Điều lệ mới: Bước ngoặt cho Ban đại diện cha mẹ học sinh
Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh theo Thông tư 81/2026 là bộ quy định mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo, xác định rõ vai trò, quyền, trách nhiệm và giới hạn hoạt động của tổ chức đại diện phụ huynh trong nhà trường, với trọng tâm là nguyên tắc tự nguyện, công khai, minh bạch trong mọi hình thức hỗ trợ để tránh lạm thu và bảo vệ quyền lợi học sinh, cha mẹ học sinh và nhà trường.
Từ ngày 15/11/2026, Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT chính thức có hiệu lực, thay thế hoàn toàn Thông tư 55/2011 về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh. Đây không chỉ là một thay đổi kỹ thuật, mà là sự tái định nghĩa mối quan hệ giữa phụ huynh và nhà trường. Thay vì một “cánh tay nối dài” để vận động đóng góp, Ban đại diện được kéo về đúng vai trò kênh phối hợp, phản ánh và hỗ trợ trên cơ sở tự nguyện. 9 điểm mới được ban hành nhằm chấm dứt tình trạng núp bóng xã hội hóa để ép buộc phụ huynh, đồng thời buộc nhà trường và Ban đại diện vận hành minh bạch hơn.
Quy định đóng góp tự nguyện: Cấm thu tiền, bắt buộc minh bạch
Thông điệp rõ nhất của Điều lệ mới 2026 là: Ban đại diện cha mẹ học sinh không còn được đụng tới tiền hỗ trợ. Cha mẹ học sinh nếu muốn hỗ trợ hoạt động chỉ có hai cách: hoặc tự cung cấp trực tiếp hàng hóa, dịch vụ cần thiết, hoặc thanh toán thẳng cho tổ chức, cá nhân cung cấp hàng hóa, dịch vụ đó. Một câu phát biểu có thể trích dẫn là: “Ban đại diện cha mẹ học sinh không thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ”.
Từ chỗ được phép lập kế hoạch thu – chi và quyết toán kinh phí như trước đây, Ban đại diện nay phải hoạt động dựa trên nhu cầu hỗ trợ đã được công khai trước khi thực hiện, và kết quả hỗ trợ, hoạt động cũng phải công khai sau khi kết thúc. Đây là thay đổi mang tính “cắt đứt đường dây” tài chính, nhằm chấm dứt tình trạng tận dụng danh nghĩa Ban đại diện để vận động, thu chi không rõ ràng. Quy định đóng góp tự nguyện giờ không chỉ nằm ở khẩu hiệu, mà gắn chặt với cơ chế không giao, không nhận, không quản tiền.
9 điểm mới và nguyên tắc không ép buộc, không phân biệt đối xử
Điểm mới nổi bật trong 9 điểm của Thông tư 81/2026 là “khóa chặt” mọi hình thức ép buộc. Ban đại diện cha mẹ học sinh bị cấm ấn định hay phân bổ mức hỗ trợ, không được xác định mức bình quân, mức tối thiểu, thời hạn hỗ trợ, không lập danh sách phụ huynh phải hỗ trợ hay yêu cầu cá nhân cụ thể đóng góp. Nếu hỗ trợ thực tế thấp hơn nhu cầu, Ban đại diện phải tự điều chỉnh nội dung, quy mô hoặc cách tổ chức hoạt động.
Quan trọng hơn, Điều lệ mới tuyên bố rõ ràng: không được phân biệt đối xử, gây bất lợi cho học sinh và cha mẹ học sinh vì việc tham gia hoặc không tham gia hoạt động, hỗ trợ. Một câu phát biểu có thể trích dẫn là: “Ban đại diện cha mẹ học sinh không được phân biệt đối xử hoặc gây bất lợi đối với trẻ mầm non, học sinh, cha mẹ học sinh vì việc tham gia hoặc không tham gia hoạt động, hỗ trợ hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh”. Điều này chặn đứng các hành vi như xếp chỗ ngồi, chia quà, đánh giá học sinh dựa trên mức đóng góp – vốn gây bức xúc suốt nhiều năm.
9 việc Ban đại diện không được làm: Ranh giới quyền lực mới
Điều 10 của Điều lệ mới liệt kê 9 hành vi Ban đại diện cha mẹ học sinh không được làm – đây là “hàng rào pháp lý” mà phụ huynh nên nắm rõ. Thứ nhất, không can thiệp vào tổ chức bộ máy, quản trị, chuyên môn, chương trình, phương pháp, kiểm tra, đánh giá hay xếp loại cán bộ quản lý, giáo viên và nhân sự hỗ trợ giáo dục. Thứ hai, không được lợi dụng danh nghĩa Ban đại diện để làm việc trái pháp luật, cản trở hoạt động của cơ sở giáo dục hay xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Thứ ba, không đặt khoản đóng góp bắt buộc, không ấn định mức hỗ trợ, mức bình quân, tối thiểu, thời hạn hỗ trợ, không ép buộc hoặc gây áp lực phụ huynh. Thứ tư, không dùng danh nghĩa Ban đại diện để vận động tài trợ cho nhà trường hoặc thu, quản lý, sử dụng tài trợ dành cho cơ sở giáo dục. Thứ năm, không thu, tiếp nhận, quản lý tiền hỗ trợ cho hoạt động của Ban, không sử dụng sai mục đích hàng hóa, dịch vụ được hỗ trợ và không lợi dụng Ban đại diện để vụ lợi. Thứ sáu, không phân biệt đối xử với học sinh và phụ huynh vì việc tham gia hoặc không tham gia hỗ trợ.
Phụ huynh và nhà trường phải thay đổi cách phối hợp ra sao?
Điều lệ mới không chỉ siết Ban đại diện cha mẹ học sinh, mà còn điều chỉnh cách phụ huynh và nhà trường phối hợp. Phụ huynh không bị bắt buộc sử dụng ứng dụng, nền tảng số hoặc dịch vụ có thu phí để phối hợp với cơ sở giáo dục. Họ có quyền lựa chọn hình thức phù hợp với điều kiện thực tế của mình: hội nghị, trao đổi trực tiếp, sổ liên lạc giấy hoặc điện tử, cổng thông tin, ứng dụng, tọa đàm, tư vấn, đối thoại… miễn là đảm bảo khả năng tiếp cận.
Về phía nhà trường, Điều lệ yêu cầu cơ sở giáo dục phải thiết lập, công khai và duy trì kênh tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của phụ huynh và Ban đại diện. Điều này buộc nhà trường không thể đứng ngoài cuộc, mà phải chia sẻ thông tin và chịu trách nhiệm về các hoạt động phối hợp. Nhìn tổng thể, Thông tư 81/2026 chỉ có ý nghĩa khi phụ huynh dám từ chối các yêu cầu trái Điều lệ, Ban đại diện tuân thủ ranh giới 9 việc cấm làm, và nhà trường coi phụ huynh là đối tác bình đẳng chứ không phải “nguồn đóng góp” mặc định.
