Trẻ em sặc cổ họng: tai nạn từ những thứ cha mẹ tưởng vô hại
Trẻ em sặc cổ họng là tình huống cấp cứu khi dị vật, thức ăn hoặc đồ dùng nhỏ lọt vào đường thở hoặc đường tiêu hóa, có thể gây tắc nghẽn, xây xát, chảy máu, thậm chí thủng cơ quan nội tạng; nguy cơ này xuất hiện từ chính những vật dụng hàng ngày như thìa nhựa, đồ chơi nhỏ, viên bi, mảnh lego hay các đồ vật hình trụ. Nguy hiểm ở đây không nằm ở bác sĩ, không nằm ở bệnh viện, mà nằm ngay trên bàn ăn và trong giỏ đồ chơi của con. Nếu cha mẹ vẫn tin rằng chỉ đồ vật siêu nhỏ mới gây sặc, họ đã đánh giá thấp mức độ rủi ro: cả những mảnh nhựa sắc, viên đạn đồ chơi hình trụ cũng đủ gây tổn thương nặng nề cho trẻ từ 20 tháng đến 5 tuổi.
Chiều 4/8, một bé gái 20 tháng tuổi ở Hà Nội phải nhập viện cấp cứu sau khi nuốt dị vật từ chiếc thìa nhựa khi đang ăn sữa chua. Câu chuyện này lẽ ra có thể tránh được nếu người lớn không chọn loại thìa nhựa giòn, dễ gãy và luôn giám sát sát sao trẻ trong bữa ăn. Khi các bác sĩ buộc phải gây mê và nội soi cấp cứu chỉ để gắp một mảnh thìa, đó là lời nhắc thẳng thắn rằng an toàn bữa ăn trẻ không phải chuyện “phòng xa cho yên tâm”, mà là trách nhiệm hàng ngày mà cha mẹ không được bỏ qua.
Thìa nhựa, dụng cụ ăn uống: kẻ gây nguy hiểm âm thầm trong bữa ăn
Nhiều cha mẹ mua thìa, dĩa nhựa cho con vì nghĩ nhẹ, rẻ, “trẻ con dùng đồ nhựa cho an toàn”. Thực tế, chính loại nhựa cứng, giòn là nguồn gây nguy hiểm sặc cổ họng. Trong vụ bé gái 20 tháng tuổi, chỉ sau thìa sữa chua đầu tiên, trẻ đang mọc răng cắn mạnh khiến thìa gãy làm đôi, mảnh vỡ trôi xuống đường tiêu hóa mà không hề gây ho, khò khè hay khó thở. Sự im lặng của triệu chứng càng làm tai nạn nguy hiểm hơn: cha mẹ rất dễ chậm đưa trẻ đi viện vì thấy con vẫn thở, vẫn chơi bình thường.
Nội soi cho thấy niêm mạc thực quản của trẻ đã viêm, trợt do cọ xát với mảnh thìa, trong dạ dày xuất hiện nửa chiếc thìa nhựa kích thước 2,5 x 2 cm. Khi bác sĩ phải cảnh báo rằng dị vật sắc nhọn có thể gây xây xát, chảy máu, thậm chí thủng thực quản hoặc dạ dày, cha mẹ cần chấp nhận một sự thật: mọi dụng cụ ăn uống không được thiết kế dành riêng cho trẻ nhỏ thì đều là mối đe dọa. Lựa chọn duy nhất có trách nhiệm là dùng thìa, bát làm từ silicone chuyên dụng, bền, khó gãy và luôn kiểm tra dụng cụ trước mỗi bữa ăn để đảm bảo an toàn bữa ăn trẻ.
Đồ chơi nhỏ, dị vật hình trụ: nguy hiểm không chỉ ở cổ họng
Nguy hiểm đồ chơi trẻ không dừng lại ở nguy cơ sặc cổ họng; nó có thể xuất hiện ở bất kỳ “cửa ngõ” nào của cơ thể trẻ: miệng, mũi, tai, thậm chí hậu môn. Một bé trai 5 tuổi đã được đưa đến cấp cứu trong tình trạng đau tức, khó chịu vùng hậu môn – trực tràng sau khi tự nhét một viên đạn đồ chơi hình trụ vào hậu môn nhưng không thể tự lấy ra. Kích thước viên đạn khoảng 3x1 cm – không hề quá nhỏ – nhưng đủ lọt vào trực tràng và cần đến nội soi can thiệp để gắp dị vật.
Ca này được coi là may mắn vì viên đạn đồ chơi tròn, trơn, chất liệu mềm nên chưa gây rách hay xuất huyết niêm mạc. Bác sĩ đã thẳng thắn cảnh báo: nếu dị vật là vật cứng, có góc cạnh sắc như mảnh lego, kẹp tóc, đinh ốc, nguy cơ rách niêm mạc, thủng trực tràng, thậm chí thủng đường tiêu hóa gây viêm phúc mạc là cực kỳ cao. "Một phút lơ là có thể dẫn đến những tai nạn không mong muốn" – lời nhắc này từ bác sĩ không phải để dọa nạt phụ huynh, mà để nhấn mạnh rằng mọi đồ chơi có kích thước nhỏ, hình trụ, bề mặt cứng đều cần được kiểm soát nghiêm ngặt quanh trẻ nhỏ.
Vì sao trẻ 20 tháng đến 5 tuổi dễ nuốt dị vật và sặc cổ họng?
Không phải ngẫu nhiên hai ca điển hình đều rơi vào nhóm trẻ từ 20 tháng đến 5 tuổi. Ở độ tuổi này, trẻ tò mò mạnh mẽ, thích khám phá mọi thứ bằng miệng, tay, thậm chí bằng việc đưa đồ vật vào những nơi “kỳ lạ” trên cơ thể. Khả năng tự đánh giá nguy hiểm gần như bằng không, trong khi kỹ năng nhai, nuốt, phản xạ ho bảo vệ đường thở còn chưa hoàn thiện. Trẻ đang mọc răng cũng có xu hướng cắn, nghiến mạnh vào đồ vật, làm tăng nguy cơ làm gãy thìa nhựa, đồ chơi và nuốt phải mảnh vỡ.
Tai nạn do dị vật ở trẻ em là tình huống cấp cứu khá thường gặp, có thể xảy ra ở đường thở, đường tiêu hóa, mũi, tai hoặc trực tràng. Điểm chung của những sự cố này là: cha mẹ thường chỉ lơ là “một chút”, hoặc chủ quan vì đã dặn con “đừng cho vào miệng”. Trẻ nhỏ không nhận thức được câu nói đó như một nguyên tắc an toàn, chúng chỉ thấy món đồ chơi màu sắc hấp dẫn và muốn thử. Vì vậy, bất kỳ gia đình nào có trẻ trong độ tuổi này đều phải coi phòng ngừa sặc trẻ là ưu tiên hàng đầu trong sinh hoạt hàng ngày, không phải lời khuyên xa xỉ.
Chiến lược phòng ngừa sặc trẻ và xử trí đúng khi tai nạn xảy ra
Để giảm nguy cơ trẻ em sặc cổ họng và nuốt dị vật, cha mẹ cần thay đổi thói quen chứ không chỉ mua thêm vài món đồ “gắn mác an toàn”. Thứ nhất, về an toàn bữa ăn trẻ, hãy bỏ hoàn toàn thìa nhựa cứng, giòn; ưu tiên dụng cụ từ silicone chuyên dụng, bền, khó gãy và kích thước đủ lớn để trẻ khó nuốt trọn. Thứ hai, luôn giám sát trẻ khi ăn, chơi, chạy nhảy; không để trẻ vừa ăn vừa cười đùa, chạy vòng quanh nhà. Và với đồ chơi, hãy chọn đúng lứa tuổi, loại bỏ các chi tiết nhỏ dễ tháo rời, hình trụ, sắc nhọn; không để trẻ ấu trĩ chơi một mình với bộ lego, bi ve hay đạn đồ chơi.
Khi nghi ngờ trẻ nuốt dị vật hoặc có dấu hiệu sặc, tím tái, cha mẹ phải bình tĩnh nhưng hành động nhanh: thực hiện các kỹ thuật sơ cứu phù hợp như vỗ lưng, ấn ngực hoặc thủ thuật Heimlich, đồng thời đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức. Điều phụ huynh tuyệt đối không được làm là cố tự móc dị vật trong họng, ép trẻ nuốt cơm hoặc uống nhiều nước với hy vọng “đẩy” dị vật xuống, vì hành vi đó có thể khiến dị vật đi sâu hơn, mắc chặt hơn và gây tổn thương nặng. Theo các bác sĩ nhi khoa, phụ huynh không có chuyên môn thì không nên tự lấy dị vật, vì nguy cơ làm tình trạng tệ hơn rất lớn. Nói cách khác, sự tỉnh táo của cha mẹ đôi khi quan trọng hơn cả tốc độ đến bệnh viện.
