota hybrid tự sạc trong vùng phát thải thấp mang lại lợi ích thực tế: giảm rủi ro hạ tầng, giảm phụ thuộc vào lưới điện, vẫn được hưởng ưu đãi đi lại trong nội đô mà không phải chuyển sang xe điện pin ngay lập tức. Đối với nhà nước, đây có thể là bước chuyển mềm, giúp chính sách LEZ TP.HCM khả thi hơn, tránh gây sốc cho hàng triệu chủ xe. Tuy vậy, nếu thành phố và Chính phủ không đặt trần thời gian rõ ràng cho ưu tiên hybrid, nguy cơ chính sách bị biến thành “vùng an toàn lâu dài” cho công nghệ không-zero-emission là có thật. Cách cân bằng hợp lý là: thừa nhận vai trò ngắn và trung hạn của HEV, nhưng vẫn dùng thuế, tiêu chuẩn kỹ thuật và mốc thời gian để đẩy thị trường về phía xe điện vs hybrid, trong đó xe điện thuần giữ vai trò đích đến. Khi đó, hybrid sẽ là cầu nối thông minh, không phải cái cớ trì hoãn trách nhiệm khí hậu.
