Cấy điện cực thính giác thân não là gì và vì sao đây là bước ngoặt?
Cấy điện cực thính giác thân não (Auditory Brainstem Implant – ABI) là kỹ thuật đặt một bản điện cực chuyên dụng lên nhân ốc tai ở thân não để biến tín hiệu âm thanh thành xung điện trực tiếp cho não, bỏ qua toàn bộ tai trong và dây thần kinh ốc tai bị thiếu, tổn thương hoặc dị dạng, qua đó tạo một con đường mới giúp người bệnh có cơ hội phục hồi khả năng nghe và phát triển giao tiếp về sau. Không nên nhìn đây như một ca phẫu thuật công nghệ cao đơn thuần; đó là một thay đổi về tư duy điều trị cho nhóm trẻ vốn bị xem là “hết cửa” với mọi giải pháp cấy ốc tai điện tử hiện có. Khi một kỹ thuật phức tạp như cấy điện cực thính giác được triển khai cho trẻ điếc bẩm sinh nặng, chúng ta đang chuyển từ chấp nhận khiếm khuyết sang chủ động mở ra khả năng hòa nhập.
Hai ca phẫu thuật đầu tiên và câu chuyện phía sau những con số
Điểm nhấn của sự kiện lần này nằm ở hai bệnh nhi cụ thể: một bé gái 40 tháng tuổi ở Hà Nội bị điếc bẩm sinh, không có dây thần kinh ốc tai hai bên và từng phải dừng phẫu thuật cấy ốc tai điện tử vì không ghi nhận đáp ứng thần kinh; một bé trai 19 tháng tuổi ở Đồng Nai bị điếc tiếp nhận thần kinh sâu hai tai, dị dạng nặng tai trong và cũng không có dây thần kinh ốc tai hai bên. Cả hai đều thuộc nhóm điếc bẩm sinh nặng, hoàn toàn ngoài vùng lợi ích của cấy ốc tai điện tử. Hai ca cấy điện cực thính giác thân não được thực hiện vào ngày 21 và 22-5 bởi ê-kíp đa chuyên khoa, dưới sự phối hợp trực tiếp của các chuyên gia từ Cộng hòa Liên bang Đức, với việc theo dõi liên tục chức năng các dây thần kinh trong suốt cuộc mổ. Đáng chú ý, sau phẫu thuật, cả hai trẻ đều ghi nhận đáp ứng thần kinh thính giác trên tất cả các kênh và trở kháng điện cực ở mức tốt, cho thấy hệ thống đã “bắt tay” được với não bộ ngay từ giai đoạn đầu.
Cơ chế y khoa: bỏ qua tai trong và thần kinh thính giác để kích thích trực tiếp thân não
Về mặt cơ chế, cấy điện cực thính giác thân não khác căn bản với cấy ốc tai điện tử. Với ốc tai điện tử, điện cực được đặt trong ốc tai để kích thích dây thần kinh ốc tai – nghĩa là vẫn cần còn hoặc còn dùng được thần kinh thính giác. Ngược lại, ABI được thiết kế cho nhóm người bệnh không có dây thần kinh ốc tai hai bên hoặc dị dạng tai trong nghiêm trọng. Bản điện cực của hệ thống ABI được đặt trực tiếp lên vùng nhân ốc tai ở thân não, bỏ qua phần tai trong và dây thần kinh ốc tai bị khiếm khuyết. Các điện cực tạo kích thích điện trực tiếp lên nhân ốc tai, cho phép não tiếp nhận tín hiệu âm thanh mà không cần tín hiệu phải đi qua dây thần kinh thính giác như thông thường. Về bản chất, các bác sĩ đang “đi đường vòng” nhưng lại là con đường duy nhất khả thi: thay vì cố sửa một hệ thống dẫn truyền bị thiếu, họ xây một lối vào mới ngay tại trung tâm xử lý âm thanh của não.
Kỹ thuật phẫu thuật phức tạp: không chỉ là cấy, mà là định vị chính xác từng kênh điện cực
Cấy điện cực thính giác thân não được đánh giá là một trong những kỹ thuật phục hồi thính giác phức tạp nhất hiện nay. Để đặt được bản điện cực lên nhân ốc tai – vùng rất nhỏ nằm sâu trong thân não – phẫu thuật viên phải phối hợp chặt chẽ giữa giải phẫu thần kinh, tai mũi họng, gây mê và theo dõi thần kinh nội mổ. Trong suốt quá trình phẫu thuật, chức năng các dây thần kinh được theo dõi liên tục để tránh tổn thương và để xác nhận vị trí kích thích tối ưu. Kết quả hai ca đầu tiên cho thấy hệ thống điện cực hoạt động ổn định, không ghi nhận di lệch sau khi kích hoạt thiết bị vào ngày 16-7 và 9-9-2026. Điều đáng nói là mỗi kênh điện cực không chỉ cần “bật lên” được mà còn phải ở vị trí phù hợp để não diễn giải thành thông tin âm thanh hữu ích. Điều này đòi hỏi quá trình lập trình, hiệu chỉnh tinh vi sau mổ – một giai đoạn kéo dài nhiều năm, tương đương việc “dạy lại” não cách nghe qua một cổng tín hiệu hoàn toàn mới.
Ý nghĩa dài hạn: từ cơ hội phục hồi khả năng nghe đến quyền được hòa nhập của trẻ
Thành công bước đầu của hai ca cấy điện cực thính giác thân não đánh dấu lần đầu kỹ thuật chuyên sâu này được triển khai thành công tại Việt Nam. Trước đây, các gia đình có con điếc bẩm sinh nặng không có dây thần kinh ốc tai hai bên hoặc dị dạng tai trong nghiêm trọng hầu như chỉ có hai lựa chọn: đưa trẻ ra nước ngoài với chi phí rất lớn, hoặc chấp nhận không còn giải pháp phục hồi thính giác phù hợp. Nay, việc triển khai cấy điện cực thính giác ngay trong nước mở thêm cơ hội phục hồi khả năng nghe cho nhóm trẻ vốn bị bỏ quên trong bản đồ điều trị hiện đại. Sau phẫu thuật, trẻ sẽ được lập trình, hiệu chỉnh thiết bị và trị liệu nghe – nói lâu dài, vì thính giác không xuất hiện tức thì mà cần hình thành từng bước. Qua quá trình này, trẻ có cơ hội nhận biết âm thanh, rồi dần phát triển giao tiếp và hòa nhập cộng đồng. Khoảnh khắc một người mẹ thấy con lần đầu quay đầu theo tiếng trống không chỉ là thành quả y khoa, mà là lời khẳng định rằng quyền được nghe và được học nói của trẻ điếc bẩm sinh nặng đang được coi trọng đúng mức.
